Khúc bi thương của người mẹ mất con

Khi viết Xứ sở Vô Danh, tác giả Doan Bui đã dũng cảm để đối diện với nỗi đau mất con một lần nữa. Từng lớp lang ký ức được lật mở, để những đau đớn sống dậy trong tâm trí. Bằng câu chuyện của mình, tác giả đã khơi mở những lớp trầm tích liên thế hệ của tình mẫu tử.

Cuốn sách cũng đem đến cho người đọc một câu hỏi lớn: Đối diện với nỗi đau ra sao trong thế giới phẳng, khi những điều riêng tư không dễ giấu giếm?

Tình mẫu tử thiêng liêng gắn kết người mẹ và đứa con sơ sinh. Ảnh minh họa: Tranh Mother của Joaquín Sorolla (1895).

Vết thương không thể lành

Xứ sở Vô Danh giống một cuốn nhật ký đầy đau thương của người mẹ mất con. Đứa bé sinh non 29 tuần 4 ngày, nặng 1,4 kg. Khi đứa con bé bỏng chào đời, bác sĩ đã nói với người mẹ rằng em bé có tới 90% cơ hội sống sót. Nghe thấy tiếng khóc vang lanh lảnh của đứa con nhỏ xíu, người mẹ đã không ngừng nuôi hy vọng. Đáng tiếc, may mắn đã không mỉm cười với con gái của cô.

Bé đã mất sau 15 ngày tồn tại trên thế gian, chống chọi kiên cường với những cơn suy hô hấp và chứng xuất huyết não ở trẻ sinh non. Những hy vọng mà các bác sĩ gieo vào tâm trí người mẹ từ khi con gái cô chào đời đã tan biến. Sức khỏe của bé xấu đi nhanh chóng sau bảy ngày ở khoa Hồi sức Tích cực Sơ sinh.

Sau khi sinh khoảng một tuần, các bác sĩ nói với cha mẹ của bé rằng tình hình của cô bé không khả quan. Con vẫn còn thở, nhưng sức khỏe của đứa trẻ tội nghiệp ấy đang dần xấu đi từng giờ. Cô bé đang dùng chút sức lực cuối cùng của mình để ở bên mẹ thêm một chốc ngắn ngủi.

Thay vì chăm sóc tích cực, các bác sĩ đã chọn chăm sóc giảm nhẹ cho bé. “Chăm sóc giảm nhẹ” là thuật ngữ thường được dùng cho những bệnh nhân ung thư giai đoạn cuối, những người đang từng bước tiến về phía tử thần. Cô bé không còn cơ hội để bước ra khỏi phòng bệnh với một cơ thể khỏe mạnh.

Các bác sĩ quyết định rút ống thở, để cô bé ra đi trong vòng tay cha mẹ. Một cái chết nhẹ nhàng, không đau đớn, nhưng nó đã giày vò trái tim người mẹ suốt nhiều năm về sau.

Trong những dòng hồi tưởng của Doan Bui về 15 ngày ở cạnh con gái trong bệnh viện, cô đã tự trách bản thân rất nhiều. Người mẹ ấy tiếc nuối vì đã không thể giữ con ở trong bụng lâu hơn 29 tuần 4 ngày. Nếu được ấp ủ trong tử cung của người mẹ lâu hơn vài tuần, con cô đã có thêm cơ hội sống.

Người mẹ ấy lại tự trách mình đã không dành nhiều thời gian hơn để ở bên ngoài phòng chăm sóc tích cực của khoa sơ sinh. Con cô đang giành giật sự sống bên trong lồng kính, giữa hai mẹ con có rất nhiều lớp kính ngăn cách. Cô chỉ có thể nhìn thấy con gái, nhưng không thể bế nó. Sự kết nối thiêng liêng của tình mẫu tử vẫn khiến cô tin rằng, chỉ cần cô ở đó, gần con thêm một chút, con gái sẽ được tiếp thêm sức mạnh.

