Lời cảnh báo trước kỷ nguyên 'chiến tranh tên lửa'

Chiến tranh bằng tên lửa diễn ra trên khắp thế giới. Ảnh: CENTCOM.

Cuộc chiến Mỹ - Israel và Iran đang phản ánh những xu hướng chiến lược quan trọng, từ vũ khí hóa các điểm nghẽn hàng hải tới sử dụng trí tuệ nhân tạo (AI) như công cụ quân sự thiết yếu. Quan trọng nhất, tên lửa trở thành loại phương tiện phổ biến nhất, thay đổi bộ mặt chiến tranh trên toàn cầu.

Hal Brands - nghiên cứu viên cao cấp tại Viện Doanh nghiệp Mỹ - nhận định trên tờ Bloomberg rằng cuộc chiến giữa các nước sẽ kết thúc vào một thời điểm nào đó, nhưng kỷ nguyên của chiến tranh tên lửa đã đến.

Khi địa lý không còn là giới hạn

Mỹ bắn tên lửa hành trình Tomahawk để phá vỡ hệ thống phòng thủ của Iran, trong khi Israel phóng tên lửa đạn đạo từ máy bay để ám sát giới lãnh đạo Tehran. Iran cũng dùng tên lửa và máy bay không người lái trả đũa vào hàng loạt mục tiêu, từ các thành phố của Israel và căn cứ không quân Mỹ đến cơ sở hạ tầng năng lượng ở Vịnh Ba Tư. Iran thậm chí còn vươn tới các cơ sở xa xôi như Cyrus và Diego Garcia ở Ấn Độ Dương.

Không chỉ tại Trung Đông, chiến tranh bằng tên lửa cũng diễn ra trên khắp thế giới.

Ấn Độ và Pakistan đã giao tranh bằng máy bay không người lái, không chiến và bắn phá tên lửa qua lại hồi mùa xuân năm 2025. Đây được coi là cuộc đụng độ bằng tên lửa cường độ cao đầu tiên trong lịch sử giữa hai cường quốc hạt nhân.

Sau khi xung đột Dải Gaza nổ ra hôm 7/10/2023, lực lượng Houthi tại Yemen đã liên tục tấn công Israel bằng tên lửa hành trình và tên lửa đạn đạo, dẫn tới bất ổn ở Vịnh Aden và biển Đỏ.

Năm 2024, Israel bắn phá lực lượng Hezbollah ở Lebanon, chủ yếu để loại bỏ mối đe dọa từ kho tên lửa của nhóm này.

Tên lửa trở thành khí tài then chốt trong kho vũ khí của nhiều quốc gia. Ảnh: Reuters.

Châu Âu có cuộc chiến tên lửa của riêng mình. Nga thường xuyên phóng máy bay không người lái và tên lửa tiên tiến vào Ukraine, còn Ukraine đáp trả bằng tên lửa do phương Tây cung cấp.

Trong quá khứ, thế giới cũng chứng kiến nhiều cuộc chiến tên lửa khác. Đức Quốc xã bắn tên lửa V-1 và V-2 vào Anh. Trong Chiến tranh Lạnh, các siêu cường đe dọa và răn đe bằng vũ khí hạt nhân gắn trên tên lửa tầm xa. Iraq và Iran phóng tên lửa Scud trang bị đầu đạn thường trong những năm 1980.

Tuy nhiên, hiện nay, tên lửa ngày càng nguy hiểm, chính xác và phổ biến hơn. Ngay cả các quốc gia có năng lực quân sự còn hạn chế cũng sở hữu những khí tài chính xác có thể tấn công địa điểm cách hàng trăm, thậm chí hàng nghìn km.

Trong vòng một thập niên, nhiều nước phát triển thành công tên lửa liên lục địa trang bị đầu đạn thường có khả năng tấn công mục tiêu với độ chính xác cao. Trong khi đó, môi trường địa chính trị mong manh khiến nguy cơ xảy ra xung đột ngày càng lớn, trong đó tên lửa đóng vai trò then chốt.

Lời cảnh báo cho toàn thế giới

Cuộc chiến tiếp theo giữa các cường quốc có thể là ác mộng với hòa bình thế giới, giữa một thế giới mà tên lửa quá phổ biến và hiện đại.

Đầu tiên, chiến tranh sẽ diễn biến với tốc độ nhanh hơn và lan rộng hơn vì các bên tham chiến có thể tấn công đối thủ ở khoảng cách xa trong thời gian ngắn. Do đó, chiến tranh thời đại tên lửa đồng nghĩa các cơ sở và khu vực địa lý từng được coi là an toàn giờ đây dễ bị tổn thương.

Trong bối cảnh đó, nước Mỹ sẽ phải cảnh giác hơn nữa bởi ngay cả những đối thủ không ngang tài ngang sức với Washington cũng có thể đe dọa các căn cứ Mỹ và thậm chí lãnh thổ quốc gia. Bài học nhãn tiền là vụ tấn công bằng máy bay không người lái và tên lửa của Iran vào căn cứ không quân Prince Sultan ở Saudi Arabia tuần trước.

Bệ phóng Iron Dome phóng tên lửa đánh chặn tại Sderot, Israel hồi năm 2023. Ảnh: Reuters.

Thứ hai, cuộc đua giữa tên lửa và hệ thống phòng thủ tên lửa trở thành tâm điểm. Những xung đột gần đây như giữa Nga - Ukraine hay Israel - Iran cho thấy bước tiến vượt bậc trong công nghệ phòng thủ tên lửa. Mỹ và nhiều nước đang đổ tiền vào các chương trình này. Tuy nhiên, chi phí hiện tại chưa thực sự tối ưu, khi xây dựng hệ thống phòng thủ tên lửa tốn kém gấp nhiều lần so với những vũ khí bị đánh chặn.

Do đó, các nước có thể cân nhắc phát triển các lựa chọn hợp lý hơn hay biện pháp phòng thủ thụ động, như hầm trú ẩn cho máy bay, hoặc hệ thống phát hiện và tiêu diệt tên lửa của đối phương trước khi khai hỏa.

Bài toán chi phí cũng quan trọng không kém trên mặt trận tấn công. Thiếu hụt các khí tài tinh vi - như tên lửa Tomahawk có giá tới 3,6 triệu USD/quả - đang thúc đẩy Washington tìm kiếm những phương thức hiệu quả với chi phí thấp hơn.

Thứ ba, các nước cần chuẩn bị cho những thách thức trong việc kiểm soát leo thang. Thời gian bay của tên lửa ngắn hơn tạo áp lực phải tung đòn đánh phủ đầu. Việc phá hủy tên lửa của địch ngay tại bệ phóng rõ ràng an toàn hơn khi trên không. Và khi các cường quốc hạt nhân đối đầu, việc xác định đầu đạn đang bay tới là vũ khí thông thường hay hạt nhân là vấn đề nan giải.

Do đó, ông Hal Brands kết luận leo thang giữa các nước có thể xảy ra trong chớp mắt, khi kiềm chế đôi khi đồng nghĩa với cái chết. Xung đột hiện tại là lời cảnh báo, và thế giới mới chỉ bắt đầu vật lộn với hệ lụy nguy hiểm của kỷ nguyên tên lửa mới.