|
|
Malaysia siết chặt quản lý mạng xã hội trong bối cảnh một số nền tảng tìm cách "lách" các quy định của Kuala Lumpur. Ảnh: Reuters. |
Hôm qua, Malaysia đã chính thức đưa các nền tảng mạng xã hội và nhắn tin lớn nhất thế giới vào khuôn khổ quản lý cấp phép. Động thái này nhằm xóa bỏ tình trạng "vận hành không phép" của nhiều tập đoàn công nghệ lớn tại nước này trong suốt thời gian qua.
Theo quy định mới từ Ủy ban Truyền thông và Đa phương tiện Malaysia (MCMC), mọi nền tảng sở hữu trên 8 triệu người dùng tại nước này sẽ mặc nhiên phải xin giấy phép theo pháp luật sở tại mới được hoạt động.
Cũng trong ngày 1/1, Luật An toàn Trực tuyến (ONSA) 2025 chính thức có hiệu lực. Đạo luật này mở rộng quyền hạn của cơ quan quản lý mạng xã hội Malaysia, buộc các nền tảng chịu trách nhiệm về nội dung sai lệch, tình trạng lừa đảo qua mạng và nguy cơ ảnh hưởng, rủi ro với trẻ em.
Động thái này của Malaysia nhằm xóa bỏ lỗ hổng pháp lý vốn cho phép các đại gia công nghệ hoạt động quy mô lớn nhưng vẫn nằm ngoài tầm kiểm soát của luật pháp. Tuy nhiên, các chuyên gia vẫn tỏ ra nghi ngờ khi vẫn còn nhiều ý kiến trái chiều về việc liệu quy định mới có thực sự tạo ra những thay đổi thực chất trong hành vi của các nền tảng hay không.
"Việc mặc định cấp phép cho các nền tảng là bước đi táo bạo của Ủy ban Truyền thông và Đa phương tiện Malaysia trong việc đưa Luật ONSA vào đời sống", ông Harris Zainul, Giám đốc nghiên cứu tại Viện Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế Malaysia (ISIS), nhận định với tờ South China Morning Post.
“Theo quan điểm của tôi, các nền tảng đã thể hiện rõ ý định của mình khi không xin giấy phép trong năm qua. Dù là công ty công nghệ hay bất kỳ lĩnh vực nào khác, các doanh nghiệp đều không nên và không thể vận hành theo cách này. Xét ở góc độ đó, MCMC đang nắm thế chủ động về mặt tiền lệ và lý lẽ, bởi họ đã dành cho các nền tảng khoảng thời gian hơn một năm để hoàn tất thủ tục", ông Zainul nói.
Ông trùm Meta phản đối gay gắt nhất
Quyết định của MCMC sẽ ảnh hưởng đến WhatsApp, Telegram, Facebook, Instagram, TikTok và YouTube - các nền tảng lớn sẽ phải tuân thủ quy định tương tự các nền tảng có đăng ký.
Theo số liệu của cảnh sát Malaysia, nước này ghi nhận 67.735 vụ tội phạm mạng từ tháng 1 đến tháng 11 năm 2025, gây thiệt hại hơn 2,7 tỷ ringgit (khoảng 667 triệu USD), phần lớn do lừa đảo viễn thông và gian lận thương mại điện tử.
Malaysia đã bắt đầu triển khai quy định cấp phép mạng xã hội từ tháng 1/2025. Tuy nhiên, theo MCMC, tính đến cuối năm ngoái mới chỉ có TikTok, WeChat và Telegram hoàn tất thủ tục, trong khi các "ông lớn" như Facebook, Instagram, WhatsApp, X và YouTube vẫn hoạt động mà chưa có giấy phép.
 |
| Các nền tảng mạng xã hội giờ đây sẽ phải tuân thủ các quy định gắt gao hơn của Kuala Lumpur. Ảnh: Reuters. |
Quy định của Kuala Lumpur đưa ra các nền tảng không tuân thủ quy định về cấp phép có thể bị xử phạt lên tới 500.000 ringgit (khoảng 108.000 USD), án phạt tù lên đến 5 năm, cũng như hình phạt bổ sung theo ngày nếu vi phạm không chấm dứt.
