Bác sĩ Jonas Salk tiêm vaccine phòng bệnh bại liệt cho con trai mình, Darrell, vào những năm 1950. Ảnh: March of Dimes.

THỜI KỲ HOÀNG KIM TRONG NGHIÊN CỨU VACCINE

Tuy nhiên, phải hơn 80 năm sau khi Jenner phát hiện ra phương pháp tiêm phòng đậu mùa, kỷ nguyên thực sự của vaccine mới bắt đầu được mở ra. Công ở đây thuộc về nhà vi sinh vật học người Pháp Louis Pasteur. Pasteur không sử dụng mủ đậu bò như Jenner mà dùng cách phân lập mầm bệnh, từ đó tạo ra vaccine nhân tạo.

Năm 1879, Pasteur phát hiện ra rằng việc tiêm vi khuẩn tả đã được làm yếu vào gà sẽ tạo ra khả năng miễn dịch ngăn gà khỏi bệnh tả. Ông cũng đã phát triển thành công vaccine bệnh than vào năm 1881 và vaccine bệnh dại vào năm 1885.

Từ "vaccine" bắt nguồn từ từ tiếng Latin "vacca", có nghĩa là bò. Và Pasteur lấy tên này tôn vinh những đóng góp của Jenner.

Kể từ đó, các nhà khoa học đã tập trung vào việc phát triển vaccine dựa trên nguyên lý do Pasteur khám phá. Để tạo ra vaccine cho các bệnh như thương hàn, tả, dịch hạch, ho gà, sởi và lao, người ta sử dụng vi khuẩn hoặc virus đã chết hoặc đã làm suy yếu.

CỐNG HIẾN CỦA JONAS SALK

Câu chuyện về Jonas Salk, vị bác sĩ người Mỹ đã phát triển vaccine bại liệt, đặc biệt xúc động. Bại liệt là một căn bệnh phổ biến ở trẻ em Mỹ vào những năm 1940. Bệnh bại liệt có thể gây liệt tứ chi và toàn thân, trong trường hợp nặng còn dẫn đến tử vong. Sau 5 năm nghiên cứu, Salk đã phát triển thành công vaccine bại liệt vào năm 1952.

Tuy nhiên, việc chiêu mộ người tham gia thử nghiệm lâm sàng vaccine gian nan. Vì người ta không muốn bị đưa ra làm vật thí nghiệm. Đây là hậu quả trực tiếp của Thế chiến II, với những thí nghiệm vô nhân đạo trên người do Đức Quốc xã và Đơn vị 731 của Nhật Bản thực hiện vẫn còn in hằn trong tâm trí của mọi người.

Salk đành tiến hành thí nghiệm bằng cách tiêm vaccine cho chính mình trước, sau đó cho các thành viên trong gia đình. Cảm động trước điều này, nhiều người khác đã tình nguyện tham gia. May mắn là thử nghiệm lâm sàng kết thúc thành công, mang lại hy vọng lớn lao cho trẻ em trên toàn thế giới trong việc đẩy lùi căn bệnh bại liệt đáng sợ. Sau khi vaccine được ra mắt, số ca bại liệt đã giảm 90% chỉ trong hai năm, và hiện nay gần như rất hiếm người mắc phải.

Vậy, chắc Salk phải giàu to nhờ bán vaccine bại liệt đúng không? Không hề! Salk bất ngờ từ chối bán dữ liệu phát triển vaccine dù một công ty dược phẩm đề xuất mua lại với giá rất cao. Thay vào đó, ông công khai quy trình sản xuất vaccine để mọi người đều được hưởng lợi. Hành động của Salk là một ví dụ điển hình về sự cống hiến của một nhà khoa học cho xã hội.

Khi người dẫn chương trình trên một chương trình truyền hình hỏi ai sở hữu bằng sáng chế vaccine bại liệt, ông đáp:

"Không có bằng sáng chế nào cả. Ông có thể cấp bằng sáng chế cho Mặt Trời không?"

Nếu bạn vẫn còn giữ cuốn sổ tiêm chủng được lập từ thuở còn là trẻ sơ sinh, hãy mở nó ra. Trong đó có ghi chép các loại vaccine bạn đã tiêm. Những loại vaccine đó chính là những thiên thần hộ mệnh vẫn âm thầm đi theo để bảo vệ chúng ta.