Làm sao để nhớ mật khẩu VNeID

VNeID thường yêu cầu đổi mật khẩu 6 tháng/lần. Ảnh: Xuân Sang.

Khác với mạng xã hội, VNeID không được sử dụng hàng ngày nhưng lại đóng vai trò quan trọng để làm thủ tục hành chính, xác thực giấy tờ. Mật khẩu của ứng dụng yêu cầu phải đủ mạnh, bao gồm chữ thường, chữ in hoa và ký tự đặc biệt, có thể khiến người dùng khó nhớ.

Nhiều người đặt mật khẩu phức tạp nhưng lại thiếu phương án lưu trữ khoa học. Khi xảy ra sự cố, quy trình khôi phục tài khoản với nhiều bước xác thực nghiêm ngặt có thể mất thời gian, thậm chí khiến người dùng không hoàn thành được việc mình cần. Do đó, việc quản lý mật khẩu là giải pháp giúp người dân luôn ở thế chủ động và đảm bảo tính thông suốt cho mọi giao dịch hành chính số.

Ứng dụng hỗ trợ lưu mật khẩu

Nhiều người thuờng tự ghi nhớ hoặc ghi mật khẩu vào những mảnh giấy ghi chú. Phương pháp này dễ nhất nhưng khi cần, chữ viết tay có thể khó đọc, mảnh giấy dễ thất lạc. Thay vào đó, giải pháp tối ưu và an toàn là sử dụng các trình quản lý mật khẩu (Password Manager).

Đối với người dùng hệ sinh thái Apple, tính năng iCloud Keychain (Chuỗi khóa) có sẵn hoạt động hiệu quả và đơn giản. Ngay khi đổi mật khẩu mới trên ứng dụng VNeID, iOS sẽ tự động hiển thị thông báo "Cập nhật mật khẩu".

Người dùng chỉ cần chọn "Lưu", hệ thống sẽ ghi nhớ chuỗi ký tự phức tạp đó và lưu vào ứng dụng Passwords (Mật khẩu). Trong những lần đăng nhập sau chỉ cần xác thực bằng FaceID (khuôn mặt) hoặc TouchID (vân tay), mật khẩu sẽ được tự động điền chính xác.

Tương tự, Google Password Manager hoạt động như "két sắt dữ liệu", nhưng trên hệ sinh thái Android. Ưu điểm vượt trội của công cụ này nằm ở khả năng đồng bộ hóa theo tài khoản Google. Điều này đồng nghĩa dù đổi sang một chiếc điện thoại mới, người dùng chỉ cần đăng nhập tài khoản Google, mật khẩu VNeID sẽ ngay lập tức được khôi phục.

Các mật khẩu được iCloud Keychain ghi nhớ.

Ngoài ra, nhóm người dùng có nhu cầu bảo mật cao hơn hoặc thường xuyên sử dụng đa nền tảng có thể cân nhắc các trình quản lý mật khẩu bên thứ ba. Trong đó, Bitwarden (miễn phí, mã nguồn mở), LastPass hay 1Password (trả phí, có tính năng quản lý gia đình) được xem là những giải pháp chuyên nghiệp.

Các ứng dụng có điểm chung ở khả năng lưu trữ không giới hạn tài khoản, kèm theo ghi chú bảo mật (ví dụ mã khôi phục, thông tin giấy tờ quan trọng) được mã hóa. Mật khẩu được đồng bộ trên nhiều thiết bị và nền tảng như iOS, Android, Windows, macOS.

Một lưu ý quan trọng cho người dùng có thói quen lưu mật khẩu dưới dạng văn bản thô (text) trong tin nhắn Zalo (My Documents), hay ứng dụng Ghi chú không có khóa bảo vệ. Kẻ gian thường xuyên nhắm tới những vùng này đầu tiên khi chiếm được quyền kiểm soát thiết bị vì ít kiểm soát bảo mật, dẫn đến rủi ro lộ lọt danh tính điện tử.

Một số mẹo đặt mật khẩu

Phần đông người dùng thường thụ động trong việc đổi mật khẩu. Số liệu từ ngày World Password Day 2025 cho thấy 84% người chỉ thay đổi thông tin đăng nhập khi quên chúng.

Thay vào đó, người dùng có thể chuyển sang tâm thế chủ động với quy tắc "5 tháng + 1". Do chu kỳ bắt buộc đổi mật khẩu của VNeID thường là 6 tháng, hãy tự nguyện đổi mật khẩu vào tháng thứ 5, thay vì chờ ứng dụng ép buộc.

Các công cụ hỗ trợ có sẵn như Google Calendar hay Apple Reminders có thể hỗ trợ thao tác lên lịch. Hãy thiết lập một sự kiện lặp lại với chu kỳ 5 tháng/lần, mang tiêu đề "đổi mật khẩu". Trong phần ghi chú, người dùng có thể lưu lại gợi ý về mật khẩu cũ để tránh nhầm lẫn.

Việc thay đổi này không nên để quá lâu, hay ngược lại cập nhật quá thường xuyên, vì sẽ làm giảm tiêu chuẩn bảo mật, theo Viện Tiêu chuẩn và Công nghệ Quốc gia Mỹ (NIST). Cơ quan cũng khuyến nghị đặt mật khẩu dài và dễ nhớ hơn mật khẩu ngắn phức tạp.

VNeID yêu cầu mật khẩu đa dạng ký tự, gồm độ dài 8-20 ký tự, phải đủ 4 yếu tố (chữ hoa, chữ thường, số, ký tự đặc biệt). Việc cố gắng ghi nhớ một chuỗi ký tự ngẫu nhiên sẽ rất khó khăn. Thay vào đó, hãy áp dụng công thức "Câu nói + Ký tự đặc biệt + Con số".

Đầu tiên, người dùng có thể tìm một số câu nói có ý nghĩa với mình, ví dụ “Tôi yêu Việt Nam năm 2026”. Từ câu đó có thể viết tắt các chữ cái đầu và thêm ký tự đặc biệt ở giữa, ví dụ “TyVN@2026”.

Phương pháp này giúp việc liên tưởng và ghi nhớ dễ dàng hơn. Các trung tâm an ninh mạng như EFF, CSID cũng cho rằng mật khẩu dạng câu và đa ký tự khó bị bẻ khóa hơn mật khẩu ngắn ngay cả khi có ký tự đặc biệt.