Khi lịch sử được kể bằng ngôn ngữ của trải nghiệm

Không dừng lại ở những trang sách hay những không gian trưng bày truyền thống, chuyên án Số 7 Ôn Như Hầu (1946) đã được tái hiện bằng một hình thức tiếp cận mới ngay trong không gian Bảo tàng Công an Hà Nội.

Chương trình thực cảnh lịch sử "Mật lệnh đêm" không chỉ là một sản phẩm nghệ thuật hướng tới kỷ niệm 80 năm Ngày truyền thống lực lượng An ninh nhân dân, mà còn là nỗ lực của Công an thành phố Hà Nội trong việc đổi mới công tác giáo dục truyền thống, đưa lịch sử đến gần hơn với cán bộ, chiến sĩ và công chúng bằng ngôn ngữ của trải nghiệm.

Từ việc lưu giữ lịch sử đến việc lan tỏa lịch sử

Trong nhiều năm qua, công tác giáo dục truyền thống luôn được các cấp, các ngành quan tâm đổi mới bằng nhiều hình thức phong phú. Từ sách, báo, phim tài liệu, các cuộc triển lãm, trưng bày chuyên đề đến các hoạt động văn hóa, nghệ thuật, mỗi hình thức đều góp phần lan tỏa những giá trị lịch sử, bồi đắp lòng yêu nước, niềm tự hào dân tộc và ý thức trách nhiệm đối với thế hệ hôm nay.

Tuy nhiên, cùng với sự thay đổi trong phương thức tiếp nhận thông tin của công chúng, đặc biệt là thế hệ trẻ, yêu cầu đặt ra không chỉ là giúp người xem biết về lịch sử, mà còn tạo điều kiện để lịch sử được cảm nhận một cách gần gũi, sinh động và chân thực hơn.

Lịch sử luôn được lưu giữ thông qua nhiều hình thức khác nhau. Song để lịch sử thực sự đi vào đời sống, bên cạnh việc truyền tải thông tin, ngày càng cần thêm những phương thức giúp người xem có thể tiếp cận bằng cảm xúc và trải nghiệm. Có những giá trị không chỉ được cảm nhận qua một trang tư liệu hay một hiện vật trong tủ kính, mà còn thông qua việc hình dung được bối cảnh lịch sử, cảm nhận được không khí của thời đại và phần nào thấu hiểu những lựa chọn mà các thế hệ đi trước đã phải đưa ra trong những thời khắc đặc biệt của dân tộc.

Trong bối cảnh công tác giáo dục truyền thống đang đứng trước yêu cầu tiếp tục đổi mới cả về nội dung và phương thức tiếp cận, việc đưa lịch sử đến gần hơn với cán bộ, chiến sĩ và công chúng vừa là nhu cầu của hoạt động bảo tàng, cũng là yêu cầu của công tác giáo dục chính trị, tư tưởng trong giai đoạn mới. Bởi điều quan trọng không chỉ là giúp người xem biết một sự kiện lịch sử đã diễn ra, mà còn hiểu vì sao những con người của thời đại ấy đã lựa chọn hành động như vậy và những giá trị nào cần tiếp tục được gìn giữ, phát huy trong hôm nay.

Từ góc độ đó, trải nghiệm không thay thế lịch sử, mà giúp lịch sử trở nên gần gũi và dễ tiếp nhận hơn đối với công chúng hiện đại.

Khi bảo tàng trở thành không gian kể chuyện

Được tổ chức tại Bảo tàng Công an Hà Nội, Chương trình thực cảnh "Mật Lệnh Đêm" được xây dựng từ chính những tư liệu, hiện vật, nhân vật và sự kiện có thật trong lịch sử.

Lấy cảm hứng từ vụ án số 7 Ôn Như Hầu năm 1946 - một trong những chiến công tiêu biểu đầu tiên của lực lượng an ninh cách mạng Việt Nam - chương trình tái hiện bối cảnh đặc biệt của đất nước trong những ngày đầu bảo vệ chính quyền cách mạng non trẻ.

Điều đáng chú ý là chương trình lựa chọn một cách tiếp cận mới trong việc kể lại lịch sử. Thông qua sự kết hợp giữa nghệ thuật biểu diễn, không gian kiến trúc, hiện vật bảo tàng, âm thanh, ánh sáng và công nghệ trình chiếu hiện đại, lịch sử được tiếp cận bằng nhiều giác quan hơn, tạo nên những trải nghiệm trực quan và giàu cảm xúc đối với người xem.

