Mỹ - Iran sắp đạt thỏa thuận mở lại Hormuz, ngừng bắn thêm 60 ngày?

Tàu thuyền đi qua eo biển Hormuz nhìn từ Musandam, Oman, ngày 22/5. Ảnh: Reuters.

Theo Axios, một quan chức Mỹ cho biết thỏa thuận mà Mỹ và Iran đang hướng tới còn cho phép Iran được tự do bán dầu trong quá trình hai bên tiếp tục đàm phán về chương trình hạt nhân của Tehran.

Thông tin được Axios đưa trong ngày 23/5 theo giờ miền Đông nước Mỹ, hiện thông tin về thỏa thuận này đang được nhiều hãng thông tấn quốc tế dẫn lại.

Có gì trong thỏa thuận 60 ngày?

Cụ thể, trong vòng 60 ngày kể từ khi thỏa thuận chính thức được ký kết, eo biển Hormuz sẽ mở cửa mà không áp phí qua lại. Iran cũng đồng ý tiến hành rà phá các thủy lôi đã thả trên eo biển để tàu thuyền có thể lưu thông tự do và an toàn.

Đổi lại, Mỹ sẽ dỡ bỏ phong tỏa đối với các cảng của Iran và ban hành một số lệnh miễn trừ trừng phạt nhằm cho phép Tehran tự do xuất khẩu dầu mỏ. Washington cho rằng động thái này không chỉ giúp giảm căng thẳng quân sự, mà còn hạ áp lực lên thị trường năng lượng toàn cầu.

Một quan chức Mỹ nói với Axios rằng nguyên tắc của Tổng thống Trump là “nới lỏng để đổi lấy hành động”, Iran cần thực hiện các cam kết một cách nghiêm túc, trước khi Mỹ dỡ bỏ thêm các lệnh trừng phạt hoặc giải phóng thêm các tài sản bị phong tỏa của Iran.

Theo quan chức này, Iran càng nhanh chóng rà phá thủy lôi và khôi phục hoạt động hàng hải, việc dỡ bỏ phong tỏa sẽ càng được thúc đẩy nhanh hơn.

Iran hiện muốn các khoản tiền bị đóng băng phải được giải tỏa toàn bộ ngay lập tức, đồng thời được dỡ bỏ lệnh trừng phạt vĩnh viễn, song theo lời quan chức trên, kết quả này chỉ có thể đạt được sau khi Tehran có những nhượng bộ đáng kể.

Hai nguồn tin khác cũng xác nhận với Axios rằng Mỹ đồng ý đàm phán về việc dỡ bỏ từng phần các lệnh trừng phạt và giải phóng từng phần tài sản bị phong tỏa của Iran, trong quãng thời gian 60 ngày áp dụng thỏa thuận.

Tuy nhiên, các bước đi này chỉ được triển khai khi hai bên đã đi tới thỏa thuận thống nhất cuối cùng, đồng thời các cam kết trước đó cũng đã được thực thi đầy đủ.

Đường phố Tehran xuất hiện nhiều bức tranh tường có nội dung phản chiến. Ảnh: Reuters.

Dự thảo thỏa thuận còn bao gồm cam kết từ Iran rằng nước này sẽ không theo đuổi vũ khí hạt nhân, chấp nhận đàm phán về việc đình chỉ chương trình làm giàu uranium, cũng như loại bỏ kho uranium đã làm giàu ở cấp độ cao.

Hiện Iran được cho là đã đưa ra các cam kết bằng lời với Mỹ thông qua các bên trung gian, về phạm vi nhượng bộ mà Tehran sẵn sàng thực hiện liên quan đến vấn đề hạt nhân.

Lực lượng Mỹ đã được điều động tới khu vực trong những tháng gần đây sẽ tiếp tục hiện diện trong thời gian 60 ngày áp dụng thỏa thuận. Lực lượng chỉ rút đi nếu hai bên tiếp tục đi tới thỏa thuận cuối cùng.

