|
|
Tổng thống Donald Trump. Ảnh: Bloomberg |
Ngay sau khi bị Tòa án Tối cao bác bỏ hàng loạt sắc thuế cũ ngày 20/2, Tổng thống Donald Trump đã nhanh chóng đáp trả bằng việc ký sắc lệnh áp thuế toàn cầu 10% lên hàng hóa nhập khẩu, có hiệu lực từ 12:01 sáng ngày 24/2 (giờ Washington).
Phán quyết của Tòa án Tối cao cùng chính sách thuế mới từ ông Trump đã đẩy các quốc gia vào một cuộc khủng hoảng kép về pháp lý và kinh tế. Sự kiện này không chỉ làm lung lay tính hiệu lực của các thỏa thuận hiện hữu mà còn đặt dấu hỏi lớn về tính hợp pháp của những sắc thuế trong quá khứ.
Hiện nay, các chính phủ đang đánh giá tác động đối với những ngành công nghiệp mũi nhọn, trong khi giới chuyên gia cảnh báo tình trạng bất định sẽ kéo dài cho đến khi một khuôn khổ thương mại mới được xác lập.
Đông Bắc Á và các đồng minh
Theo báo Nikkei Asia (Nhật Bản), sự chú ý đang đổ dồn về Nhật Bản, Hàn Quốc và Đài Loan - những nền kinh tế đã cam kết đầu tư hàng trăm tỷ USD vào Mỹ để đổi lấy mức thuế ưu đãi.
Ông Winston Ma, giảng viên Trường Luật Đại học New York, bình luận: "Có lý do khiến ông Trump vội vàng chốt các thỏa thuận thương mại gần đây. Phán quyết của Tòa án hiện làm dấy lên câu hỏi về tính hợp pháp liên quan đến các thỏa thuận đầu tư này".
Tại Hàn Quốc, Văn phòng Tổng thống cho biết sẽ xem xét lại thỏa thuận thương mại vì lợi ích quốc gia. Thỏa thuận ký tháng 11 năm ngoái (hạ thuế từ 25% xuống 15% đổi lấy 350 tỷ USD đầu tư) đang bị đặt dấu hỏi lớn.
"Đối với các công ty bán dẫn và dược phẩm Hàn Quốc, phán quyết này là tích cực vì họ vẫn hưởng mức 10% (thấp hơn mức 15% cũ). Tuy nhiên, ô tô và thép vẫn phải chịu mức thuế 25% và 50% theo Mục 232 - vốn không bị ảnh hưởng bởi phán quyết của tòa", phóng viên Jack Barton (Al Jazeera) cho biết.
Trước những biến động mới từ Washington, Seoul đang duy trì thái độ thận trọng tối đa. Đây là bước đi dễ hiểu khi xuất khẩu vốn là "động mạch" chính của nền kinh tế Hàn Quốc, đóng góp tới 85% GDP, trong đó Mỹ vững vàng ở vị trí thị trường xuất khẩu lớn thứ hai.
Tokyo tuyên bố đang theo dõi sát sao phản ứng từ Nhà Trắng, trong khi Đài Loan bày tỏ sự thận trọng về lộ trình thực thi gói đầu tư 250 tỷ USD và cam kết giảm thuế vừa ký kết.
Ấn Độ và Trung Quốc
Ấn Độ là quốc gia phải đối mặt với một số mức thuế cao nhất của Mỹ theo việc sử dụng quyền hạn thương mại khẩn cấp trước đây của ông Trump. Tổng thống ban đầu áp mức phí 25% lên hàng nhập khẩu từ Ấn Độ và sau đó thêm 25% nữa đối với việc quốc gia này mua dầu của Nga, nâng tổng mức thuế lên 50%.
Đầu tháng này, Mỹ và Ấn Độ đã đạt được một thỏa thuận thương mại khung. Ông Trump cho biết Thủ tướng Narendra Modi đã đồng ý ngừng mua dầu của Nga và thuế quan của Mỹ sẽ được hạ xuống 18% đối với các mặt hàng xuất khẩu hàng đầu của Ấn Độ sang Mỹ như quần áo, dược phẩm, đá quý và dệt may. Ngược lại, Ấn Độ cho biết sẽ xóa bỏ hoặc giảm thuế đối với tất cả hàng công nghiệp và một loạt nông sản của Mỹ.
Theo nhà kinh tế chính trị MK Venu, biên tập viên sáng lập ấn phẩm The Wire của Ấn Độ ông Trump đã rất nóng lòng hoàn tất thỏa thuận thương mại, bao gồm cam kết mua 500 tỷ USD hàng nhập khẩu mới trong lĩnh vực quốc phòng, năng lượng và trí tuệ nhân tạo (AI) từ Mỹ trong 5 năm tới.
Dù Ấn Độ hoan nghênh việc giảm thuế xuống 18% và bãi bỏ các mức thuế trừng phạt đối với hàng nhập khẩu từ Nga, sự bất ổn vẫn bao trùm các cuộc đàm phán do phán quyết của Tòa án Tối cao đã làm lung lay cơ sở pháp lý của các mức thuế trong quá khứ.
"Phái đoàn thương mại Ấn Độ có khả năng sẽ chờ kết quả cuối cùng từ phán quyết của Tòa án Tối cao trước khi tiến hành các cuộc đàm phán tiếp theo", ông nói.
