Miền Tây sông nước không có khái niệm “mùa lũ”. Lũ là thứ nước dữ cuốn trôi mùa màng, heo bò, nhà cửa, người ngoi ngóp. Dân miền Tây chỉ biết mùa nước nổi hiền hòa.
Chừng tháng bảy âm lịch, con nước bắt đầu trở. Sông ngày một đầy nước hơn. Bà ngoại kêu là con nước rong, nước lớn mỗi ngày cao hơn thường lệ. Nước lớn đầy là mấp mé ngang bờ sông, có khi tràn lên mặt đường đất một chút. Quê ngoại Tiền Giang là vùng đất cao ráo nhứt vùng Cửu Long nên không mấy khi mà nước ngập, nhưng mấy vùng đất quanh đó thì chính là mùa nước nổi tràn bờ.
Nước cũng vẫn theo hai đợt lớn ròng mỗi ngày đầy ăm ắp sông, tràn lên lé đé chân vườn cây ăn trái và ngập ruộng. Lúc này chính là mùa cá linh, con cá nhỏ nhưng bầy thì đông đúc lắm, tuôn theo dòng nước chảy. Cá linh là sản vật đặc trưng của mùa.
Mùa nước nổi miền Tây rửa trôi nguồn sâu bệnh cho cây trồng, nước tràn cung cấp một lượng phù sa màu mỡ cho toàn vùng sông Cửu Long. Đó là chút nghỉ ngơi của đất, nguồn thực phẩm dự trữ dồi dào cá tép cho người và mùa hè thú vị của lũ nhỏ tha hồ lội mương bắt cá, tắm sông.
Đọc Nam Sơn viết về vùng Đồng Tháp Mười sẽ biết về giống lúa trời hay còn gọi là lúa ma, một loài lúa rất đặc biệt, vì vào mùa nước nổi, các loài thực vật thân cỏ sẽ bị nước nhấn chìm, chỉ riêng lúa trời là sinh sôi phát triển, nước dâng tới đâu, lúa lên tới đó.
 |
| Nông dân miền Tây bắt cá trên cánh đồng mùa nước lên. Ảnh: Hoàng Thuấn - Hoàng Giám. |
Đây là hồi ức về cuộc sống xa xưa, [...] chờ đến mùa là bơi xuồng đi đập lúa về bỏ bồ, chờ nước nổi thì vớt cá ngâm mắm, hái bông điên điển, cắt cọng bông súng là có bữa cơm ngon.
Khề khà mấy ly rượu đế, cất giọng hò sông Hậu hay ca vài đoạn cải lương “Biên cương Thu Hà em ơi!” (Lời ca trong bản vọng cổ Võ Đông Sơn của soạn giả Bảy Bá)…
Qua đến Tịnh Biên, An Giang thì nước nổi xóa nhòa biên giới Việt - Cam. Nước về ngập vùng hạ lưu sông Mekong bao gồm đồng bằng sông Cửu Long ở Việt Nam, Biển Hồ và Tonle Sap ở Campuchia. Đối với người dân miền Tây sông nước thì mùa nước tràn về không phải là thiên tai mà là ưu đãi của thiên nhiên ban tặng. Cơ man cá về theo con nước, nên mắm Châu Đốc nổi tiếng là vậy.
Những con mắm lóc, mắm sặc, mắm linh, mắm trèn, mắm ba khía… cực kỳ hấp dẫn.
Trong các loại mắm được bày bán ở chợ Châu Đốc mắm thái được nhiều người ưa thích nhất. Loại mắm này thường được làm bằng cá lóc, lọc bỏ xương và da, xé nhỏ trộn với đu đủ và thịt rọi ram, thêm thính gạo rang thiệt thơm, nhận mắm bằng đường thốt nốt, loại cây cho mật đứng giữa trời, đặc sản của xứ Bảy Núi, An Giang.
Mắm thái ăn kèm với rau sống, chuối chát, thịt ba rọi luộc kỹ là đúng điệu miền Tây. Mắm cá linh là linh hồn của mắm và rau, nấu trong cái lẩu than, miền Tây kêu là cái cù lao, ăm ắp nào cá nạc, tôm sông và thịt ba rọi béo ngậy.
Quẹo về hướng Trà Sư, rừng tràm mùa nước nổi đẹp mê mẩn lòng.
Lúc này cả khu rừng tràm mênh mông, bèo tấm phủ kín mặt nước thành một tấm thảm thiên nhiên lộng lẫy. Ngồi trên chiếc ghe nhỏ, mình thon dài lướt êm nhưng có vẻ nguy hiểm với người không quen sông nước vì nó mỏng nhẹ, lắc lư thì dễ dàng lật úp.
Bỏ qua sự lo lắng như giỡn chơi đó, ngồi yên vị, nghe tiếng mái dầm xắn nước đẩy mũi thuyền rẽ dọc tấm phản bèo xanh mướt mà lướt dưới những tán tràm, thênh thang giữa thiên nhiên.
Tán tràm chứa chấp vô vàn những tổ chim sinh trưởng trong vùng lẫn chim thiên di. Mênh mông những buổi chiều, hoàng hôn rợp trắng cánh cò.
Vòng về thị xã, kêu giùm món cá lóc nướng trui cuộn lá sen.
Cá lóc cho thịt thơm ngon và săn chắc nhất vào mùa nước nổi, được nướng kiểu dân dã dậy mùi thơm. Để có được hương vị miền Tây thì phải phủ rơm vừa đủ, rơm ít quá cá sẽ sống, còn rơm nhiều quá cá sẽ khét, ăn bị đắng.
Cá lóc nướng trui ngon nhất khi vừa chín tới, thịt trắng phau được bao bọc bởi lớp vảy cháy xém. Thịt cá lóc ngọt thơm quyện chặt với vị mắm pha tỏi ớt hay chén mắm me dầm, đi với cảm giác mướt mát của các loại rau sống cùng luôn là món ngon mùa nước nổi mang về cho dân miền Tây Nam Bộ.
Nước nổi đang tràn đồng kìa…
