Lý do đồng đôla Mỹ vẫn vượt trội bất chấp sự trỗi dậy của các đối thủ

Sách "Đô la Mỹ và quyền lực thống trị toàn cầu: Từ quá khứ đến tương lai" đã lý giải tại sao đô la Mỹ vẫn là ‘vũ khí tối thượng’ của hệ thống tài chính.

Trong nhiều thập kỷ, mỗi khi thế giới rúng động bởi khủng hoảng hay địa chính trị biến động, một câu hỏi lại được đặt ra là: Liệu kỷ nguyên của đồng đôla Mỹ đã đến hồi kết? Tuy nhiên, cuốn Đôla Mỹ và quyền lực thống trị toàn cầu: Từ quá khứ đến tương lai của Paul Blustein lại chỉ ra mọi lời tiên đoán về “cái chết của USD” cho đến nay đều tỏ ra vội vàng.

Lợi thế cấu trúc không dễ thay thế

Cuốn sách của Blustein không phải là lời tán dương nước Mỹ, mà là một khảo cứu “tỉnh táo” về cấu trúc quyền lực tiền tệ toàn cầu. Từ hệ thống Bretton Woods sau Thế chiến II đến kỷ nguyên tài chính số, tác giả sách đã lý giải vì sao đồng đôla Mỹ vẫn giữ vai trò trung tâm - bất chấp sự trỗi dậy của euro, nhân dân tệ và những làn sóng “phi đôla hóa”.

Đôla Mỹ và quyền lực thống trị toàn cầu: Từ quá khứ đến tương lai gồm 11 chương, tái dựng tiến trình hình thành quyền lực của đồng đôla. Sau năm 1945, việc gắn đồng đôla với vàng trong khuôn khổ Bretton Woods đã đặt nền móng cho vai trò tiền tệ dự trữ. Dù Mỹ từ bỏ bản vị vàng vào thập niên 1970, vị thế của đôla không suy yếu như nhiều người dự đoán. Ngược lại, nó được củng cố bởi một yếu tố mang tính cấu trúc: độ sâu và thanh khoản vượt trội của thị trường tài chính Mỹ.

Tác giả Blustein cho rằng sức mạnh của đôla không nằm ở sự áp đặt đơn thuần, mà ở lựa chọn thực dụng của phần còn lại thế giới. Trái phiếu Kho bạc Mỹ trở thành tài sản an toàn mặc định cho ngân hàng trung ương và nhà đầu tư toàn cầu. Trong những thời điểm bất ổn, dòng vốn không rời bỏ nước Mỹ, mà thường quay trở lại.

Hiệu ứng mạng lưới cũng đóng vai trò then chốt. Khi phần lớn thương mại quốc tế, hợp đồng tài chính và dự trữ ngoại hối đều định giá bằng đôla, chi phí chuyển sang một đồng tiền khác trở nên rất lớn. Đồng tiền thống trị càng được sử dụng nhiều, nó càng khó bị thay thế - một vòng lặp tự củng cố.

Cuốn sách cũng phân tích hạn chế của các đối thủ. Đồng euro thiếu một thị trường tài sản an toàn thống nhất đủ quy mô; còn nhân dân tệ bị ràng buộc bởi kiểm soát vốn và những câu hỏi về niềm tin thể chế. Trong bối cảnh đó, đồng đôla không nhất thiết là hoàn hảo, nhưng là lựa chọn “ít rủi ro nhất”.

Bán tiếng Việt sách Đôla Mỹ và quyền lực thống trị toàn cầu: Từ quá khứ đến tương lai do Omega+ liên kết Nhà xuất bản Chính trị Quốc gia Sự thật phát hành. Ảnh: O.P.

Sức mạnh của đồng đôla Mỹ

Không dừng ở khía cạnh kinh tế thuần túy, cuốn sách Đôla Mỹ và quyền lực thống trị toàn cầu còn đặt đồng đôla trong bối cảnh địa chính trị. Khi hệ thống tài chính toàn cầu vận hành qua các ngân hàng và hạ tầng thanh toán chịu ảnh hưởng của Mỹ, Washington có trong tay một đòn bẩy quyền lực đáng kể.

Tác giả Blustein chỉ ra xu hướng “vũ khí hóa” tài chính - việc sử dụng đồng đôla và hệ thống thanh toán quốc tế như công cụ trừng phạt. Các biện pháp cấm vận tài chính cho thấy sức mạnh của một đồng tiền không chỉ nằm ở vai trò trao đổi, mà còn ở khả năng định hình hành vi của quốc gia khác.

Tuy nhiên, tác giả không xem đây là quyền lực vô hạn. Ông cảnh báo rằng lạm dụng đòn bẩy tài chính có thể kích thích các nỗ lực xây dựng hệ thống thay thế, từ thỏa thuận song phương bằng nội tệ đến việc phát triển tiền kỹ thuật số của ngân hàng trung ương. Những động thái “phi đôla hóa” lặp đi lặp lại trong nhiều thập kỷ cho thấy tham vọng thoát khỏi sự phụ thuộc vào đôla chưa bao giờ biến mất.

Điều đáng chú ý là Blustein cho rằng mối đe dọa lớn nhất đối với vị thế của đồng đôla không đến từ bên ngoài, mà từ chính nội tại nước Mỹ. Sự xói mòn niềm tin vào pháp quyền, bất ổn chính trị hay kỷ luật tài khóa suy yếu có thể làm lung lay nền tảng niềm tin - yếu tố cốt lõi của một đồng tiền dự trữ.

Tác giả Paul Blustein. Nguồn: fortune.

Với lối viết rõ ràng, nhiều dẫn chứng lịch sử và phân tích chuyên sâu, cuốn sách không chỉ giải thích vì sao đồng đôla thống trị, mà còn đặt ra câu hỏi về tương lai trật tự tiền tệ toàn cầu. Trong một thế giới phân mảnh hơn, liệu vị thế đó sẽ được duy trì nhờ quán tính cấu trúc, hay sẽ bị bào mòn bởi chính những quyết định chính trị?

Ở thời điểm những dự báo về “hậu đôla” xuất hiện dày đặc, cuốn sách chỉ ra quyền lực tiền tệ không phải là huyền thoại, cũng không phải định mệnh. Nó là kết quả của lịch sử, cấu trúc thị trường và trên hết là niềm tin.

Kinh nghiệm chống lạm phát và khủng hoảng tiền tệ của Mỹ Trong cuốn “Chính sách tiền tệ thế kỷ 21”, tác giả Ben S. Bernanke đã điểm lại các chính sách tiền tệ của Mỹ trong 70 năm qua. 08:00 23/1/2024

Vũ khí tối thượng trong cuộc chiến tiền tệ toàn cầu Cuốn sách “Đạn Bạc: Vũ khí tối thượng trong cuộc chiến tiền tệ toàn cầu” của tác giả Saleha Mohsin khám phá cách Mỹ đã sử dụng đồng USD như một công cụ quyền lực để xác định vai trò quốc tế và tương lai nền kinh tế quốc gia này. 17:26 3/10/2025

Người đàn ông được mệnh danh kỹ sư của cỗ máy kinh tế Người đứng đầu chính sách tiền tệ Mỹ cho tới năm 2006 -Alan Greenspan được cho là cực kỳ nhạy cảm với các con số và là thiên tài kinh tế. 13:08 20/7/2025