Tập đoàn phân phối sách Nhật Bản Nippan Group xác nhận đã bán sách cho công ty trí tuệ nhân tạo (AI) Anthropic thông qua công ty con Nippan IPS trong khoảng thời gian từ tháng 12/2024 đến tháng 12/2025, theo Kyodo News.
Hãng tin JiJi cũng dẫn các nguồn tin trong ngành cho biết, Nippan Group thừa nhận rằng công ty con chuyên bán sách Nhật Bản ra nước ngoài của họ là Nippan IPS đã ký một thỏa thuận với Anthropic vào tháng 11/2024. Theo đó, họ bán sách cho Anthropic trong 1 năm, từ tháng 12/2024 đến tháng 12/2025.
Trước khi các nguồn tin tiết lộ thông tin này vào ngày 7/10, đã có nhiều nghi vấn rằng một lượng lớn sách của Nhật Bản đã bị sử dụng để phát triển AI.
Theo Nikkei Asia, ngay từ đầu tháng 9, các tài liệu tòa án tại Mỹ liên quan đến vụ kiện vi phạm bản quyền do các tác giả khởi xướng chống lại Anthropic đã đề cập đến một thỏa thuận mua bán với Nippan.
 |
| Tòa nhà đặt trụ sở của Nippon Shuppan Hanbai tại Tokyo. Ảnh: Kyodo. |
Hiệp hội nhà xuất bản sách Nhật Bản sau đó đã gửi thư cho Nippan vào giữa tháng 9 yêu cầu giải thích về giao dịch trên và các điều khoản liên quan.
Nhà phân phối này đã phản hồi vào thứ 2, xác nhận giao dịch giữa họ và Anthropic. Tuy nhiên, Nippan khẳng định họ không hề hay biết số sách này phục vụ mục tiêu phát triển AI.
Cả Nippan và Anthropic đều từ chối bình luận về các giao dịch cụ thể, theo Nikkei Asia.
Trước đó, Anthropic chỉ đưa ra lập trường chung rằng việc mua sách giấy để đào tạo các mô hình ngôn ngữ lớn là hoạt động phổ biến trong ngành công nghiệp AI.
Anthropic cũng đồng thời khẳng định không có chương trình thu thập dữ liệu nào của công ty này liên quan đến việc mua và tiêu hủy sách hiếm.
Anthropic cũng bác bỏ cáo buộc từ một số người chỉ trích rằng một số lượng lớn sách đã bị tiêu hủy sau quá trình huấn luyện.
Về phần mình, Nippan khẳng định các giao dịch của họ tuân thủ đúng quy định của pháp luật.
Phản ứng gay gắt của ngành xuất bản Nhật Bản
Ngành xuất bản Nhật Bản đang lo ngại rằng sách của họ có thể đã bị tiêu hủy trong quá trình đào tạo AI, theo Kyodo News.
Lo ngại này dường như có cơ sở khi một tình huống thu mua sách quy mô lớn cũng xảy ra trên thị trường sách cũ tại Nhật Bản. Hiệp hội sách cũ Tokyo, với khoảng 500 doanh nghiệp thành viên, cho biết họ đã nhận được các yêu cầu mua số lượng lớn sách vào tháng 7. Bên mua được cho là các nhà bán sách cũ tại Mỹ.
Trong khoảng thời gian từ tháng 7 đến tháng 9, một số cửa hiệu tại Nhật đã nhận đơn đặt hàng lên tới hàng trăm hoặc hàng nghìn cuốn sách.
Lượng đơn hàng ồ ạt khiến các hiệu sách Nhật Bản phải vất vả xoay xở để đóng gói, gửi sách và cập nhật lại kho hàng. Một cửa hiệu nhận đơn đặt hàng 2.000 cuốn đã phải tạm đóng cửa và huy động thêm nhân viên để hoàn tất việc vận chuyển trong nhiều ngày.
