Mỗi năm, khi mùa mưa bắt đầu, nguy cơ người dân chạm mặt các loài rắn cũng tăng lên, đặc biệt tại khu vực Đồng bằng sông Cửu Long. Theo Thượng tá, bác sĩ chuyên khoa I Lê Văn Tâm, Trung tâm Nuôi trồng, Nghiên cứu, Chế biến dược liệu Quân khu 9 (Trại rắn Đồng Tâm), mùa mưa là thời điểm rắn xuất hiện nhiều tại khu vực này, trong đó có rắn hổ hồng.
Trước đây, nhiều người cho rằng đây là loài rắn ít nguy hiểm vì thuộc nhóm rắn răng nanh sau. Tuy nhiên, các nghiên cứu và những ca ngộ độc được ghi nhận trong thời gian qua cho thấy nếu truyền đủ lượng nọc độc, rắn hổ hồng vẫn có thể gây tổn thương nghiêm trọng, thậm chí đe dọa tính mạng.
 |
| Rắn hổ hồng dễ nhận biết nhờ chiếc "cổ đỏ". Ảnh: Thailand Snake. |
Dễ nhận biết nhờ chiếc cổ đỏ
Rắn hổ hồng, còn gọi là hổ lửa, rắn hoa cổ đỏ, sải cổ đỏ hay rắn học trò, có tên khoa học Rhabdophis subminiatus và tên tiếng Anh là red-necked keelback. Không có chiếc mang bạnh đặc trưng như rắn hổ mang, loài rắn này nổi bật với mảng màu đỏ hoặc đỏ cam ngay sau đầu.
Rắn hổ lửa thường được nhiều trẻ nhỏ chơi đùa nên dân gian gọi là rắn học trò. Tuy nhiên, trong nhiều năm gần đây, các chuyên gia khuyến cáo đây là loài rắn độc.
Theo Thailand Snake, thân rắn thường có màu xanh ô liu, xanh nâu hoặc nâu ánh lục. Các vảy trên lưng có gờ nên nhìn hơi nhám, xen kẽ những đốm hoặc hoa văn sẫm màu chạy dọc hai bên thân. Ở cá thể non, giữa đầu và vùng cổ đỏ còn có một dải màu vàng giống như chiếc "vòng cổ", nhưng dấu hiệu này sẽ nhạt dần khi rắn trưởng thành.
Rắn hổ lửa có kích thước trung bình, đa số dài khoảng 70-90 cm, một số cá thể có thể vượt quá 1 m. Loài này phân bố rộng ở Nam Á và Đông Nam Á, phổ biến tại Việt Nam, Thái Lan, Myanmar, Lào, Campuchia và Malaysia.
Môi trường sống ưa thích của chúng là những nơi gần nguồn nước như ruộng lúa, ao hồ, sông suối, đầm lầy hoặc rìa rừng ẩm. Đây cũng là nơi có nhiều ếch, nhái và cóc - nguồn thức ăn chủ yếu của rắn hổ hồng.
Khác với suy nghĩ của nhiều người, rắn học trò không phải loài chủ động tấn công con người. Chúng khá nhút nhát và thường tìm cách bỏ chạy khi bị phát hiện. Chỉ khi bị dồn vào đường cùng, con rắn mới cuộn mình thành hình chữ S, hạ thấp đầu hoặc phồng vùng cổ đỏ để đe dọa đối phương. Chúng hoạt động chủ yếu vào ban ngày nhưng cũng có thể xuất hiện vào chiều tối hoặc ban đêm, đặc biệt sau những cơn mưa.
Vì sao rắn hổ hồng nguy hiểm?
Điểm đặc biệt của rắn hổ hồng là đây là một trong số rất ít loài rắn trên thế giới vừa có nọc độc để săn mồi, vừa có độc tố hóa học để tự vệ, theo Snake Radar. Nọc độc được tiết qua cặp răng nanh nằm ở phía sau hàm trên. Vì răng nanh nằm sâu trong miệng, rắn thường phải cắn giữ và thực hiện động tác giống như nhai trong vài giây để nọc độc chảy theo rãnh răng vào cơ thể nạn nhân.
Do đó, một cú cắn lướt qua thường ít nguy hiểm hơn so với các loài rắn có răng nanh phía trước như rắn hổ mang hay rắn lục. Tuy nhiên, nếu con rắn bám cắn đủ lâu và truyền đủ lượng nọc, hậu quả vẫn có thể rất nghiêm trọng.
Năm 1978, một nhà khoa học người Anh bị loài rắn này cắn 4 lần vào ngón trỏ. Ban đầu ông chỉ thấy tê nhẹ, nhưng gần một ngày sau xuất hiện rối loạn đông máu nghiêm trọng, nước tiểu chuyển màu đen và phải truyền tới 10 đơn vị máu để giữ được tính mạng. Ca bệnh này đã góp phần thay đổi nhận thức của giới y học về mức độ nguy hiểm của rắn hổ hồng.
 |
| Rắn hổ hồng săn mồi. Ảnh: iNaturalist. |
Các nghiên cứu thực nghiệm trên động vật cho thấy nọc độc của rắn hổ hồng có độc tính đáng kể, với giá trị LD50 khoảng 1,29 mg/kg khi tiêm tĩnh mạch. Người bị rắn hổ hồng cắn có thể đau dữ dội tại chỗ, sưng nề, bầm tím và chảy máu. Trong trường hợp nặng, nọc độc gây rối loạn đông máu, tổn thương thận, tụt huyết áp, chóng mặt, sốc và thậm chí đe dọa tính mạng.
Không chỉ có nọc độc, rắn hổ hồng còn sở hữu một cơ chế phòng vệ rất hiếm gặp. Sau khi ăn cóc, chúng có khả năng hấp thu các bufotoxin trong cơ thể con mồi rồi tích lũy vào những tuyến đặc biệt nằm ngay dưới mảng màu đỏ ở cổ. Khi bị tấn công, các tuyến này sẽ tiết ra chất dịch màu trắng đục chứa độc tố nhằm xua đuổi kẻ săn mồi.
Khác với nọc độc được truyền qua vết cắn, chất tiết này không được tiêm vào cơ thể mà hoạt động như một "vũ khí hóa học". Nếu bắn vào mắt, niêm mạc hoặc dính vào vết thương hở, nó có thể gây kích ứng, viêm và tổn thương mô.
Các chuyên gia khuyến cáo người dân tuyệt đối không nên cầm nắm hoặc cố bắt rắn hổ hồng. Nếu không may bị cắn, cần nhanh chóng đến cơ sở y tế để được theo dõi và điều trị. Đặc biệt, không nên chủ quan khi triệu chứng ban đầu còn nhẹ, bởi các rối loạn đông máu và biến chứng toàn thân có thể xuất hiện nhiều giờ sau vết cắn.
Da chỉ nhẵn mịn và căng bóng khi gan thải độc tốt. Mắt chỉ sáng trong khi lá gan được bồi bổ đúng cách. Có thể nói dưỡng gan chính là chìa khóa để dưỡng nhan. Cuốn sách Dưỡng gan để dưỡng nhan của bác sĩ - dược sĩ Thẩm Ninh là lời nhắc nhở đến phụ nữ hãy hình thành ý thức dưỡng gan.