Trung Quốc phản ứng khá im ắng trước phán quyết của Tòa án Tối cao khi đất nước vẫn đang trong kỳ nghỉ Tết Nguyên đán.
Phóng viên Rob McBride của Al Jazeera từ Bắc Kinh cho biết: "Đại sứ quán Trung Quốc tại Washington đã ra tuyên bố rằng chiến tranh thương mại không mang lại lợi ích cho ai. Quyết định của Tòa án Mỹ nhiều khả năng sẽ được Bắc Kinh nồng nhiệt đón nhận, bởi quốc gia này vốn là mục tiêu trong các chiến lược thuế quan của ông Trump suốt thời gian qua”.
Kể từ tháng 4 năm ngoái, ông cho biết, Trung Quốc đã phải đối mặt với nhiều lớp thuế quan, bao gồm 10% đối với hóa chất dùng trong sản xuất fentanyl xuất khẩu sang Mỹ và 100% đối với xe điện.
Các nhà phân tích ước tính rằng mức thuế tổng thể, khoảng 36%, hiện có thể giảm xuống còn khoảng 21%, mang lại sự nhẹ nhõm cho nền kinh tế lớn thứ hai thế giới. Lượng hàng hóa từ Trung Quốc sang Mỹ được báo cáo đã giảm khoảng 1/5 trong năm qua.
"Bắc Kinh đã tìm cách bù đắp tổn thất tại thị trường Mỹ bằng cách tăng cường quan hệ thương mại với các quốc gia Đông Nam Á và theo đuổi các thỏa thuận với Liên minh châu Âu”, McBride nói. "Phán quyết của Tòa án Tối cao cũng có thể tạo ra bầu không khí thuận lợi hơn trước chuyến thăm cấp nhà nước dự kiến của ông Trump vào đầu tháng 4, khi ông dự kiến gặp Chủ tịch Tập Cận Bình".
Đông Nam Á hưởng lợi ròng
Trái ngược với sự lo âu tại Đông Bắc Á, các nhà xuất khẩu Đông Nam Á lại đón nhận thông tin với sự nhẹ nhõm. Theo ông Jon Lang (APCO), các nước có thâm hụt thương mại lớn với Mỹ tại khu vực này tạm thời là những "người hưởng lợi ròng".
Trước phán quyết của Tòa án Tối cao, mức thuế đối ứng đối với các nước Đông Nam Á dao động từ 40% (Myanmar và Lào) đến 19% (Philippines, Malaysia, Campuchia, Indonesia và Thái Lan). Theo tin từ Nhà Trắng, các mức này giờ đây sẽ giảm xuống còn 10%.
Đây sẽ là một lợi ích đáng kể, đưa họ ngang hàng với các đối tác của Mỹ vốn đã có mức thuế 10% đối với hàng hóa, chẳng hạn như Anh, Úc và Argentina.
Châu Âu và các khu vực khác
Châu Âu lo ngại tình trạng bất định sẽ đẩy chi phí xuất khẩu sang Mỹ tăng vọt, đe dọa xóa bỏ thành quả của thỏa thuận trần thuế 15% - yếu tố cốt lõi giúp Eurozone trụ vững trước bóng ma suy thoái năm qua.
Canada hoan nghênh phán quyết nhưng vẫn giữ thái độ thận trọng. Ông Dominic LeBlanc, Bộ trưởng phụ trách thương mại Canada-Mỹ, cho biết khối lượng công việc còn rất lớn khi các mức thuế theo Mục 232 đối với thép, nhôm và ô tô vẫn được giữ nguyên. Thủ hiến bang Ontario, Doug Ford, cảnh báo căng thẳng vẫn hiện hữu về việc ông Trump sẽ tìm cách bù đắp quyền lực vừa bị tước bỏ.
Brazil khẳng định kiên trì đàm phán với Washington bất chấp biến động. Phó Tổng thống Geraldo Alckmin nhận định phán quyết của Tòa án Mỹ là đòn bẩy "tăng cường đối thoại song phương". Ông nhấn mạnh việc áp thuế chung 10% giúp Brazil xóa bỏ thế bất lợi cạnh tranh so với mức 40% trước đây. Dự kiến, hai nhà lãnh đạo Lula da Silva và Donald Trump sẽ thảo luận trực tiếp về vấn đề này vào tháng 3 tới.
Trái lại, phía Argentina đưa ra nhận định tiêu cực hơn khi Phó Tổng thống Victoria Villarruel chỉ trích quyết định của Tòa án Mỹ là "đòn giáng mạnh vào chính sách phát triển sản xuất và nỗ lực hình thành doanh nghiệp" của các quốc gia đối tác.
Dù Đại diện Thương mại Mỹ Jamieson Greer khẳng định các thỏa thuận hiện hữu vẫn có hiệu lực, giới học giả pháp lý lại có góc nhìn khác. Giáo sư Frank Bowman nhận định đây là cột mốc then chốt nhằm tái lập các giới hạn Hiến pháp.
Đọc để hiểu rõ hơn lịch sử nước Mỹ
Mục Thế giới giới thiệu cuốn sách "Lẽ thường" - cuốn sách của tác giả Thomas Paine được xuất bản lần đầu vào năm 1776 và đã có vai trò quan trọng trong thời kỳ lập quốc của Mỹ. Cho đến hôm nay, cuốn sách vẫn còn nguyên giá trị lịch sử đối với những ai quan tâm đến lịch sử nước Mỹ.
