Khi còn trẻ, nhờ nguyên khí dồi dào, nên nhu cầu tình dục cao. Ảnh minh họa: L.C.

Bốc hỏa tức là trong cơ thể có năng lượng nhiều hơn bình thường, dùng hoài không hết, cần được trút ra ngoài. Bốc hỏa, nhìn từ một góc độ khác thì chứng tỏ sức sống của người này khá dồi dào, nhưng cũng cảnh báo sinh lực của cơ thể đang dần tiêu hao.

Ví dụ người trẻ thường có nhu cầu tình dục rất cao, tình dục giống như một cách trút bỏ năng lượng, điều này chưa hẳn đã tốt, đây rất có thể là dấu hiệu cảnh báo tình trạng suy giảm ham muốn hoặc lãnh cảm tình dục, thường được chẩn đoán là "tướng hỏa tác quái".

Loại hỏa bình thường trong cơ thể người là nguyên dương, là "quân hỏa". Hỏa quân tử, có khí thế của quý tộc, tuân thủ quy tắc, có chừng mực, chỉ phát huy hiệu ứng sinh lý ở mức vừa đủ, không tác oai tác quái. Trong khi đó, loại hỏa trái ngược với "quân hỏa là tướng hỏa", được Đông y gọi là "kẻ trộm nguyên khí", là loại tặc hỏa tác động xấu đến sức khỏe.

Chu Đan Khê viết trong Đan Khê Tâm Pháp như sau: “Tướng hỏa khí, kinh dĩ hỏa ngôn chi, cái biểu kỳ bạo hãn khốc liệt, hữu thậm vu quân hỏa giả dã. Cố viết [1]: Tướng hỏa, nguyên khí chi tặc.” Là tặc thì đương nhiên là đến để ăn trộm, trộm gì? Đương nhiên là nguyên khí, hoặc nói đúng hơn là quấy nhiễu chức năng sử dụng hỏa lực bình thường của cơ thể. Lúc này, trừ hỏa là để đối phó với loại tặc hỏa không tuân thủ quy tắc này, tặc hỏa thường gây ra tình trạng can thận âm hư.

Khi can âm hư, thận âm hư, phần dương của can và thận sẽ trồi lên, thoát ra ngoài, phần "dương" bị thất thoát ấy chính là tướng hỏa, là một loại hư hỏa, sẽ tiếp tục rút cạn dương khí, dần dần hình thành vòng tuần hoàn ác tính.

Khi tướng hỏa tác quái trong can, người ta sẽ có các triệu chứng như đau đầu, nhìn không rõ, ù tai điếc tai, thường gặp ở các bệnh nhân huyết áp cao hay phụ nữ thời kỳ mãn kinh.

Khi tướng hỏa tác quái trong thận, người ta sẽ gặp các vấn đề tình dục tăng cường, kinh nguyệt tới sớm, tay chân bồn chồn, mất ngủ... Lúc này cần sử dụng các loại thuốc hạ hỏa có tính hàn ngấm vào can kinh và thận kinh, bằng không loại hư hỏa cháy hừng hực kia sẽ khiến cơ thể suy kiệt, cuối cùng rơi vào tình trạng lãnh cảm hoặc liệt dương.

Các bệnh nhân mắc bệnh nặng thường đột ngột tỉnh táo lại trước lúc lâm chung như vốn hôn mê sâu lại đột nhiên tỉnh dậy, hơn nữa ăn uống tốt, giống như người khỏe mạnh bình thường, người nhà sẽ cho rằng bệnh nhân sắp hồi phục rồi.

Nhưng những lúc như vậy, bác sĩ thường nhắc nhở người nhà bệnh nhân phải chú ý, rất có thể lúc này bệnh viện sẽ gửi “Thông báo bệnh tình nguy kịch” tới gia đình vì đây là trạng thái “Hồi quang phản chiếu” trước khi tử vong. Lý luận Đông y cho rằng đây là trạng thái âm hư biến thành dương hư, là tia sáng cuối cùng của ngọn nến, sau đó sẽ hóa thành tro tàn.

Quá trình phát triển sự phấn khích cao với tình dục cũng khá giống với quá trình diễn ra hồi quang phản chiếu ở bệnh nhân nguy kịch. Ham muốn tình dục được hoàn thành từ sự liên kết của các nơron. Giữa các nơron có một kết cấu gọi là synap, sau khi bị kích thích, nó sẽ tiết ra một loại vật chất tên là chất dẫn truyền thần kinh, chất dẫn truyền thần kinh sẽ đi từ nơron này sang nơron khác, lan truyền sự kích thích.

Nếu synap lan truyền sự hưng phấn trong một thời gian dài khiến người ta ở trong trạng thái phấn khích liên tục, chất dẫn truyền trong nó sẽ mau chóng cạn kiệt, hoặc nguyên liệu để tổng hợp ra chất dẫn truyền sẽ hao hụt, kiệt quệ, dần dần các kích thích của thần kinh không thể lan truyền được nữa, là lúc người ta rơi vào tình trạng kiệt quệ, lực bất tòng tâm, lòng có dư mà lực không đủ.

Người ta sẽ chuyển từ tình trạng âm hư phấn khích sang dương hư uể oải, từ ham mê tình dục biến thành lãnh cảm chán ngán, từ phấn khích với tình dục biến thành liệt dương.

Lúc này, để phòng ngừa tình trạng kiệt quệ năng lượng tình dục, Đông y sẽ sử dụng các vị thuốc có tính hàn đắng như hoàng bá, tri mẫu... để hạ tướng hỏa, ức chế sự phấn khích tính "hư" của bệnh nhân.

Trong các loại thuốc thành phẩm đóng gói thuộc nhóm thuốc Địa Hoàng hoàn, có phương thuốc Tri Bá Địa Hoàng hoàn, là phương thuốc bổ sung thêm hoàng bá và tri mẫu dựa trên cơ sở của Lục Vị Địa Hoàng hoàn, đây là phương thuốc có công dụng trừ hư hỏa, giải hư hỏa mạnh mẽ nhất trong nhóm thuốc Địa Hoàng hoàn.

[1] Trong văn cổ, “cố viết” có nghĩa là “cho nên”.