Theo Viện Nghiên cứu Chiến lược Quốc tế, Iran hiện sở hữu ít nhất 16 tàu ngầm mini lớp Ghadir. Mỗi tàu có thủy thủ đoàn dưới 10 người và có khả năng mang theo hai ngư lôi hoặc hai tên lửa hành trình chống hạm C-704.
Tuy nhiên, theo một nguồn tin am hiểu vấn đề, các tàu ngầm mini này phát ra tiếng ồn lớn hơn so với phần lớn tàu ngầm hiện đại, trong khi thủy thủ đoàn còn hạn chế về kinh nghiệm và đội tàu cũng gặp các vấn đề về bảo trì.
Kể từ khi Mỹ và Israel phát động chiến dịch tấn công Iran ngày 28/2, hoạt động hàng hải qua eo biển Hormuz trở nên khó khăn hơn do các biện pháp phong tỏa của Tehran.
Quyết định triển khai tàu ngầm mini, được hãng thông tấn bán chính thức Tasnim đưa tin, được công bố trong bối cảnh Tổng thống Mỹ Donald Trump cho biết trên kênh Fox News rằng ông đang xem xét khôi phục kế hoạch sử dụng quân đội Mỹ để hộ tống tàu thuyền qua khu vực.
Theo giới phân tích, Iran lâu nay chủ yếu kiểm soát eo biển Hormuz thông qua việc sử dụng hoặc đe dọa sử dụng tên lửa và thiết bị bay không người lái giá rẻ. Các tàu ngầm mini nhiều khả năng cũng sẽ đóng vai trò tương tự trong chiến lược răn đe này.
Việc triển khai hiệu quả các tàu ngầm tại Hormuz gặp không ít thách thức do đặc điểm địa lý của khu vực. Eo biển Hormuz có độ sâu tối đa chỉ khoảng 100 m, trong khi vùng vịnh Ba Tư cũng không sâu hơn đáng kể. Điều này khiến tàu ngầm khó ẩn mình, ngay cả khi đứng yên, bởi hiện tượng phản xạ sóng âm có thể giúp phát hiện các vật thể bất thường dưới nước.
Theo Tasnim, tàu ngầm Ghadir được “thiết kế đặc biệt” cho tuyến đường thủy nông như Hormuz. Trong cuộc xung đột vừa qua, không có tàu ngầm nào của Iran tham chiến, trong khi chiếc tàu ngầm cỡ lớn duy nhất còn hoạt động của nước này - thuộc lớp Kilo thời Liên Xô - đã bị đánh chìm ngay tại cảng neo đậu.
Tàu ngầm Ghadir có trọng lượng rẽ nước khoảng 115 tấn, nhỏ hơn rất nhiều so với tàu lớp Kilo có trọng lượng hơn 2.000 tấn hay tàu ngầm tấn công hạt nhân lớp Los Angeles của Mỹ với trọng lượng trên 6.000 tấn.
Các tàu ngầm mini thường được sử dụng cho nhiệm vụ phòng thủ ven bờ do không đủ khả năng hoạt động dài ngày hoặc lặn sâu như các tàu ngầm cỡ lớn. Iran bắt đầu phát triển tàu ngầm Ghadir trong nước từ năm 2005.
Nguồn tin am hiểu vấn đề cho biết lớp Ghadir được phát triển dựa trên thiết kế tàu ngầm của Triều Tiên. Mỹ và Israel tuyên bố phần lớn lực lượng hải quân Iran đã bị phá hủy, song xuất hiện thông tin cho rằng các tàu nhỏ của Iran đã hai lần tấn công tàu Mỹ đi qua eo biển trong tuần qua.
Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ cho biết đã đẩy lùi nhiều cuộc tấn công nhằm vào lực lượng của mình. Dù vậy, hoạt động vận chuyển dầu bằng tàu thương mại qua khu vực vẫn bị đình trệ nghiêm trọng.
Bà Emma Salisbury, thuộc Viện Nghiên cứu Chính sách Đối ngoại và Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược Hải quân Hoàng gia, nhận định nguy cơ lớn nhất không nằm ở khả năng răn đe mà là việc Iran có thể triển khai rải thủy lôi.
Theo bà, Tehran cũng có thể phối hợp tàu tấn công tốc độ cao và thiết bị bay không người lái để tiến hành các cuộc tập kích quy mô lớn nhằm vào tàu chiến Mỹ, tùy thuộc vào đánh giá của nước này về đối thủ.
