Khi tới kỳ kinh nguyệt, nhiều phụ nữ mắc chứng đau nửa đầu, những cơn đau này có thể tự biến mất. Ảnh minh họa: H.W.

Tiêu chuẩn chẩn đoán chứng đau nửa đầu do kinh nguyệt như sau: xảy ra trước khi kinh nguyệt đến ở nữ giới, phù hợp với tiêu chuẩn chẩn đoán bệnh đau nửa đầu không có triệu chứng thông báo. Đau đầu xuất hiện hai ngày trước khi hành kinh và kéo dài tới ba ngày sau khi xuất hiện kinh nguyệt; ba kỳ kinh liên tục có ít nhất hai lần xảy ra, các cơn đau nửa đầu cũng ập đến ở những thời điểm khác của chu kỳ.

Không có kinh nguyệt tự nhiên tới, cũng chẳng có đau nửa đầu vô cớ. Chu kỳ kinh nguyệt là sự phối hợp của vùng dưới đồi, tuyến yên, buồng trứng và nội mạc tử cung. Estrogen thay đổi theo chu kỳ, vào ngày thứ bảy của kỳ kinh, các nang trứng bắt đầu tiết ra estrogen.

Lượng estrogen tăng lên tạo thành đỉnh đầu tiên trước khi rụng trứng. Sau khi phóng noãn 1 - 2 ngày, hoàng thể sản sinh estrogen. Ở giai đoạn sau của hoàng thể, estrogen đạt đỉnh lần hai sau đó nhanh chóng hạ xuống.

Nghiên cứu chỉ ra đau nửa đầu kỳ kinh nguyệt là hệ quả của hiệu ứng “estrogen thoái lui” (estrogen withdrawal), bạn có thấy quen không? Hiện tượng chảy máu trong kỳ rụng trứng cũng xảy ra như vậy. Thiếu gì bù nấy, việc tăng nồng độ estrogen có thể hạn chế xảy ra đau nửa đầu.

Nghiên cứu phát hiện estrogen làm tăng độ nhạy cảm của thụ thể serotonin và opioid ở hệ thần kinh trung ương, estrogen thoái lui thì nồng độ serotonin cũng đồng thời giảm xuống, trực tiếp gia tăng khả năng xảy ra đau nửa đầu. Dựa trên lý luận đó, khi khám lâm sàng, các bác sĩ có thể sẽ khuyến nghị dùng thuốc Triptans (chất chủ vận thụ thể serotonin) để phòng và chữa đau nửa đầu kỳ kinh nguyệt.

Sự thay đổi nồng độ estrogen cũng sẽ ảnh hưởng đến bệnh đau nửa đầu. Nồng độ estrogen tăng lên trong thời gian mang thai, hoặc sử dụng thuốc tránh thai hay liệu pháp thay thế hormone thời kỳ tiền mãn kinh có thể giảm chứng đau nửa đầu; trong khi lượng estrogen giảm ở phụ nữ mãn kinh có thể làm gia tăng chứng bệnh này.

Ngoài cơ chế thoái lui estrogen, quan sát lâm sàng cho thấy thuốc chống viêm không steroid có hiệu quả với chứng đau nửa đầu kỳ kinh nguyệt và đau bụng kinh nhờ cơ chế giải phóng prostaglandin. Prostaglandin sản sinh trước kỳ kinh có liên quan đến sự thoái lui của hormone.