Tính hiệu quả thực tế của động thái này vẫn là một dấu hỏi lớn, trong bối cảnh các nhà quản lý đang tham chiếu kinh nghiệm quốc tế để đánh giá giới hạn thực thi thay vì chỉ dừng lại ở việc cấp phép đơn thuần.
Bộ trưởng Truyền thông Fahmi Fadzil cho biết Malaysia đang xem xét mô hình của các quốc gia khác, đặc biệt là các quy định bảo đảm an toàn trên không gian mạng của Australia. Giới chức nước này đang nghiên cứu các giải pháp như xác minh độ tuổi và quy định độ tuổi tối thiểu để lập tài khoản, tương tự các quy tắc mà Australia vừa triển khai vào tháng 12 vừa qua.
Trong số các bên phản đối, Meta - chủ sở hữu Facebook và Instagram - là đơn vị chỉ trích gay gắt nhất. Cuối tháng 10, tập đoàn này đã công khai thách thức khung pháp lý mới, khẳng định họ vốn đã có sẵn các biện pháp bảo vệ và mong muốn thảo luận sâu hơn với chính quyền.
Hiệu quả quản lý còn bỏ ngỏ
Bất chấp nỗ lực từ phía chính phủ Malaysia, giới chuyên gia nhận định việc các nền tảng có thực sự tuân thủ quy định hay không vẫn còn là một dấu hỏi lớn.
ONSA đặt ra các nghĩa vụ cụ thể cho các nền tảng mạng xã hội, bao gồm tăng cường bảo vệ trẻ em, tăng biện pháp đề phòng, triển khai cơ chế cho phép người dùng báo cáo và hỗ trợ người dùng rõ ràng hơn.
“Ý tưởng đằng sau ONSA và các quy định tương tự trên thế giới là thiết lập một bộ nghĩa vụ đối với nền tảng mạng xã hội”, ông Harris nói. “Các nghĩa vụ này nhằm mục đích giúp việc can thiệp để ngăn ngừa hậu quả tiêu cực dễ dàng triển khai ở quy mô lớn hơn so với kiểm duyệt nội dung”.
Tuy vậy, động thái của Kuala Lumpur ít khả năng có thể thay đổi cách thức các nền tảng mạng xã hội ứng phó với tình trạng lừa đảo và nội dung độc hại, theo ông Benjamin Loh, chuyên gia về truyền thông tại Đại học Monash Malaysia.
 |
| Bộ trưởng Truyền thông Malaysia Fahmi Fadzil quyết siết chặt quản lý các nền tảng mạng xã hội. Ảnh: Bernama. |
“Đáng ra đây là điều có thể làm ngay từ đầu. Chính phủ có thể buộc các công ty tuân thủ quy định mà không cần cấp phép”, ông nhận xét.
Ông Loh cho rằng Malaysia thường đánh giá thành công từ việc các nền tảng đáp ứng yêu cầu về việc gỡ bỏ nội dung tiêu cực. Việc cấp phép không tạo ra thay đổi trong vấn đề này. Theo ông, Malaysia chưa có thang đánh giá cụ thể liệu biện pháp thực thi chính sách có hiệu quả hay không.
“Chỉ khi chính phủ sẵn sàng buộc các công ty chịu trách nhiệm, chúng ta mới có thể nhận thấy thay đổi thực sự”, vị chuyên gia nhận xét.
AI có cướp đi công việc của chúng ta?
Trong cuốn AI chuyện chưa kể, tác giả Tomoe Ishizumi cho rằng đây chỉ là công cụ tối ưu không hơn không kém. Có một điều chắc chắn rằng AI có thể thay thế phần lớn công việc mà con người đang làm hiện nay. Tuy nhiên, chúng ta không nên nghĩ máy móc sẽ cướp đi công việc của con người mà hãy nghĩ rằng máy móc sẽ làm những công việc vất vả để con người có thời gian sáng tạo hơn.
