Iran thách thức ‘huyền thoại Trump’

Ảnh cover

Trong bối cảnh cuộc xung đột giữa liên quân Mỹ-Israel và Iran tiếp tục leo thang, chính sách của Tổng thống Donald Trump đối với Tehran đang đối mặt với nhiều hoài nghi từ giới quan sát.

Ivo Daalder, cựu Đại sứ Mỹ tại Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO), nhận định rằng chiến dịch quân sự kéo dài nhiều tuần của Washington không những không đạt được mục tiêu đề ra, mà còn khiến tình hình khu vực thêm bất ổn.

Những diễn biến gần đây làm dấy lên câu hỏi về mức độ hiệu quả của cách tiếp cận mà ông Trump thường tự hào - dựa vào trực giác cá nhân thay vì các quy trình phân tích chính sách truyền thống. Trong lĩnh vực đối ngoại, đặc biệt là khi đối diện với một đối thủ như Iran, phương pháp này đang bộc lộ những giới hạn rõ rệt.

Cách tiếp cận của đội ngũ chính quyền Tổng thống Donald Trump đối với vấn đề Iran được đánh giá là mang nặng tính bản năng và thương vụ. Ảnh: Reuters.

Huyền thoại Trump đang bị thiêu rụi?

Trong quá khứ, Tổng thống Trump nhiều lần nhấn mạnh vai trò của trực giác trong việc ra quyết định. Ông từng tuyên bố: "Linh cảm của tôi đôi khi cho tôi biết nhiều hơn bất kỳ bộ não nào". Cách tiếp cận này, trong một số trường hợp, đã mang lại kết quả nhanh chóng, đặc biệt trong các chiến dịch quân sự ngắn hạn.

Tuy nhiên, theo đánh giá của giới chuyên gia, những thành công đó phần lớn mang tính tình huống, không phản ánh một chiến lược dài hạn bền vững. Khi đối mặt với Iran, vốn là quốc gia có kinh nghiệm đối phó với sức ép quốc tế, cách tiếp cận này bắt đầu bộc lộ những điểm yếu.

Ông Larry Jacobs, Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu Chính trị và Quản trị thuộc Đại học Minnesota, nhận định: “Iran chính là ‘trận Waterloo’ của ông Trump, đánh dấu sự sụp đổ của huyền thoại Donald Trump. Trong khi những người ủng hộ ca ngợi trực giác và khả năng ứng biến của ông, thực tế lại cho thấy một góc nhìn khác: ông không thực sự hiểu rõ hành động của mình, thiếu thận trọng trong việc đánh giá các hậu quả tàn khốc và đang lún sâu vào vũng lầy. Điều này hiện đã quá rõ ràng đối với dư luận”.

“Dù là nhà phân tích quân sự hay chính trị, thuộc đảng Dân chủ hay phe Cộng hòa, thực tế vẫn không thay đổi: ông Trump đang phải đối diện với sự thật. Cuộc sống mang tính hư cấu mà ông xây dựng trong suốt nhiều thập kỷ qua nay bị lột trần như một vở kịch bi thảm”, ông Jacobs nói thêm. “Sự việc này có khả năng gây tổn thất lớn về nhân sự, tàn phá nền kinh tế Mỹ cũng như khu vực và làm suy giảm vị thế quốc tế cường quốc lớn nhất thế giới. Đây là một thời khắc kinh hoàng”.

Theo The Guardian, trận Waterloo năm 1815 là thất bại quân sự chấm dứt sự nghiệp và quyền lực của nhà cầm quân Napoleon Bonaparte. Ông Jacobs sử dụng hình tượng này để ám chỉ Iran sẽ là bước ngoặt quyết định, làm sụp đổ hình ảnh của Tổng thống Trump.

Sự phản kháng của Iran

Sau bốn tuần không kích liên tục, chiến dịch của Mỹ nhằm gây áp lực lên Iran không đạt được mục tiêu thay đổi hoặc làm suy yếu chế độ như kỳ vọng. Ngược lại, Tehran đã triển khai các biện pháp đáp trả mạnh mẽ, bao gồm việc gây áp lực lên các quốc gia Vùng Vịnh và kiểm soát tuyến vận tải chiến lược.

Đặc biệt, việc đóng cửa Eo biển Hormuz - tuyến đường vận chuyển năng lượng quan trọng của thế giới - đã khiến chi phí vận hành kinh tế và an ninh toàn cầu gia tăng đáng kể. Điều này cho thấy Iran không chỉ phòng thủ mà còn chủ động sử dụng các công cụ bất đối xứng để gây sức ép.

Ông Daalder cho rằng Iran đã chứng minh khả năng "tồn tại bằng cách gây đau đớn tối đa cho đối thủ", một chiến lược khiến các đòn tấn công quân sự thông thường trở nên kém hiệu quả.

