Nhắc đến những kẻ thù truyền kiếp của Batman, khán giả thường nói về Joker, gã hề điên gieo rắc bạo lực, hỗn loạn bao trùm thành phố Gotham. Nhưng còn một cái tên mà nếu không phải người hâm mộ truyện tranh, có lẽ ít người sẽ nhớ tới. Đó là Clayface, kẻ phản diện có khả năng biến đổi cơ thể như đất sét, mô phỏng diện mạo của bất cứ ai.

Clayface không chỉ có một phiên bản duy nhất. Qua nhiều thập niên, DC Comics đã phát triển nhiều nhân vật khác nhau cùng mang biệt danh này. Đặc biệt, mỗi người trong số đó lại có nguồn gốc và một bi kịch riêng.

Không chỉ một phiên bản

Theo Nerdist, trong lịch sử truyện tranh DC, có tổng cộng tám nhân vật phản diện từng sử dụng danh xưng Clayface. Dẫu vậy, Matt Hagen và Basil Karlo vẫn là hai phiên bản nổi tiếng và được nhắc tới nhiều nhất. Sáu nhân vật còn lại cũng xuất hiện trong nhiều đầu truyện suốt gần một thế kỷ qua. Thậm chí, một số phiên bản từng hợp tác với nhau, tạo thành nhóm tội phạm có tên “Mud Pack”.

Trở lại với Clayface đầu tiên, xuất hiện trong Detective Comics #40 phát hành năm 1940. Nhân vật tên thật là Basil Karlo, một diễn viên phim kinh dị hết thời. Khi biết bộ phim từng làm nên tên tuổi được làm lại mà không mời mình tham gia, gã trong cơn nổi giận đã ra tay với cả đoàn phim. Ban đầu, nhân vật chưa có cơ thể đất sét hay khả năng biến hình. Karlo cải trang thành nhân vật trong bộ phim để thực hiện hành vi độc ác, biến kiến thức về hóa trang và diễn xuất thành công cụ gây án.

Đến năm 1961, DC giới thiệu Clayface thứ hai, Matt Hagen, trong Detective Comics #298. Khác Basil Karlo, Hagen là một thợ săn kho báu. Trong chuyến thám hiểm, anh phát hiện một hồ chất phóng xạ có khả năng biến cơ thể thành dạng đất sét nhão nhoét. Sau khi tiếp xúc, Hagen có thể thay đổi diện mạo, mô phỏng người khác và tạo ra nhiều hình dạng tùy ý. Tuy nhiên, anh phải tiếp xúc lại với chất phóng xạ sau một khoảng thời gian nhất định để duy trì trạng thái biến hình.

Có sự khác biệt khá lớn giữa hai phiên bản Clayface này. Basil Karlo đại diện cho nỗi ám ảnh danh vọng và sự cay đắng của một nghệ sĩ bị lãng quên. Còn Matt Hagen lại gắn với lòng tham, sự liều lĩnh và khát vọng sở hữu năng lực vượt khỏi giới hạn con người.

Khả năng nổi bật nhất của Clayface là biến đổi hình dạng. Hắn có thể bắt chước khuôn mặt, vóc dáng, giọng nói và thậm chí cả dấu vân tay của người khác, khiến việc nhận diện trở nên khó khăn. Cơ thể dạng đất sét cũng cho phép hắn kéo dài tay chân, tạo thành vũ khí, phân tách thành nhiều khối hoặc chịu đựng những đòn tấn công mà người bình thường khó sống sót.

Một số phiên bản còn có thể tạo bản sao, tăng kích thước và phục hồi sau tổn thương. Thế nhưng, năng lực này không đồng nghĩa với bất khả chiến bại. Nhiệt độ cao, hóa chất làm đông cứng hoặc những cách xử lý đặc biệt có thể khiến cơ thể hắn mất khả năng biến dạng.

Bi kịch của Matt Hagen

Trong bộ phim mới nhất của DCU do James Watkins đạo diễn, Clayface do tài tử Tom Rhys Harries đảm nhận vai chính. Đây là phiên bản Clayface thứ hai, xoay quanh câu chuyện về Matt Hagen. Nhưng thay vì đặt nhân vật vào cuộc đối đầu trực tiếp với Batman, tác phẩm kể về nguồn gốc phản diện theo hướng kinh dị tâm lý, theo chân một người đàn ông đánh mất nhân dạng và dần đánh mất lý trí, đạo đức.

Trong phim, Matt Hagen là diễn viên trẻ đang trên đà nổi tiếng. Anh vừa nhận đề cử Oscar, có cơ hội bước vào hàng ngũ ngôi sao với sự nghiệp rộng mở phía trước. Nhưng rồi một rắc rối chuyện tình ái khiến Hagen đắc tội với trùm tội phạm Markos Szabo. Gã nhẫn tâm sai người huỷ hoại gương mặt anh. Với một diễn viên “sống nhờ ngoại hình”, biến cố ấy gần như là một dấu chấm hết cho sự nghiệp.

Trong nỗi tuyệt vọng, anh tìm đến Caitlyn Corr, nhà khoa học đang nghiên cứu công nghệ tái tạo tế bào. Cô thử nghiệm phương pháp giúp gương mặt nam diễn viên dần phục hồi, nhưng đồng thời lại khiến cơ thể anh biến đổi ngoài tầm kiểm soát.

Cách xây dựng nhân vật trên phim có sự khác biệt đáng kể với nguyên tác. Cụ thể, Hagen trong truyện tranh là thợ săn kho báu tình cờ có được năng lực sau khi tiếp xúc với hồ phóng xạ protoplasm. Còn trên phim, anh là một diễn viên rơi vào bi kịch. Tác phẩm do James Watkins cầm trịch mượn nỗi ám ảnh ngoại hình và sự đào thải của ngành giải trí làm động cơ dẫn đến sự trượt dài về mặt đạo đức của nhân vật.

Chi tiết này gợi lại Basil Karlo, Clayface đầu tiên trong nguyên tác truyện tranh, vốn cũng là diễn viên. Bộ phim kết hợp chất liệu từ nhiều phiên bản, thậm chí còn vay mượn ý tưởng trong loạt hoạt hình Batman: The Animated Series, nhất là câu chuyện Feat of Clay. Trong đó, Matt cũng là diễn viên bị hủy hoại gương mặt và tìm cách phục hồi bằng một phương pháp điều trị đặc biệt.

Clayface đặt nhân vật vào vùng giao thoa giữa kinh dị thể xác và bi kịch tâm lý. Bi kịch không chỉ là da thịt chảy xệ, từng lớp mô bị bóc tách cho đến hình hài méo mó. Nó còn là cách xã hội đối xử tồi tệ và hắt hủi một cá nhân khi ngoại hình của họ không còn như xưa. Matt từng được săn đón khi là ngôi sao đẹp mã. Nhưng sau tai nạn, anh bị gạt bỏ không thương tiếc.

Tất nhiên, Clayface không khắc họa Matt là một nạn nhân đơn thuần. Khát vọng phục hồi cuộc sống dần bị lòng tự ái và ý muốn trả thù chi phối, khiến nhân vật tha hóa, trở thành một gã sát nhân đáng sợ. Đây cũng là điểm khiến Clayface khác biệt so với nhiều phim siêu anh hùng thông thường.