Các đơn hàng bao gồm nhiều thể loại thuộc lĩnh vực khoa học xã hội và nhân văn, nhưng hầu như không có manga, anime và tuyệt nhiên không có đầu sách nào bị trùng lặp. Địa chỉ nhận hàng có liên kết với các doanh nghiệp tại tỉnh Okayama, thuộc khu vực phía tây Nhật Bản.
"Những diễn biến này mang lại cảm giác rất khác so với các giao dịch mua bán thông thường mà chúng tôi từng thấy trước đây", một đại diện của Hiệp hội sách cũ Tokyo cho biết.
Sử dụng sách giấy để đào tạo AI là hợp pháp?
Giáo sư luật chuyên về sở hữu trí tuệ tại Đại học Waseda Tatsuhiro Ueno cho biết việc sử dụng sách giấy để đào tạo AI "là hợp pháp theo luật bản quyền của Nhật Bản".
Còn nếu quá trình huấn luyện do một công ty Mỹ thực hiện tại Mỹ, thì luật pháp Mỹ sẽ được áp dụng. Tuy nhiên, giáo sư Ueno nhận định: "Dựa trên các tiền lệ gần đây, miễn là nội dung của chính cuốn sách đó không bị sao chép nguyên văn, thì hành động này nhiều khả năng cũng hợp pháp tại Mỹ".
Trong một vụ kiện tập thể tại Mỹ, Anthropic bị phát hiện đã tải xuống khoảng 7 triệu cuốn sách lậu để làm dữ liệu huấn luyện AI. Anthropic sau đó đã đồng ý chi trả một khoản tiền lớn để dàn xếp.
Tuy nhiên, ngay cả khi hoạt động bán sách của Nippan là hợp pháp, các nhà xuất bản Nhật Bản, vốn là những cổ đông lớn của nhà phân phối này, vẫn tỏ ra không hài lòng với cách xử lý vụ việc.
"Việc họ không trao đổi với các nhà xuất bản, vốn đã có quan hệ hợp tác lâu năm, trước khi thực hiện giao dịch bán sách là hành động thiếu thiện chí", đại diện của một nhà xuất bản lớn cho biết.
Trong khi đó, các nhà nghiên cứu tại trường đại học cũng bày tỏ lo ngại rằng trong tương lai sẽ khó mua được những cuốn sách giá trị nếu chúng biến mất khỏi thị trường.
Những cuốn sách cũ chưa được số hóa được xem là nguồn tài nguyên quan trọng trong ngành công nghiệp AI, nơi nhiều người tin rằng nguồn dữ liệu hữu ích trên Internet đang dần cạn kiệt.
Anthropic cũng coi thông tin bằng ngôn ngữ bản địa là yếu tố then chốt để điều chỉnh các mô hình AI phù hợp với thị trường mới. Công ty này được cho là đang sử dụng đa dạng nguồn dữ liệu tiếng Nhật, bao gồm cả sách cũ, để phát triển hệ thống AI có khả năng sử dụng tiếng Nhật thành thạo và am hiểu sâu sắc về các lĩnh vực như văn hóa và pháp luật.
Hy vọng những diễn biến này sẽ thu hút sự chú ý và thúc đẩy quá trình xây dựng các khuôn khổ đảm bảo quyền lợi tốt hơn cho tác giả, Atsushi Okada, một luật sư có kinh nghiệm về các quy định liên quan đến AI, nhận định về những vụ việc gần đây.
Đọc được sách hay, hãy gửi review cho Tri Thức - Znews
Bạn đọc được một cuốn sách hay, bạn muốn chia sẻ những cảm nhận, những lý do mà người khác nên đọc cuốn sách đó, hãy viết review và gửi về cho chúng tôi. Tri Thức - Znews mở chuyên mục “Cuốn sách tôi đọc”, là diễn đàn để chia sẻ review sách do bạn đọc gửi đến qua Email: books@znews.vn. Bài viết cần gửi kèm ảnh chụp cuốn sách, tên tác giả, số điện thoại.
Trân trọng.
