Lời nói dối phơi bày nghịch lý đời sống phụ nữ Nhật Bản

Nhật ký hư không là tiểu thuyết đầu tay của Emi Yagi, đoạt giải Dazai Osamu năm 2020 - giải thưởng văn học uy tín dành cho các cây bút mới tại Nhật Bản.

Từ chiếc cốc cà phê đến những quy ước vô hình nơi công sở

Câu chuyện bắt đầu bằng một chi tiết tưởng như vụn vặt: những chiếc cốc cà phê bẩn bị bỏ lại sau cuộc họp. Chúng không tự biến mất, cũng không có quy định nào buộc ai phải dọn dẹp, nhưng bằng một cách quen thuộc, vẫn luôn được rửa sạch. Chính trong sự “quen thuộc” ấy, một trật tự ngầm được duy trì.

Tác giả Emi Yagi. Nguồn: japantimes.

Nhân vật chính, Shibata, 34 tuổi, là nữ nhân viên văn phòng duy nhất trong một bộ phận của công ty sản xuất lõi giấy. Trong môi trường tưởng như vận hành theo quy tắc rõ ràng, mọi công việc “của phụ nữ” - pha cà phê, rửa cốc, nghe điện thoại, dọn dẹp, lau lò vi sóng - đều mặc nhiên thuộc về cô, theo một quy luật bất thành văn.

Những việc này không nằm trong bảng mô tả công việc, cũng không được ghi nhận trong bất kỳ tiêu chí đánh giá nào, nhưng vẫn tồn tại bền bỉ. Chính sự “không chính thức” ấy khiến chúng khó bị nhận diện và càng khó bị chất vấn.

Shibata nhận ra sự vô lý này qua một chi tiết rất nhỏ: tên cô dường như bị gắn với những thiết bị trong văn phòng, như thể sự hiện diện của cô đồng nghĩa với việc phục vụ chúng. “Tên tôi không phải là lò vi sóng”. “Không ai yêu cầu tôi làm những việc đó. Nhưng nếu tôi không làm, sớm muộn gì cũng có ai đó lên tiếng”.

Những công việc nhỏ, lặp lại và gần như vô hình ấy dần lấp kín đời sống của cô, đến mức không còn được nhìn nhận như một vấn đề. Trong một buổi chiều, khi mùi thuốc lá từ những chiếc cốc cà phê bốc lên nồng nặc, Shibata bất ngờ nói rằng mình đang mang thai.

Một lời nói dối tưởng chừng vô hại lại trở thành cách duy nhất để một người phụ nữ được đối xử công bằng. Lời nói dối ấy không phải một kế hoạch, mà giống như một phản xạ sau một chuỗi lặp kéo dài, khi một người không còn cách nào khác để thoát khỏi vị trí bị áp đặt.

Chỉ từ một chi tiết nhỏ trong đời sống công sở, cuốn tiểu thuyết mở ra những nghịch lý lớn hơn về giới, về vai trò và về cách một cá nhân bị đặt vào vị trí của mình mà không hề hay biết.

Bản tiếng Việt sách Nhật ký hư không do Nhà xuất bản Trẻ thực hiện. Ảnh: ML.

Để được đối xử khác, phải trở thành một người khác

Sau khi “mang thai”, đời sống của Shibata thay đổi rõ rệt nhưng không ồn ào. Cô không còn phải pha cà phê, không phải làm thêm giờ hay xử lý những việc lặt vặt; thay vào đó, cô được về sớm, được nghỉ ngơi và nhận được sự quan tâm mà trước đó chưa từng có.

Những đồng nghiệp từng mặc nhiên trông chờ cô bắt đầu tự làm phần việc của mình: pha cà phê, dọn dẹp, xử lý những chi tiết nhỏ trong công việc hàng ngày, những việc vốn không hề khó, chỉ là trước đó luôn có người làm thay.

