|
|
Một người đàn ông tại địa điểm trúng đòn tập kích của Israel ở Tyre, Lebanon vào ngày 8/4, trong bối cảnh xung đột giữa Iran và Mỹ - Israel. Ảnh: Reuters. |
Sau hơn 6 tuần giao tranh khiến hàng nghìn người thiệt mạng và làm gián đoạn dòng chảy năng lượng toàn cầu, cả Mỹ và Iran đều đang có cách tiếp cận “vừa đánh vừa đàm”. Họ phát tín hiệu chưa từ bỏ con đường ngoại giao, nhưng cũng đồng thời gia tăng sức ép trên thực địa.
Trong bối cảnh lệnh ngừng bắn đạt được ngày 7/4 sắp hết hiệu lực, hai bên đang xúc tiến các cuộc tiếp xúc mới nhằm kéo dài thỏa thuận và mở đường cho khuôn khổ rộng hơn. Nhưng các động thái quân sự, đặc biệt là việc Mỹ phong tỏa eo biển Hormuz, vẫn tiếp tục tạo ra sức ép lớn, khiến tiến trình đàm phán đứng trước nhiều thử thách.
Tình hình này phản ánh thực tế là cả Washington và Tehran đều đang “thử” giới hạn của nhau, đồng thời để ngỏ khả năng điều chỉnh lập trường nếu có cơ hội đạt được thỏa thuận.
“Vừa đánh vừa đàm”
Hải quân Mỹ hiện tiếp tục triển khai phong tỏa tại eo biển Hormuz nhằm hạn chế xuất khẩu dầu của Iran, trong khi vẫn cho phép tàu trung lập lưu thông có kiểm soát. Đây là tuyến vận chuyển chiếm khoảng 20% lưu lượng dầu và khí tự nhiên hóa lỏng toàn cầu trước khi xung đột bùng phát, do đó mọi gián đoạn đều tác động trực tiếp tới thị trường năng lượng.
“Sáng nay chúng tôi đã nhận được cuộc gọi từ những người phù hợp và họ muốn đạt được thỏa thuận”, Tổng thống Donald Trump phát biểu ngày 14/4/26, theo Bloomberg. Ông đồng thời khẳng định không chấp nhận việc một quốc gia kiểm soát tuyến vận tải quan trọng để gây sức ép với phần còn lại của thế giới.
Trong khi đó, Iran được cho là đang cân nhắc tạm dừng hoạt động vận chuyển dầu qua eo Hormuz trong ngắn hạn nhằm tránh làm leo thang căng thẳng và tạo điều kiện cho vòng đàm phán tiếp theo.
 |
| Phó tổng thống JD Vance gặp Thủ tướng Pakistan Shehbaz Sharif để thảo luận về vấn đề Iran vào ngày 11/4 tại Islamabad. Ảnh: Reuters. |
Nỗ lực mới nhất cho thấy hai bên chưa từ bỏ con đường ngoại giao, dù vòng đàm phán trực tiếp đầu tiên tại Pakistan không đạt được thỏa thuận. Reuters dẫn nguồn tin giấu tên cho biết các đoàn đàm phán có thể quay lại Islamabad vào cuối tuần này, tuy thời điểm cụ thể vẫn chưa được ấn định.
Các bên trung gian cũng bắt đầu nhập cuộc. Thụy Sĩ tuyên bố sẵn sàng hỗ trợ về mặt ngoại giao, trong khi nhiều địa điểm khác như Geneva được cân nhắc cho các cuộc gặp tiếp theo. Song song, các cuộc trao đổi riêng giữa Israel và Lebanon tại Washington cũng được tổ chức nhằm xử lý xung đột liên quan đến lực lượng Hezbollah.
Thị trường phản ứng tích cực trước triển vọng đàm phán. Giá dầu Brent giảm xuống còn khoảng 94 đến 98 USD mỗi thùng, trong khi chứng khoán tăng điểm trước kỳ vọng hai bên đạt thỏa thuận. Tuy vậy, theo Cơ quan Năng lượng Quốc tế, giá nhiên liệu như xăng và nhiên liệu hàng không vẫn ở mức cao theo mùa, gây áp lực lên người tiêu dùng và làm dấy lên lo ngại về lạm phát toàn cầu.
Thử giới hạn lẫn nhau
Dù vậy, triển vọng đạt được thỏa thuận vẫn phụ thuộc vào mức độ sẵn sàng nhượng bộ của mỗi bên. Phía Mỹ cho biết các cuộc đàm phán trước đã giúp làm rõ “lằn ranh đỏ”, nhưng quyết định tiếp theo thuộc về Tehran. Iran, trong khi đó, khẳng định sẵn sàng tiếp tục đối thoại trong khuôn khổ luật pháp quốc tế.
Theo cây bút Bret Stephens trên New York Times, bằng việc gia tăng sức ép trên thực địa, Washington có thể buộc Tehran phải lựa chọn giữa duy trì chương trình hạt nhân hay cứu vãn nền kinh tế.
Dữ liệu được dẫn từ nhóm đối lập Iran International cho thấy nền kinh tế Iran đang chịu thiệt hại nặng nề, với nguy cơ thêm khoảng 2 triệu người thất nghiệp, lạm phát có thể lên tới 180%. Việc phong tỏa kéo dài ước tính có thể làm mất khoảng 435 triệu USD hoạt động kinh tế mỗi ngày, buộc các mỏ dầu phải dừng hoạt động chỉ trong vài tuần.
 |
| Hai máy bay F/A-18 Super Hornet cất cánh từ boong tàu sân bay lớp Nimitz USS Abraham Lincoln của Hải quân Mỹ để hỗ trợ cuộc tấn công chiến dịch Epic Fury vào Iran vào ngày 3/3. Ảnh: Hải quân Mỹ. |
Các cảnh báo từ Washington cũng được cụ thể hóa bằng hiện diện quân sự dày đặc tại khu vực. Mỹ triển khai nhiều tàu chiến, máy bay và lực lượng hỗ trợ nhằm duy trì phong tỏa 24 giờ, đồng thời phát đi tín hiệu sẵn sàng can thiệp nếu có hành động vượt giới hạn. Việc cho phép tàu trung lập lưu thông nhưng kiểm soát chặt các tàu liên quan tới Iran cho thấy cách tiếp cận linh hoạt, vừa gây áp lực vừa giữ quyền chủ động.
Ở chiều ngược lại, phía Tehran cũng có những động thái mang tính thăm dò. Việc cân nhắc tạm dừng vận chuyển dầu không đồng nghĩa với việc rút lui hoàn toàn, mà đi kèm các bước kiểm tra phản ứng của lực lượng phong tỏa.
Vấn đề Trung Đông
Mục Thế giới giới thiệu cuốn sách "Châu Phi - Trung Đông: Những vấn đề chính trị và kinh tế nổi bật". Cuốn sách giới thiệu cuộc cải cách thể chế chính trị và kinh tế ở châu Phi và Trung Đông từ sau Chiến tranh Lạnh đến nay. Cuốn sách bao trùm nhiều vấn đề về sắc tộc, khả năng giải quyết mâu thuẫn sắc tộc, tôn giáo, chính sách của các nước lớn, dầu mỏ, khí đốt ở hai khu vực này,...
