Tác giả, NXB tranh chấp khoản bồi thường 1,5 tỷ USD từ Anthropic

Tranh chấp liên quan tới vụ việc Anthropic lưu trữ sách trái phép để huấn luyện mô hình AI vẫn chưa chấm dứt. Ảnh: Reuters.

Tháng 7 năm nay, công ty trí tuệ nhân tạo Anthropic đã đồng ý chi trả khoản tiền bồi thường kỷ lục trị giá 1,5 tỷ USD trong vụ kiện tập thể của các tác giả sách, cáo buộc công ty này lưu trữ trái phép hơn 482.000 cuốn sách vi phạm bản quyền để huấn luyện chatbot AI Claude.

Theo thỏa thuận, mỗi cuốn sách thuộc danh sách trên sẽ được bồi thường 3.000 USD.

Tuy nhiên, quy trình giải ngân khoản tiền này lại châm ngòi cho một loạt tranh chấp mới giữa các tác giả và nhà xuất bản. Hiện tại, nhiều trường hợp cả tác giả lẫn nhà xuất bản cùng nộp đơn đòi tiền cho một cuốn sách, theo The New York Times đưa tin.

Bà Mary Rasenberger, Giám đốc điều hành của Hiệp hội Tác giả Mỹ (Authors Guild), nhận định nguyên nhân tranh chấp này tới từ sai sót trong công tác lưu trữ hồ sơ của phía nhà xuất bản. Sau khi nhà xuất bản hết hạn sở hữu bản quyền sách và quyền sở hữu đã hoàn toàn thuộc về tác giả, các nhà xuất bản vẫn không xóa sách khỏi danh mục lưu trữ.

Ví dụ, trường hợp của tác giả April Henry, nhà xuất bản cũ HarperCollins đã đòi chia tiền cuốn sách ra mắt từ năm 1999 của bà, dù quyền sở hữu đã hoàn toàn thuộc về tác giả từ năm 2007.

Một yếu tố khác khiến tác giả và nhà xuất bản nảy sinh tranh chấp là về tỷ lệ chia khoản bồi thường. Theo đó, các tác giả phải chia khoản tiền 3.000 USD/sách với nhà xuất bản và đồng tác giả. Tỷ lệ theo thông lệ là 50/50, tuy nhiên, một số nhà xuất bản muốn ép tỷ lệ của tác giả xuống mức rất thấp. Theo NDTV World, tác giả Amy Lupold Bair cho biết nhà xuất bản của bà đòi nhận tới 90% tiền bồi thường, chỉ để lại 10% cho tác giả.

Nhóm tác giả sách giáo khoa còn chịu mức bồi thường nhỏ hơn, khiến nhóm tác giả này liên tục bày tỏ sự bất bình trên mạng xã hội. Theo hợp đồng ban đầu, tác giả sách giáo khoa chỉ được nhận 10-15% khoản bồi thường. Các tác giả cho rằng điều này không công bằng và đòi nhận một khoản tiền bồi thường tương xứng hơn.

Theo các chuyên gia pháp lý, hầu hết hợp đồng xuất bản cũ đều không có điều khoản quy định về tiền bồi thường vi phạm bản quyền từ các công ty công nghệ, từ đó dẫn tới phát sinh tranh cãi này. Thêm vào đó, việc xác định quyền sở hữu của sách cũng phụ thuộc vào thời điểm vi phạm của Anthropic xảy ra (khoảng năm 2021-2022), khiến vụ việc càng trở nên phức tạp.

Hiệp hội Tác giả Mỹ cho rằng các nhà xuất bản không cố tình trục lợi, nhưng tuyên bố sẽ đấu tranh để bảo vệ quyền lợi cho các tác giả. Đối với những trường hợp nhà xuất bản và tác giả không thể tự thỏa thuận, trọng tài do tòa án chỉ định sẽ là bên đưa ra quyết định cuối cùng.