Sự thách thức của những giới hạn

Đứa trẻ mất đi cha mẹ được gọi là cô nhi, nhưng người ta không tìm được từ nào để gọi tên những bậc cha mẹ mất đi con cái. Nỗi đau quá lớn khó thể diễn tả bằng lời. Doan Bui đã hồi tưởng lại nỗi đau ấy bằng những trang viết giản dị, chân thực và đầy xúc cảm. Nước mắt, sự sợ hãi, nỗi tiếc nuối của người mẹ mất con đã chạm tới trái tim của độc giả.

Tác phẩm Xứ sở Vô Danh của Doan Bui. Ảnh minh họa: NXB Kim Đồng.

Nỗi đau của người mẹ mất con vốn là đề tài quen thuộc, nhưng Xứ sở Vô Danh lại là một cuốn sách không dễ đọc với số đông độc giả. Doan Bui không viết nó theo lối kể tuyến tính thông thường. Tác phẩm có tính liên văn bản, nó không chỉ là một cuốn tiểu thuyết tự thuật, phức hợp nhiều thể loại đòi hỏi sự kiên nhẫn của người đọc.

Ở những chương đầu của cuốn sách, Doan Bui không vội kể về nỗi đau mất con, hay những ngày cùng con chiến đấu trong bệnh viện. Cô bắt đầu nói về cái chết và cách con người đối diện với nó. Lối kể phi tuyến tính, nơi cái chết cũng chính là đoạn kết của câu chuyện được đẩy lên đầu của tác phẩm.

Tác giả nói về cái chết bằng một giọng văn điềm tĩnh của người đã đi qua những cung bậc của khổ đau. Nhưng khi đi vào kể chi tiết về khoảng thời gian 15 ngày ngắn ngủi con gái cô hiện diện trên đời, nỗi đau ấy không giấu giếm được nữa. Cảm giác tự trách luôn trở đi trở lại trong trang sách.

Sống trong thế giới phẳng, nơi chúng ta dễ dàng kết nối với người lạ thông qua Internet và mạng xã hội, nỗi đau cũng dễ dàng được sẻ chia. Người mẹ mất con ấy đã tìm tới các diễn đàn để bộc bạch nỗi lòng của mình. Tìm được những người đồng cảnh ngộ, dù không quen biết, người trong cuộc cũng thấy được an ủi phần nào.

Mạng xã hội và các diễn đàn cũng là con dao hai lưỡi. Có người sẵn sàng vỗ về người mẹ tội nghiệp, nhưng bên cạnh đó cũng có những người nhẫn tâm xát muối vào vết thương của cô ấy. Tác giả tự hỏi, nếu con người thu mình lại, học cách đối diện với nỗi đau, chỉ chia sẻ nó trong một cộng đồng nhỏ với những người thân yêu, như cái cách từ xa xưa nhiều người mẹ vẫn làm liệu mọi chuyện có khá hơn.

Tính liên văn bản, được tác giả thể hiện liên tục trong cuốn sách, ngoài ngôn ngữ kể chuyện thường thấy trong tiểu thuyết, ngôn ngữ báo chí, những thống kê xã hội học, và cả những khuông nhạc, cũng được tác giả đưa vào tác phẩm. Doan Bui muốn tái hiện nỗi đau ấy một cách đa chiều hơn. Đó không chỉ là nỗi đau của một người, cái chết và mất mát là nỗi đau chung của cả nhân loại. Một nỗi đau mà ai cũng phải nếm trải trong đời.

Doan Bui sinh năm 1976, là cây bút người Pháp gốc Việt, phóng viên của tuần báo uy tín Le Nouvel Obs. Cô là tác giả của nhiều tựa sách cho cả thiếu nhi và người lớn, trong đó tiểu thuyết đầu tay La Tour (2022) được đánh giá cao.

Sách Xứ sở Vô Danh do Thuận dịch, Nhà xuất bản Kim Đồng phát hành năm 2026.