Khó tạo đột phá, thượng đỉnh Mỹ - Trung vẫn khiến thế giới nín thở

Tổng thống Mỹ Donald Trump bắt tay Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình trong cuộc gặp song phương bên lề hội nghị APEC ở Busan, Hàn Quốc, ngày 30/10/2025. Ảnh: Reuters.

Tổng thống Mỹ Donald Trump và Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình sẽ gặp nhau tại Bắc Kinh trong tuần này. Hội nghị thượng đỉnh giữa hai nhà lãnh đạo được đánh giá là góp phần định hình giai đoạn tiếp theo trong cạnh tranh giữa hai cường quốc hàng đầu thế giới.

Ông Trump và ông Tập được cho là sẽ thảo luận về chiến sự tại Iran, vấn đề thương mại, vấn đề Đài Loan trong khuôn khổ hội nghị kéo dài hai ngày, bắt đầu từ 14/5.

Lần gần đây nhất hai nhà lãnh đạo gặp nhau là hồi tháng 10/2025 tại Hàn Quốc. Tại đây, hai bên nhất trí tạm dừng cuộc chiến thương mại căng thẳng. Trước đó, Mỹ áp thuế ba chữ số lên hàng hóa Trung Quốc, đáp lại, Bắc Kinh đe dọa siết nguồn cung đất hiếm toàn cầu.

Chuyến thăm lần này có thể quyết định liệu trạng thái đình chiến mong manh hình thành sau cuộc gặp trước đó có tiếp tục được duy trì hay không.

Những nội dung chính trên bàn đàm phán

Nhiều thay đổi đã diễn ra kể từ cuộc gặp hồi năm ngoái giữa hai nhà lãnh đạo. Ông Trump hiện vướng vào chiến sự Iran - đối tác thân cận của Trung Quốc tại Trung Đông. Cuộc xung đột gây khủng hoảng năng lượng toàn cầu, đồng thời khiến Mỹ phải điều chuyển nhiều nguồn lực quân sự khỏi châu Á.

Cuộc chiến cũng làm suy giảm kho đạn dược của Mỹ, khiến một số nhà phân tích đặt câu hỏi về năng lực quân sự của Washington tại một số khu vực nóng khác trên thế giới.

Lần gần đây nhất hai nhà lãnh đạo gặp nhau là hồi tháng 10/2025 tại Hàn Quốc. Ảnh: New York Times.

Trong khi đó, ông Tập cũng đối mặt nhiều thách thức khi nền kinh tế Trung Quốc tăng trưởng chậm lại, giá năng lượng tăng cao, nguy cơ suy thoái toàn cầu cũng có thể ảnh hưởng đến nền kinh tế phụ thuộc vào xuất khẩu của Trung Quốc.

Giữa bối cảnh ấy, ông Trump và ông Tập nhiều khả năng sẽ bàn sâu về vấn đề thương mại, bao gồm khả năng đầu tư song phương.

Washington thời gian qua nhấn mạnh các vấn đề mà giới phân tích gọi là “5 chữ B”, gồm việc Trung Quốc mua máy bay Boeing, thịt bò (beef), đậu nành (soybeans) của Mỹ. Mỹ cũng đề xuất thành lập hội đồng đầu tư (board of investment) và hội đồng thương mại (board of trade).

Hai hội đồng này được cho là nhằm xác định những lĩnh vực hợp tác kinh tế giữa Mỹ và Trung Quốc mà không gây ra các lo ngại an ninh cho đôi bên.

Về phía Trung Quốc, Bắc Kinh tập trung vào “3 chữ T”: thuế quan (tariffs), công nghệ (technology) và vấn đề Đài Loan (Taiwan).

Theo New York Times, Bắc Kinh được cho là sẽ thúc đẩy việc gia hạn thỏa thuận đình chiến thương mại ký hồi năm ngoái, đồng thời đề nghị Mỹ nới lỏng các biện pháp kiểm soát xuất khẩu chất bán dẫn tiên tiến mà Trung Quốc đang cần để nâng cấp lĩnh vực công nghiệp.

Ông Tập, người từng nhấn mạnh với ông Trump trong cuộc điện đàm hồi tháng 2 rằng Trung Quốc “sẽ không bao giờ cho phép Đài Loan tách khỏi Trung Quốc”, nhiều khả năng cũng sẽ yêu cầu Washington giảm hỗ trợ với hòn đảo này.

Về phía ông Trump, dự kiến ông sẽ kêu gọi Bắc Kinh thuyết phục Iran mở lại eo biển Hormuz. Hai bên cũng được cho là sẽ thảo luận về hợp tác kiểm soát rủi ro liên quan đến trí tuệ nhân tạo.

