TƯƠNG GIAO BẤT BẠO ĐỘNG:
Khi bạo động trong lòng ta lắng xuống
(Zing) - Trước khi cùng nhau khám phá và thực hành các bài tập… làm hươu, mời các bạn tìm hiểu thêm về mô hình TGBBĐ.
Mở cánh cửa giao tiếp
“Niềm vui lớn trong việc ban biếu và đón nhận với tất cả tấm lòng là điều thích hợp với bản tính tự nhiên của con người. Nên từ nhiều năm nay, tôi vẫn tự đặt cho mình hai câu hỏi:
- Điều gì làm cho ta dứt mình khỏi bản tính đồng cảm và trở nên bạo động, tàn ác và bóc lột?
- Và ngược lại, điều gì làm cho con người ngay cả trong những hoàn cảnh khó khăn nhất vẫn giữ được nguyên vẹn bản chất đồng cảm của mình?”
Hai câu hỏi trên, do bác sĩ Marshall Rosenberg nêu lên với mình trong suốt một thời gian dài, chính là động lực thiết yếu của ông để sáng tạo nên phương pháp Tương giao bất bạo động (TGBBĐ).
Và ông kể tiếp: “… Đang khi suy nghĩ về những hoàn cảnh ảnh hưởng tích cực đền tính đồng cảm, bỗng tôi phát giác ra vai trò quyết định của ngôn ngữ và lời nói. Từ đó, tôi khám phá ra một cánh cửa đưa vào thế giới tương giao – nghĩa là thế giới biết nói và biết nghe – làm cho ta biết ban biếu và đón nhận với tất cả tấm lòng. Đây là cánh cửa dẫn đưa ta đến một hình thức giao tiếp với chính mình và với người khác trong một tâm trạng cảm xúc hoà đồng tự nhiên.”
“Tôi gọi phương pháp này là TGBBĐ, và dụng ý dùng từ bất bạo động của Mahatma Gandhi, với nghĩa con người đồng cảm của chính chúng ta, một con người lại được phát huy một khi sự bạo động trong lòng ta lắng dịu xuống.” - bác sĩ Rosenberg xác nhận.
Ngôn ngữ của trái tím
Tuy có thể ta không xem cách nói thông thường của mình là “bạo động”, nhưng rất thường xuyên những lời nói đó lại đã làm mất lòng, gây xúc phạm và đau thương nơi chính bản thân mình hoặc nơi kẻ khác.
 |
 |
|
Văn hoá Chó rừng chẳng những gây tổn thương cho người khác, mà cả cho mình. |
Theo bác sĩ Rosenberg, phương pháp TGBBĐ có thể giúp nhanh chóng cải thiện các mối quan hệ bằng cách giúp ta hướng sự chú ý vào việc cảm thông với người khác mà không làm tổn hại đến lòng tự trọng của họ. Nó giúp ta biểu lộ cảm xúc cũng như nhu cầu một cách cởi mở và chân thành mà không cần khiển trách hay chỉ trích. Thậm chí trong những tình cảnh xung đột hay thù địch lâu dài, tiến trình TGBBĐ cũng có thể mở ra những cánh cửa mới, dẫn tới mối giao kết và hành động đánh thức lòng trắc ẩn.
Theo Miki Kashtan, chuyên viên huấn luyện TGBBĐ, “TGBBĐ là một quá trình giúp ta tăng cường khả năng đánh thức lòng trắc ẩn của người khác và phản ứng lại theo kiểu tương tự. Đó là cách kết nối đến tận cùng sự thấu hiểu và lòng chân thành - nền tảng của mối giao hảo với người khác - bên trong mỗi người, đặc biệt là vào những lúc khó thực hiện điều này nhất”.
Được miêu tả như là “ngôn ngữ của trái tim”, TGBBĐ chính là “bộ khóa kỳ diệu” để biểu lộ một cách rõ ràng, tự tin những nhu cầu cùng mong ước của ta, và để có thể lắng nghe dễ dàng hơn mong ước và nhu cầu của người khác, ngay cả khi họ không trực tiếp bày tỏ.
Mô hình “từ trái tim đến trái tim”
Đó là mô hình TGBBĐ gồm bốn yếu tố trong giao tiếp:
- Tự do quan sát và đánh giá: Nghệ thuật quan sát là quan sát nhưng không phê bình chỉ trích, chỉ đơn giản quan sát điều thực sự xảy ra trong một hoàn cảnh nào đó. Nghe người khác nói, thấy người khác làm, xem điều gì làm cho cuộc sống mình trở nên phong phú hay ngược lại - trở nên nghèo nàn.
- Cảm xúc từ trái tim: Tiếp đền, chúng ta nói ra cảm xúc khi quan sát sự việc và hành động của kẻ khác. Chúng ta cảm thấy bị tổn thương, kinh hoàng, vui mừng, thích thú,…?
- Nhu cầu, giá trị và ước muốn: Bước thứ ba, chúng ta nói lên được những mong ước, nguyện vọng, nhu cầu ẩn giấu phía sau những cảm xúc ta vừa có.