Dự thảo thỏa thuận nêu rõ cuộc chiến giữa Israel và Hezbollah tại Lebanon cũng sẽ chấm dứt. Tuy nhiên, Israel đang tỏ ra lo ngại. Thủ tướng Benjamin Netanyahu được cho là đã điện đàm với ông Trump trong ngày 23/5 để bày tỏ quan ngại về một số điều khoản trong thỏa thuận, đặc biệt là việc chiến sự giữa Israel và Hezbollah cũng phải chấm dứt.

Một quan chức Mỹ khẳng định đây không phải “lệnh ngừng bắn một chiều”, đồng thời nhấn mạnh Israel vẫn có quyền hành động, nếu Hezbollah tái vũ trang hoặc phát động các đợt tấn công mới.

“Nếu Hezbollah tuân thủ, Israel cũng phải tuân thủ. Thủ tướng Israel có những cân nhắc chính trị nội bộ của ông ấy, nhưng ông Trump cũng phải tính tới lợi ích của Mỹ và của kinh tế toàn cầu”, vị quan chức Mỹ cho hay.

Kỳ vọng hòa bình lớn hơn bao giờ hết

Pakistan được mô tả là bên trung gian chính trong tiến trình thương lượng đang diễn ra. Thống chế của Pakistan, ông Asim Munir, đã có mặt tại Tehran trong hai ngày 22-23/5 để thúc đẩy thỏa thuận.

Ngoài ra, lãnh đạo Saudi Arabia, UAE, Qatar, Ai Cập và Thổ Nhĩ Kỳ cũng được cho là đã trao đổi với ông Trump để thúc đẩy giải pháp ngoại giao.

Ông Trump có nhiều phương án lựa chọn trong vấn đề Iran nhưng ông được cho là vẫn ưu tiên giải pháp ngoại giao. Ảnh: Reuters.

Trong những ngày gần đây, ông Trump được cho là dao động giữa việc kiên trì theo đuổi giải pháp ngoại giao hay phát động làn sóng tấn công quy mô lớn nhằm vào Iran. Tuy nhiên, tới tối 23/5, ông được cho là nghiêng về giải pháp ngoại giao.

Axios cho biết Nhà Trắng hiện hy vọng khác biệt giữa Mỹ và Iran sẽ được giải quyết trong vài giờ tới, thỏa thuận có thể được công bố ngay trong ngày 24/5. Nhà Trắng hiện chưa phản hồi đề nghị bình luận của Reuters xung quanh các thông tin về thỏa thuận đang được xúc tiến.

Thỏa thuận này được kỳ vọng giúp tránh nguy cơ xung đột leo thang và giảm áp lực lên nguồn cung năng lượng toàn cầu. Tuy nhiên, hiện chưa rõ liệu thỏa thuận này có đưa đến một thỏa thuận có giá trị lâu dài, đồng thời đáp ứng các yêu cầu của Tổng thống Trump hay không.

Thỏa thuận có thời hạn trong 60 ngày hiện chưa hoàn tất và vẫn còn nguy cơ đổ vỡ vào phút chót. Phía Iran cũng chưa xác nhận các chi tiết liên quan tới thỏa thuận, song Tehran đang phát tín hiệu cho thấy có tiến triển trong đàm phán.

Vị quan chức Mỹ nhấn mạnh thỏa thuận sẽ không kéo dài đủ 60 ngày nếu Mỹ nhận thấy Iran không nghiêm túc trong đàm phán về vấn đề hạt nhân. Washington tin rằng áp lực kinh tế hiện nay sẽ khiến Tehran đạt thỏa thuận toàn diện với Mỹ, nhằm dỡ bỏ lệnh trừng phạt và giải phóng các tài sản bị phong tỏa.

“Để xem Iran sẵn sàng đi xa đến đâu. Giai đoạn tiếp theo sẽ buộc họ phải đưa ra những quyết định quan trọng về tương lai đất nước”, quan chức Mỹ nói.

Theo các cố vấn của ông Trump, nếu các yêu cầu của Washington liên quan chương trình hạt nhân Iran được đáp ứng, Tổng thống Mỹ sẵn sàng thực hiện nhiều bước đi nhằm tái thiết quan hệ với Tehran, tạo điều kiện để nước này phát huy tiềm năng kinh tế mà ông Trump đánh giá là “rất lớn”.