Các vấn đề khác có thể bao gồm việc Trung Quốc mở rộng kho vũ khí hạt nhân, vấn đề an ninh tại Biển Đông và nỗ lực giảm lượng fentanyl tuồn vào Mỹ.

Kỳ vọng thận trọng

Ông Trump nhiều lần thể hiện thái độ tích cực về mối quan hệ với ông Tập, ông gọi ông Tập là “một người bạn”, đồng thời mong muốn có thể sớm công bố việc gia tăng đầu tư của Trung Quốc vào Mỹ.

Tuy nhiên, giới quan sát không kỳ vọng hai bên sẽ đạt được thỏa thuận kinh tế lớn hoặc giải quyết được những khác biệt sâu sắc thông qua cuộc gặp lần này.

Kịch bản có khả năng cao trong bối cảnh hiện tại là đôi bên đạt được các thỏa thuận đầu tư nhỏ, gia hạn lệnh đình chiến thương mại, thống nhất duy trì đối thoại để tránh đối đầu trực tiếp.

Quan hệ Mỹ - Trung hiện vẫn ở trạng thái cạnh tranh chiến lược sâu sắc. Ảnh minh họa: The Economist.

“Có lẽ không nên kỳ vọng cuộc gặp này tạo ra các bước đột phá lớn mang tính nền tảng”, ông Zhao Minghao, chuyên gia quan hệ quốc tế tại Đại học Phúc Đán (Trung Quốc), nhận định. Ông Zhao cho rằng hội nghị thượng đỉnh lần này sẽ là điểm khởi đầu cho các cuộc tiếp xúc sâu hơn. Quan chức Mỹ cho hay hai nhà lãnh đạo có thể gặp nhau tới 4 lần trong năm nay.

Các nhà phân tích cho rằng hội nghị cũng là cách để đôi bên kéo dài thời gian trong lúc gia tăng năng lực nhằm giảm phụ thuộc lẫn nhau, trong bối cảnh cạnh tranh sẽ còn tiếp diễn.

Bất đồng liên quan đến chiến sự tại Iran cũng có thể ảnh hưởng tiêu cực tới đàm phán. Dù không nêu đích danh ông Trump, Chủ tịch Tập Cận Bình và Ngoại trưởng Trung Quốc Vương Nghị đều từng chỉ trích việc nhà lãnh đạo của một số quốc gia phớt lờ luật pháp quốc tế là cách hành xử “quay trở lại luật rừng”.

Trong khi Trung Quốc được cho là từng thúc giục giới chức Iran tham gia đàm phán với Mỹ, Bắc Kinh vẫn hạn chế việc công khai tham gia sâu hơn nhằm giải quyết cuộc chiến mà họ xem là vấn đề của Washington.

Ngoại trưởng Trung Quốc Vương Nghị đã gặp người đồng cấp Iran Abbas Araghchi tại Bắc Kinh trong tuần trước. Ông Vương kêu gọi tăng cường nỗ lực mở lại eo biển Hormuz, đồng thời khẳng định Trung Quốc ủng hộ “quyền hợp pháp của Iran trong việc sử dụng năng lượng hạt nhân vì mục đích hòa bình”.

Cả Mỹ và Trung Quốc hiện vẫn gia tăng công cụ cạnh tranh kinh tế. Sau khi Bộ Tài chính Mỹ áp lệnh trừng phạt một nhà máy lọc dầu Trung Quốc hồi tháng 4 vì mua dầu Iran, Bắc Kinh đã yêu cầu doanh nghiệp trong nước không tuân thủ các biện pháp trừng phạt, đồng thời ban hành quy định cho phép giới chức trong nước điều tra các công ty và chính phủ nước ngoài.

Theo Reuters, hội nghị thượng đỉnh sắp diễn ra là cách để hai siêu cường “kiểm soát đối đầu”, hơn là giải quyết tận gốc các bất đồng.

Trong khi đó, New York Times nhận định quan hệ Mỹ - Trung hiện vẫn ở trạng thái cạnh tranh chiến lược sâu sắc, nhưng hai bên đều nhận thấy cần duy trì đối thoại để tránh khiến cuộc chiến thương mại và những hệ lụy của nó vượt ngoài tầm kiểm soát.

Nhìn chung, hội nghị thượng đỉnh lần này nhiều khả năng không tạo ra bước ngoặt đột phá, nhưng sẽ quyết định liệu đình chiến thương mại tạm thời giữa hai siêu cường có tiếp tục duy trì được hay không. Xét trong bối cảnh thế giới hiện nay, đó là vấn đề lớn, đủ để cuộc gặp khiến cả thế giới hướng về Bắc Kinh.