- Các yêu cầu: Yếu tố thứ tư này là điều ta đề nghị kẻ khác làm, bộc lộ rõ ràng bằng ngôn ngữ và hành động tích cực, để cuộc sống của cả hai trở nên tốt đẹp hơn.
 |
|
Khác với văn hoá Chó rừng, văn hoá Hươu (cao cổ) nhằm kết nối hai đối tác, làm cho cuộc sống chung trở nên chất lượng hơn. |
Bốn yếu tố này là một tiến trình tương giao gồm hai phần:
(a) Một phần là chính ta diễn tả bốn yếu tố đó ra rõ ràng và trung thực, bằng lời nói và cử chỉ.
(b) Phần thứ hai là ta lắng nghe với tâm cảm, đón nhận những yếu tố thông tin đó từ đối tác muốn trao đổi với ta.
Thông tin gồm hai phần như vậy sẽ tạo thành một dòng năng lượng tương quan, kết nối hai đối tác thông qua nhìn nhận, cảm xúc, nói lên nguyện vọng vã diễn tả yêu cầu của cả đôi bên, làm cho cuộc sống chung trở nên chất lượng hơn.
Một cuộc đối thoại
Dưới đây là ví dụ về cuộc trò chuyện của một người mẹ (đã qua huấn luyện TGBBĐ) với con mình:
- Mẹ: Khi con để nhà cửa bề bộn thế này, mẹ thấy khó chịu lắm. Con có sẵn lòng giúp mẹ dọn dẹp trước bữa tối không?
- Con: Mẹ ơi, mẹ luôn sai con ngay đúng lúc con bận bịu!
- Mẹ: Vậy thì, khi mẹ yêu cầu con phụ mẹ lau dọn, con thấy bực bội vì con cần làm xong việc đang dở dang, phải không?
- Con: Dạ, đúng rồi.
- Mẹ: Vậy khi nào xong việc, hãy nói cho mẹ biết rồi mẹ con mình cùng dọn dẹp nhà cửa, được không?
Trong ví dụ này, người mẹ đã dùng đến bốn bước nói trên để áp dụng vào thực tế. Cô dự đoán những gì đang diễn ra trong đầu con mình và tìm kiếm một giải pháp có thể làm hài lòng cả hai mẹ con.
 |
|
Bác sĩ Rosenberg: Biết dùng TGBBĐ |
TGBBĐ là đơn giản nhưng không hề dễ làm. Cần rèn luyện phương pháp này thường xuyên, và phần thưởng sẽ hoàn toàn xứng đáng. Một số người còn có khả năng áp dụng TGBBĐ hay đến mức họ có thể vận dụng nó trong cuộc nói chuyện bình thường, với vẻ giản dị và duyên dáng khó ngờ.
Nền tảng chung: Đồng cảm
TGBBĐ giúp chúng ta sửa đổi lại cách diễn tả lời nói và cách chú ý lắng nghe.
Thay vì những phản ứng nóng nảy, máy móc và theo thói quen, thì nay là những lời nói đầy ý thức diễn tả điều ta nhận định, cảm xúc và mong ước. Chúng ta học được cách diễn tả một cách rõ ràng và trung thực, đồng thời biết chú ý lắng nghe người khác với sự tôn kính và đồng cảm.
Bất luận trong vấn đề gì, chúng ta sẽ thực hiện được thái độ biết nhìn ra những nhu cầu cơ bản và thầm kín nằm ở phía sau câu chuyện, những nhu cầu của chính chúng ta cũng như của đối tác.
TGBBĐ giúp chúng ta biết quan sát một cách kỹ lưỡng, biết nhìn ra những thái độ, cách thức và hoàn cảnh nào làm xáo trộn mối tương giao.
Chúng ta sẽ học được cách biết nhìn ra ước mong cụ thể, nhu cầu cụ thể từ nội tâm và những động lực của các mối tương giao, với đôi mắt ý thức mới trên chính bản thân và trên người khác, trong mỗi một hoàn cảnh, và diễn tả ra được bằng lời nói một cách rõ ràng minh bạch.
Những điều vừa nói trên xem ra quá tầm thường, nhưng bình thường lại không được thực hiện; mặt khác chúng lại hàm chứa một năng lực chuyển hoá vô cùng kỳ diệu.
Khi thực hành mối TGBBĐ - với chính mính, người khác hay trong một nhóm người, điều căn bản là phải đặt trên cơ sở khả năng đồng cảm tự nhiên của con người.
Đồng cảm cũng sẽ là cánh cửa mở ra trên mọi bình diện tương giao và cho mọi hoàn cảnh tương giao: tương quan cá nhân, gia đình, nhà trường, hội đoàn, tư vấn, giao tế nghề nghiệp, tranh luận / tranh chấp / các hình thức xung đột,…
>>> Tập làm... Hươu! (phần 1)
>>> Tập làm... Hươu (phần 2)
Theo Dr Marshall Rosenberg, GS Lưu Hồng Khanh