Thực tế này trái ngược với kỳ vọng của chính quyền Mỹ, vốn tin rằng một chiến dịch quân sự quy mô lớn có thể nhanh chóng buộc Tehran nhượng bộ. Tuy nhiên, sau hàng nghìn mục tiêu bị tấn công, Iran vẫn duy trì được năng lực phản kháng.

Ivo Daalder, cựu Đại sứ Mỹ tại Tổ chức Hiệp ước Bắc Đại Tây Dương (NATO). Ảnh: Ivo Daalder.

Ngay cả Tổng thống Trump cũng thừa nhận bất ngờ trước phản ứng của Iran khi nước này không những không suy yếu mà còn mở rộng phạm vi đối đầu.

Trong bối cảnh đó, Nhà Trắng bắt đầu thể hiện dấu hiệu điều chỉnh chiến lược, bao gồm việc liên tục gia hạn các tối hậu thư và phát tín hiệu sẵn sàng đàm phán.

Tuy nhiên, những động thái này lại cho thấy sự lúng túng, khi Mỹ đứng trước hai lựa chọn khó khăn: leo thang quân sự hoặc chấp nhận một thỏa thuận có thể kém thuận lợi hơn so với trước khi xung đột nổ ra.

Ngoại giao kiểu "đàm phán thương vụ"

Song song với chiến dịch quân sự, cách tiếp cận ngoại giao của chính quyền ông Trump cũng bị đặt dấu hỏi. Thay vì dựa vào đội ngũ ngoại giao chuyên nghiệp, ông Trump lựa chọn các cố vấn thân cận như Jared Kushner và Steve Witkoff.

Những nhân vật này xuất thân từ lĩnh vực kinh doanh và mang theo tư duy "đàm phán thương vụ" vào các vấn đề quốc tế. Tuy nhiên, theo giới phân tích, ngoại giao đòi hỏi sự hiểu biết sâu sắc về lịch sử, văn hóa và động cơ chiến lược, vốn là những yếu tố không thể thay thế bằng kinh nghiệm thương mại.

Các đề xuất mà nhóm này đưa ra thường mang tính tổng quát, thiếu chi tiết và không phản ánh đầy đủ bối cảnh thực tế, đơn cử là kế hoạch 15 điểm cho Iran.

Cách tiếp cận này dựa trên giả định rằng bên nắm ưu thế có thể buộc đối phương chấp nhận điều kiện. Đây là kiểu logic phổ biến trong kinh doanh song không phù hợp trong quan hệ quốc tế.

Đặc phái viên Mỹ về vấn đề Trung Đông Steve Witkoff có xuất phát điểm là nhà đầu tư phát triển bất động sản. Ảnh: Reuters.

Trong trường hợp Iran, các yêu cầu như phi hạt nhân hóa hoàn toàn, hạn chế tên lửa và chấm dứt hỗ trợ các lực lượng ủy nhiệm bị xem là tối đa hóa yêu sách và không thể chấp nhận.

Hệ quả, Tehran liên tục bác bỏ các đề xuất này, khiến tiến trình đàm phán rơi vào bế tắc.

Đáng chú ý, trước khi chiến tranh nổ ra, Iran từng tham gia các cuộc thảo luận nghiêm túc về việc hạn chế chương trình hạt nhân. Tuy nhiên, theo ông Daalder, phía Mỹ đã không tận dụng được cơ hội này do thiếu hiểu biết về các nhượng bộ mà Tehran sẵn sàng đưa ra.

Bế tắc chiến lược và hệ lụy toàn cầu

Chiến quyền Tổng thống Trump được cho là đang rơi vào tình thế khó khăn do chính những lựa chọn chiến lược trước đó. Việc rút khỏi thỏa thuận hạt nhân năm 2015, dù Iran tuân thủ các điều khoản, đã làm suy giảm lòng tin và khiến các cuộc đàm phán sau này trở nên phức tạp hơn.

Ngoài ra, các nỗ lực ngoại giao trước chiến tranh bị gián đoạn bởi các hành động quân sự càng làm gia tăng sự hoài nghi từ phía Iran về thiện chí của Mỹ.

Trong bối cảnh này, triển vọng đạt được một thỏa thuận toàn diện trở nên xa vời. Ngay cả khi Iran chấp nhận quay lại bàn đàm phán, những trải nghiệm gần đây có thể khiến họ cứng rắn hơn trong các điều kiện thương lượng.

Bên cạnh đó, tác động của cuộc xung đột không chỉ giới hạn ở khu vực Trung Đông mà còn lan rộng ra toàn cầu, đặc biệt trong lĩnh vực năng lượng và an ninh hàng hải.

Giá dầu tăng cao, chuỗi cung ứng bị gián đoạn và nguy cơ leo thang quân sự đều là những hệ quả trực tiếp của tình hình hiện tại.

Do đó, ông Daalder cho rằng cách tiếp cận dựa vào trực giác và tư duy "thương vụ" của Tổng thống Trump đã không đủ để đối phó với một đối thủ "kiên định và sẵn sàng chịu đựng".