Trong không gian của "Mật Lệnh Đêm", khán giả không chỉ theo dõi một câu chuyện lịch sử được kể lại trên sân khấu. Họ được bước vào chính không gian của câu chuyện, được chứng kiến những nhân vật, sự kiện và những thời khắc lịch sử được tái hiện trong bối cảnh gần gũi, chân thực hơn. Những tư liệu, hiện vật vốn được lưu giữ trong bảo tàng trở thành điểm khởi đầu để kết nối quá khứ với hiện tại, giúp người xem hiểu sâu hơn về những thử thách, hy sinh và đóng góp của các thế hệ đi trước trong hành trình bảo vệ nền độc lập của dân tộc.

Ở góc độ đó, Bảo tàng vừa là nơi lưu giữ ký ức lịch sử, vừa trở thành một không gian kể chuyện; nơi lịch sử được tiếp cận bằng trải nghiệm, cảm xúc và sự tương tác trực tiếp.

Bảo tàng Công an Hà Nội, số 67 Lý Thường Kiệt, phường Cửa Nam, TP Hà Nội.

Từ hiểu biết đến thấu hiểu lịch sử

Một sự kiện lịch sử có thể được ghi lại bằng những con số, mốc thời gian hay tư liệu lưu trữ. Nhưng điều làm nên sức sống lâu bền của lịch sử lại nằm ở con người và những giá trị được kết tinh từ những sự kiện ấy. Bởi vậy, mục tiêu của giáo dục truyền thống không chỉ dừng lại ở việc cung cấp thông tin hay giúp người học ghi nhớ các sự kiện đã diễn ra. Điều quan trọng hơn là giúp mỗi người hiểu được hoàn cảnh lịch sử, cảm nhận được những hy sinh, mất mát, những lựa chọn và trách nhiệm của các thế hệ đi trước đối với đất nước. Đó cũng là điều mà Chương trình "Mật lệnh đêm" hướng tới.

Thông qua sự kết hợp giữa lịch sử, Bảo tàng và nghệ thuật thực cảnh, Chương trình tạo điều kiện để người xem tiếp cận lịch sử theo một cách gần gũi hơn. Từ những sự kiện, nhân vật và hiện vật có thật, câu chuyện lịch sử được tái hiện vừa để người xem biết điều gì đã xảy ra, vừa để cảm nhận được vì sao những con người của thời đại ấy đã hành động như vậy và những giá trị nào vẫn còn nguyên ý nghĩa đối với hôm nay.

Khi lịch sử được tiếp cận bằng cả nhận thức và cảm xúc, quá khứ không còn là những câu chuyện xa xôi, mà trở thành nguồn cảm hứng góp phần bồi đắp lý tưởng, trách nhiệm và tinh thần cống hiến đối với mỗi người.

Để lịch sử tiếp tục sống trong hiện tại

Điều giá trị nhất mà lịch sử mang lại không chỉ là những hiểu biết về quá khứ. Quan trọng hơn, lịch sử giúp mỗi thế hệ hiểu rõ hơn những gì cha anh đã trải qua để giữ gìn nền độc lập, tự do của dân tộc; từ đó thêm trân trọng những giá trị đang có và ý thức rõ hơn trách nhiệm của mình đối với đất nước.

Đối với Công an thành phố Hà Nội, "Mật Lệnh Đêm" vừa là hoạt động chào mừng kỷ niệm 80 năm Ngày truyền thống lực lượng An ninh nhân dân; vừa là hoạt động tri ân các thế hệ cán bộ, chiến sĩ đi trước; góp phần bồi đắp niềm tự hào về truyền thống vẻ vang của lực lượng An ninh nhân dân, hun đúc ý chí phấn đấu, tinh thần trách nhiệm và khát vọng cống hiến cho cán bộ, chiến sĩ hôm nay.

Có thể xem Chương trình "Mật Lệnh Đêm" là một thử nghiệm của Công an thành phố Hà Nội trong việc kết nối lịch sử, Bảo tàng và nghệ thuật trải nghiệm. Giá trị của chương trình không chỉ nằm ở một đêm diễn hay một dấu mốc kỷ niệm, mà còn ở khả năng mở ra những cách tiếp cận mới đối với công tác giáo dục chính trị, truyền thống.

Với định hướng tiếp tục hoàn thiện và phát triển trong thời gian tới, Chương trình "Mật Lệnh Đêm" được kỳ vọng là điểm nhấn trong chuỗi hoạt động kỷ niệm 80 năm Ngày truyền thống lực lượng An ninh nhân dân, đồng thời trở thành một sản phẩm văn hóa - lịch sử đặc trưng của Công an Thủ đô; góp phần phát huy giá trị của Bảo tàng Công an Hà Nội và phục vụ lâu dài cho công tác giáo dục truyền thống đối với cán bộ, chiến sĩ và công chúng. Để lịch sử không chỉ được lưu giữ, mà còn tiếp tục được cảm nhận, được thấu hiểu và được trao truyền cho các thế hệ hôm nay và mai sau.