Tuyên bố của ông Trump được đưa ra sau khi tình báo Israel báo cáo với Mỹ rằng Iran nhiều khả năng đã di dời hàng nghìn máy ly tâm vào sâu trong lòng núi Pickaxe.
Tổng thống Mỹ khẳng định rằng Iran "không thể làm gì để ngăn cản điều đó". "Bình thường tôi sẽ không nói như vậy. Nếu tôi nghĩ họ có thể làm gì để đối phó, tôi sẽ không bao giờ nói ra", ông nói trong cuộc gặp Tổng thống Lebanon Joseph Aoun tại Phòng Bầu dục.
Núi Pickaxe được xem là một trong những cơ sở hạt nhân bí ẩn nhất của Iran, đồng thời cũng là mục tiêu mà ông Trump nhiều lần công khai đe dọa sẽ tấn công, dù thừa nhận tình báo Mỹ "không ghi nhận hoạt động nào" tại đây.
 |
| Tổng thống Mỹ Donald Trump trong cuộc gặp Tổng thống Lebanon tại Phòng Bầu dục ở Nhà Trắng, Washington, D.C., Mỹ, ngày 21/7. Ảnh: Reuters. |
Vị trí và lịch sử xây dựng
Núi Pickaxe nằm cách thủ đô Tehran khoảng 220 km về phía nam và cách cơ sở hạt nhân Natanz khoảng 2 km. Natanz là nơi đặt hai nhà máy làm giàu uranium của Iran và từng nhiều lần trở thành mục tiêu không kích trong các cuộc tấn công của Mỹ và Israel. Người dân địa phương gọi ngọn núi này là Kuh-e Kolang Gaz La, theo Guardian.
Theo Viện Khoa học và An ninh Quốc tế (ISIS) có trụ sở tại Mỹ, đỉnh núi cao gần 1.615 m so với mực nước biển và cơ sở hạt nhân được cho là nằm sâu hơn 90 m dưới lòng núi. Chính độ sâu này khiến cơ sở này được đánh giá là một trong những mục tiêu kiên cố nhất trong chương trình hạt nhân của Iran.
Theo ISIS, công trình tại Pickaxe bắt đầu được xây dựng từ năm 2020, sau vụ nổ tại cơ sở hạt nhân Natanz mà Tehran cáo buộc là hành động phá hoại của Israel.
Sau vụ việc, Iran cho biết Natanz bị hư hại nghiêm trọng. Tháng 9 cùng năm, ông Ali Akbar Salehi, khi đó là người đứng đầu chương trình hạt nhân Iran, thông báo nước này đang xây dựng "một tổ hợp hiện đại hơn, quy mô lớn hơn và toàn diện hơn nằm sâu trong lòng núi gần Natanz" để sản xuất các máy ly tâm thế hệ mới.
Máy ly tâm là thiết bị quay uranium với tốc độ rất cao nhằm làm giàu uranium để sản xuất nhiên liệu hạt nhân.
Wall Street Journal ngày 21/7 dẫn nguồn tin cho biết tình báo Israel tin rằng Iran có thể đã chuyển hàng nghìn máy ly tâm làm giàu uranium vào hệ thống đường hầm nằm sâu trong núi Pickaxe từ mùa thu năm ngoái.
Tháng 3 năm nay, Tổng Giám đốc Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế (IAEA) Rafael Grossi cho biết Iran trước đó đã thông báo với cơ quan này về kế hoạch tiến hành các hoạt động hạt nhân tại tổ hợp ngầm này.
"Đây là một phần trong chiến lược khá nhất quán của họ nhằm đưa những cơ sở nhạy cảm nhất xuống dưới lòng đất", ông Grossi nhận định.
Cơ sở đã đi vào hoạt động chưa?
Theo đánh giá của ISIS dựa trên ảnh vệ tinh, cơ sở tại Pickaxe vẫn chưa đi vào hoạt động, dù việc xây dựng vẫn đang tiếp tục. Tổ chức này cho rằng chỉ dựa vào ảnh vệ tinh thì chưa thể xác định thời điểm công trình sẽ hoàn thành.
 |
| Ảnh vệ tinh chụp cơ sở hạt nhân Natanz và núi Pickaxe ở Iran. Ảnh: VANTOR/Reuters. |
ISIS cũng nhận định chưa rõ Iran có còn kế hoạch xây dựng một cơ sở lắp ráp máy ly tâm quy mô lớn tại đây hay không. Tuy nhiên, nếu Tehran khôi phục năng lực sản xuất máy ly tâm trong tương lai, Pickaxe nhiều khả năng sẽ trở thành địa điểm đặt một cơ sở lắp ráp đủ khả năng phục vụ chương trình phát triển vũ khí hạt nhân.
Phân tích ảnh vệ tinh mới nhất của ISIS cho thấy cơ sở này có hai cặp đường hầm ra vào cùng bức tường an ninh bao quanh khu vực. Kể từ khi Mỹ và Israel tiến hành các đợt không kích, hai cửa hầm phía đông cũng đã được gia cố và lấp một phần nhằm hạn chế phương tiện mặt đất tiếp cận, dù chưa bị bịt kín hoàn toàn.
Mỹ có thể tấn công địa điểm này bằng cách nào?
Cơ sở tại Pickaxe được xây dựng ở độ sâu rất lớn dưới lòng núi. Theo các chuyên gia, ngay cả những loại bom xuyên phá hầm ngầm mạnh nhất trong kho vũ khí của Mỹ, như quả bom nặng 30.000 pound (khoảng 13,6 tấn) từng được sử dụng để xuyên phá cơ sở Fordo, cũng có thể không đủ sức phá hủy hoàn toàn mục tiêu này.
Ông Sam Lair, chuyên gia của Viện Nghiên cứu Chính sách Đối ngoại (Mỹ), nhận định với New York Times rằng việc Iran gia cố các cửa hầm sẽ khiến các loại bom xuyên phá hầm ngầm phát huy hiệu quả kém hơn.
Theo ISIS, dù vẫn có thể tồn tại một số điểm yếu để các loại vũ khí xuyên phá lòng đất khai thác từ trên không, Pickaxe phù hợp hơn với các chiến dịch tấn công hoặc phá hoại bằng lực lượng mặt đất.
Tuy nhiên, đây cũng là phương án tiềm ẩn nhiều rủi ro. Để tiếp cận Pickaxe, quân đội Mỹ sẽ phải tiến sâu vào miền trung Iran bằng đường không, khiến lực lượng tham gia chiến dịch có nguy cơ hứng hỏa lực phòng không và hỏa lực mặt đất trong quá trình tiếp cận, đồng thời đối mặt với các cuộc tấn công bằng máy bay không người lái và tên lửa sau khi đổ bộ.
Vấn đề Trung Đông
Mục Thế giới giới thiệu cuốn sách "Châu Phi - Trung Đông: Những vấn đề chính trị và kinh tế nổi bật". Cuốn sách giới thiệu cuộc cải cách thể chế chính trị và kinh tế ở châu Phi và Trung Đông từ sau Chiến tranh Lạnh đến nay. Cuốn sách bao trùm nhiều vấn đề về sắc tộc, khả năng giải quyết mâu thuẫn sắc tộc, tôn giáo, chính sách của các nước lớn, dầu mỏ, khí đốt ở hai khu vực này...
