Khó nhận ra nữ phản diện đáng sợ của 'Phía đông vườn địa đàng'

Một phụ nữ bê bết máu lết đến trước cửa nhà hai anh em Adam và Charles Trask, cầu cứu vì bị người tình đánh đập. Cảm thấy xót thương, họ tận tình chăm sóc và rồi Adam quyết định cưới cô. Nhưng người phụ nữ ấy thực chất không đáng thương như vẻ bề ngoài. Cathy Ames là một trong những nhân vật độc ác nhất của nền văn học Mỹ, được John Steinbeck khai sinh trong East of Eden (Phía đông vườn địa đàng) xuất bản vào năm 1952.

Hơn 70 năm sau, câu chuyện về gia đình Trask và Cathy trở lại màn ảnh trong loạt phim 7 tập của Netflix. Zoe Kazan, cháu gái của đạo diễn Elia Kazan - người từng đưa East of Eden lên màn ảnh năm 1955 - sẽ đảm nhận phần kịch bản và đồng dẫn dắt dự án. Loạt phim gồm 7 tập, đang trở thành tâm điểm chú ý khi thay đổi khá nhiều nội dung của cuốn tiểu thuyết đồ sộ.

Cuốn tiểu thuyết thú vị

East of Eden bắt đầu từ một câu chuyện gia đình, rồi mở rộng thành bức tranh lớn hơn về con người và sự lựa chọn đạo đức. Steinbeck kể song song lịch sử hai gia đình Trask và Hamilton ở Connecticut rồi California, kéo dài từ thời Nội chiến Mỹ đến Thế chiến I. Ở trung tâm câu chuyện là hai thế hệ anh em: Adam và Charles Trask, sau đó là hai con trai của Adam, Cal và Aron. Họ liên tục tranh giành tình yêu và sự công nhận của cha, lặp lại mô hình Cain và Abel trong Kinh Thánh.

Steinbeck từng xem đây là cuốn sách quan trọng nhất sự nghiệp, một tác phẩm ông đã chuẩn bị trong nhiều năm để kể về gia đình mình và vùng Salinas, California. Khi xuất bản năm 1952, tiểu thuyết được độc giả đón nhận nồng nhiệt, nhưng lại khiến giới phê bình chia rẽ. Một số cây bút cho rằng cấu trúc câu chuyện lỏng lẻo, nhiều đoạn quá kịch tính và cách Steinbeck đưa tư tưởng đạo đức vào câu chuyện quá trực diện. The New York Times khi ấy đánh giá đây là một tác phẩm nghiêm túc nhưng “vụng về về cấu trúc” và nặng nề bởi sự kịch hóa quá mức.

East of Eden được đánh giá là kiệt tác của John Steinbeck.

Nhưng điều khiến tác phẩm vẫn được quan tâm cho đến tận ngày nay nằm ở câu hỏi mà Steinbeck đặt ra cho các nhân vật: con người sinh ra đã tốt hay xấu, hay vẫn có quyền lựa chọn? Một trong những câu nổi tiếng nhất của East of Eden nằm ở gần cuối cuốn sách, khi Lee giải thích từ “Timshel” trong Kinh Thánh. Nó có nghĩa là “ngươi có thể” - con người có quyền lựa chọn, kể cả khi đứng trước tội lỗi, bản năng và những điều tưởng như đã được định sẵn từ trước.

Và màn xuất hiện của Cathy phá vỡ sự cân bằng của câu chuyện.

Cathy Ames là hiện thân của cái ác thuần túy: vừa lừa lọc người khác vì lợi ích cá nhân, vừa sẵn sàng hủy hoại bất cứ ai cản đường mình. Trong nguyên tác, Steinbeck gần như không giải thích về nhân vật và động cơ cho những suy nghĩ, quyết định cực đoan của cô. Từ nhỏ, Cathy đã biết cách nói dối, thao túng người khác và che giấu những gì mình muốn. Cô đốt nhà, bỏ trốn, lừa Adam và Charles, sau đó dùng sự quyến rũ để điều khiển những người đàn ông xung quanh.

Cathy cuối cùng làm việc trong một nhà thổ và biến khả năng đọc vị người khác thành công cụ kiếm tiền. Cô không tìm kiếm tình yêu theo cách thông thường, mà chính tiền bạc và khao khát kiểm soát mới là thứ quyền lực nhân vật theo đuổi.

