Người bị bệnh tiểu đường cần kiểm tra đường huyết thường xuyên. Ảnh minh họa: V.M.

"Hỏa" trong khái niệm bốc hỏa của Đông y khá giống với lửa trong thiên nhiên, đều là đốt cháy, đều đun sôi nước, nên những người bị bốc hỏa thường cảm thấy khô miệng do thiếu nước.

Có một kiểu người bị khát nước do thể chất âm hư có hỏa, uống nước để bổ sung nước tự cứu mình, nhưng vì trong cơ thể có hỏa, có nhiệt, nước được uống vào sẽ mau chóng bị chưng hóa, bay hơi ra ngoài, nên uống nước hoài mà vẫn cảm thấy khát.

Nếu người này khá gầy, thích uống nước, hơn nữa lại mê ăn uống, ăn rất nhiều, phân khô ráo, vậy thì ngoài việc phải chú ý bổ âm, còn cần xét nghiệm đường huyết. Tình trạng âm hư có hỏa này thường là dấu hiệu của bệnh tiểu đường, bệnh tiểu đường trong Đông y được gọi là bệnh tiêu khát, chứng tiêu.

Ngày nay bệnh tiểu đường có dấu hiệu ngày càng trẻ hóa, người 30 tuổi cũng có thể mắc loại bệnh này, nhất là những người có cha mẹ bị tiểu đường thì càng phải đề cao cảnh giác. Bệnh tiểu đường chính là tình trạng vị âm hư thậm chí thận âm hư do vị hỏa mạnh, dôi dư.

Còn một kiểu khát nữa, môi cũng thường khô tróc, nhưng đặc điểm là tuy khát song lại không muốn uống nước, hoặc uống nước xong thì cảm giác như nước tích trong bụng, ngừng ở đó, không đỡ khát, cũng không bài tiết ra ngoài, hơn nữa đi đại tiện cũng rất vất vả.

Tình trạng này không phải là bốc hỏa, cũng không phải âm hư, mà là khí hư. Thường do nguyên khí quá yếu, không thể khiến chất dinh dưỡng dâng lên trên, theo lý luận Đông y thì đây là tình trạng dương bất hóa khí.

Tức là vì dương khí hư nhược nên tuy đã uống nước nhưng nước không thể bốc hơi, không được chưng hóa, mà sẽ mau chóng tiểu ra ngoài hết, nghiêm trọng hơn còn có thể bị uống một tiểu hai, tức là uống một cốc nhưng tiểu ra hai cốc, đi tiểu nhiều hơn uống vào, chỉ hàng không thăng, bởi vậy người ta sẽ thấy khát khô, khát liên tục.

Gặp tình trạng này thì không nên tìm cách giải nhiệt hạ hỏa mà phải uống thuốc bổ, nhằm nâng cao hỏa lực trong cơ thể, thì mới khiến cho nước được cơ thể sử dụng. Việc uống các phương thuốc như Bổ Trung Ích Khí hoàn rất phù hợp với tình huống này.

Sau khi uống thuốc, các vấn đề như khô khát hoặc táo bón đều sẽ được giải quyết, tình trạng khô khát hoặc táo bón trong tình huống này bắt nguồn từ việc thanh khí không thăng, trọc khí không hàng, uống thuốc bổ có thể giúp thanh khí dâng lên khiến trọc khí hạ xuống.