Nhưng để có được sự thay đổi ấy, Shibata phải bước vào một vị trí khác, một phụ nữ mang thai và ngay lập tức bị đặt trong một hệ kỳ vọng mới: về gia đình, về đạo đức, về việc làm mẹ. Cô rời khỏi một khuôn mẫu để bước vào một khuôn mẫu khác.

Ở tầng sâu hơn, ranh giới giữa thật và giả dần trở nên mơ hồ. Từ một lời nói dối ban đầu, Shibata bắt đầu cảm nhận cơ thể mình thay đổi, từ những cơn mệt mỏi đến những tưởng tượng về một sinh linh đang lớn lên bên trong và dần hình dung nó như một đứa trẻ. Đứa trẻ ấy được cô đặt tên là Sorato - “người sinh ra từ hư không”.

Cái “hư không” ấy không chỉ là sự không tồn tại, mà là khoảng trống hiếm hoi trong đời sống của cô, nơi Shibata lần đầu có thời gian cho chính mình: nấu ăn, nghỉ ngơi, lắng nghe cơ thể và làm những điều trước đó dường như không tồn tại trong nhịp sống quen thuộc.

Nhẹ nhàng nhưng sắc lạnh, Emi Yagi cho thấy đôi khi điều phi lý nhất lại chính là hiện thực quen thuộc. Ẩn dưới câu chuyện là một cảm giác trống rỗng kéo dài, nơi con người tồn tại như những lõi giấy nằm bên trong một cuộn giấy cứ thế được sử dụng mà không ai để ý. “Cuộn giấy cứ thế cuốn mãi... và bên trong lõi là một khoảng không.”

Shibata không phá vỡ cấu trúc ấy, nhưng khoảng lệch nhỏ mà cô tạo ra từ một lời nói dối đủ để làm lộ ra những gì vốn được xem là hiển nhiên. Từ đó, tác phẩm đặt ra một câu hỏi: những quy tắc quen thuộc đang vận hành đời sống liệu có thực sự tự nhiên, hay chỉ là những thói quen chưa từng bị chất vấn.

Nhật ký hư không là một tiểu thuyết giàu tính gợi mở. Thông qua một câu chuyện phi lý, tác phẩm phản ánh những áp lực rất thực mà phụ nữ phải đối mặt: những “vai trò” xã hội áp đặt, sự cô đơn trong chính những khuôn mẫu đó, và khó khăn trong việc cân bằng giữa công việc và đời sống cá nhân. Như tác giả Emi Yagi đã chia sẻ: “Tôi hy vọng mọi người sẽ nhận ra tầm quan trọng của việc chia sẻ và cảm thông với người khác. Tôi muốn viết một câu chuyện cho thấy điều quan trọng là phụ nữ không cần phải cảm thấy họ bị trói buộc trong một vai trò nhất định nào - là nhân viên công sở, là người vợ hay là người mẹ”.

Kết hôn là lựa chọn khiến nhiều phụ nữ Nhật Bản e ngại Sau khi kết hôn, người vợ thường phải ở nhà để chăm sóc con cái và gia đình chồng. Do đó, nhiều phụ nữ ở đất nước Mặt trời mọc chọn sống độc thân để tự do phát triển sự nghiệp. 08:42 25/1/2024

Chuyện hài hước về người phụ nữ trong xã hội đương đại Nhật Bản “Cô nàng cửa hàng tiện ích” của nhà văn Murata Sayaka là một cuốn tiểu thuyết vô cùng thú vị về đời sống con người hiện đại trong xã hội Nhật Bản. 15:41 16/2/2020

Nhà văn Hiramatsu Tomoko: 'Tôi là người Nhật quốc tịch Việt Nam' Hiramatsu Tomoko - nhà văn Nhật, chuyên viết về những người phụ nữ nổi tiếng châu Á - tự nhận mình là một “người Nhật quốc tịch Việt Nam”. 22:00 17/12/2023