Cathy là một phần nguyên nhân từng khiến East of Eden bị chỉ trích dữ dội. Một bài phê bình trên The New York Times gọi cô là “người phụ nữ độc ác nhất trong văn học”, đồng thời cho rằng câu chuyện về Cathy chỉ có thể được chấp nhận ở cấp độ truyện dân gian. Một số nhà phê bình khác xem cách Steinbeck mô tả nhân vật phụ nữ này quá cực đoan, thậm chí như đang cố tình biến nhân vật thành biểu tượng thuần túy cho cái ác.

Nhưng chính nhân vật bị xem là cường điệu ấy lại trở thành một trong những chi tiết đáng nhớ nhất của cuốn sách. Những nghiên cứu sau này bắt đầu nhìn nhận Cathy theo hướng khác, chú ý nhiều hơn đến tâm lý, quyền lực và cách Steinbeck xây dựng hình ảnh một người phụ nữ không chịu sống theo những quy tắc thông thường. Cathy vẫn là nhân vật đáng sợ, nhưng không còn là một “con quỷ” đơn thuần.

Đây chính là điều khiến Netflix lựa chọn kể lại East of Eden.

Netflix đã liều lĩnh

Bản phim mới dường như tập trung vào Cathy (do Florence Pugh thủ vai), chứ không phải Adam hay Charles. Cách sắp đặt này cho thấy Zoe Kazan muốn thay đổi trọng tâm câu chuyện, khi Cathy không chỉ xuất hiện để hủy hoại gia đình Trask như trước.

Tuy nhiên, điều này không có nghĩa là đạo diễn xóa bỏ hoàn toàn sự tàn độc của Cathy. Những hành động khủng khiếp nhất vẫn còn đó, nhưng loạt phim bổ sung nhiều chi tiết để giải thích vì sao cô trở thành con người như vậy, đặc biệt là về quá khứ bị bạo hành. Đây là một thay đổi đáng kể so với tiểu thuyết. Kazan đưa phần quá khứ vốn nằm ngoài trang sách lên màn ảnh, biến một nhân vật từng được xem như hiện thân của cái ác thành người phụ nữ có đủ động cơ cho những quyết định điên rồ của mình.

Ngoài nhân vật đặc biệt này, loạt phim của Netflix cũng đưa toàn bộ câu chuyện nhiều thế hệ của tiểu thuyết lên màn ảnh, trong khi bộ phim năm 1955 của Elia Kazan chủ yếu tập trung vào Cal và Aron. Tuy nhiên, Netflix lại cắt phần lớn tuyến truyện của gia đình Hamilton - vốn rất quan trọng trong nguyên tác và có mối liên hệ trực tiếp với gia đình Steinbeck. Sự đánh đổi này giúp loạt phim có thêm thời lượng cho Cathy và gia đình Trask, nhưng đồng thời làm mất đi một phần chất liệu hấp dẫn của nguyên tác.

Florence Pugh hóa thân Cathy Ames. Ảnh: Netflix.

Tạp chí điện ảnh Variety đánh giá loạt phim mới của Netflix là một bản chuyển thể giàu sức nặng, nổi bật nhất ở Florence Pugh. Series đưa Cathy lên vị trí trung tâm ngay từ đầu, qua đó tạo cách nhìn mới về câu chuyện quen thuộc của Steinbeck. Pugh được khen ngợi vì thể hiện Cathy như một nhân vật luôn tính toán để giành quyền tự quyết. Song việc series bổ sung nguyên nhân từ tuổi thơ để lý giải hành vi của cô cũng phần nào làm giảm vẻ lạnh lùng, khó đoán vốn rất đặc biệt ở nhân vật trong cuốn sách.

Trong khi, The Guardian đánh giá East of Eden là một series gia đình được đầu tư lớn, hình ảnh đẹp, giàu biến cố và diễn xuất thuyết phục. Phim hay nhất ở chỗ khai thác những xung đột tình cảm, sự yêu ghét giữa Adam và Charles cùng các mối quan hệ trong gia đình.

Bản chuyển thể của Zoe Kazan vì vậy đem tới những bi kịch giàu chất kịch tính, tuy nhiên vẫn chưa đủ sức nặng để truyền tải suy tưởng phức tạp của Steinbeck về thiện, ác, bản chất con người và quyền lựa chọn.