Iran đánh giá thế nào về cuộc chiến sau một tháng?

Sau một tháng chiến sự, cách Iran nhìn nhận cuộc chiến gần như đối lập hoàn toàn với kỳ vọng ban đầu của Mỹ và Israel.

Các lãnh đạo Iran, bao gồm Chủ tịch Quốc hội và Bộ trưởng Ngoại giao, cho rằng những gì diễn ra trong vài tuần qua đã chứng minh một điều quan trọng: họ đã bị đánh giá thấp.

Đối phương từng tin rằng đây sẽ là một chiến dịch ngắn, Iran sẽ sụp đổ chỉ sau vài ngày bị ném bom và như "rắn mất đầu" sau khi bộ máy lãnh đạo bị ám sát.

Nhưng điều đó đã không xảy ra.

Kỳ vọng “đánh nhanh thắng nhanh” của Mỹ không thành hiện thực

Theo Al Jazeera, thay vì nhanh chóng khuất phục, Iran vẫn duy trì được khả năng chống đỡ và phản công, khiến cuộc chiến bước sang một trạng thái hoàn toàn khác. Từ một chiến dịch được kỳ vọng kết thúc sớm, xung đột giờ đây đã bước sang tháng thứ hai và có xu hướng mở rộng.

Các đòn tấn công không còn giới hạn trong phạm vi lãnh thổ Iran mà lan ra nhiều điểm nóng trong khu vực, từ Israel, Lebanon đến Yemen.

Hỏa lực của Iran không cho thấy dấu hiệu suy giảm rõ rệt. Các đợt tấn công bằng tên lửa và máy bay không người lái vẫn được duy trì với tần suất đáng kể, buộc Israel phải liên tục kích hoạt hệ thống phòng không nhiều tầng.

Cùng lúc đó, các lực lượng đồng minh của Iran cũng bắt đầu nhập cuộc. Lực lượng Houthi tại Yemen thân Iran phóng tên lửa về phía Israel, Hezbollah tại Lebanon tiếp tục duy trì các hoạt động quân sự, tạo thành một thế trận đa hướng khiến đối phương khó tập trung nguồn lực.

Cuộc không kích bất ngờ của Mỹ-Israel vào căn cứ của Lãnh tụ Tối cao Iran, Đại giáo chủ Ali Khanemei khiến ông và nhiều lãnh đạo Iran thiệt mạng ngày 28/2 không trở thành cuộc chiến "đánh nhanh thắng nhanh". Ảnh: Reuters

Đáng chú ý, theo các phân tích độc lập, chỉ trong vài tuần đầu, Iran đã phóng hàng trăm tên lửa đạn đạo và hàng nghìn máy bay không người lái, đồng thời duy trì nhịp độ tấn công đủ để buộc Israel phải tiêu hao lượng lớn tên lửa đánh chặn đắt tiền.

Điều này khiến cán cân chi phí dần lệch về phía Iran, khi mỗi đòn tấn công rẻ hơn lại buộc đối phương phải phản ứng bằng hệ thống phòng thủ có chi phí cao gấp nhiều lần.

Từ góc nhìn của Tehran, đây không còn là một cuộc đối đầu đơn lẻ mà là một cấu trúc xung đột có chiều sâu, nơi mỗi mắt xích đều góp phần kéo dài thời gian và phân tán áp lực. Điều này, theo họ, đã phá vỡ hoàn toàn kịch bản “đánh nhanh thắng nhanh” mà Mỹ và Israel từng kỳ vọng.

Chiến lược của Iran: Không phải thắng nhanh, mà là không thua

Một tháng sau khi bước vào cuộc chiến, các phân tích thực địa cho thấy Iran đang vận hành theo một logic khác. Thay vì đối đầu trực diện bằng sức mạnh tổng lực, họ lựa chọn cách đánh mang tính tiêu hao, gần với chiến thuật của một lực lượng nổi dậy quy mô lớn.

Trong mô hình này, mục tiêu không phải là giành chiến thắng áp đảo, mà là duy trì khả năng tồn tại, gây tổn thất dần dần và kéo dài cuộc chiến đến khi đối phương mất kiên nhẫn. Dù hứng chịu các đợt không kích liên tục từ hai trong số những quân đội hiện đại nhất thế giới, Iran vẫn giữ được năng lực tấn công, đặc biệt thông qua tên lửa và máy bay không người lái.

Một trong những yếu tố quan trọng nhất trong chiến lược này là kiểm soát eo biển Hormuz. Đây là tuyến hàng hải chiến lược, nơi từng có khoảng 1/5 lượng dầu và khí đốt toàn cầu đi qua. Việc Iran có thể hạn chế hoặc điều tiết dòng chảy qua khu vực này đã tạo ra một đòn bẩy vượt ra ngoài phạm vi quân sự.

Tàu Thái Lan bị trúng đạn khi đang di chuyển gần eo biển Hormuz. Ảnh: Reuters

Việc “siết cổ chai” tuyến vận tải này đã khiến giá dầu thế giới biến động mạnh, thị trường chứng khoán chao đảo và chi phí vận tải toàn cầu tăng vọt. Với một nền kinh tế phụ thuộc năng lượng như Mỹ và châu Âu, đây là áp lực không thể xem nhẹ, đặc biệt trong bối cảnh lạm phát vẫn là vấn đề nhạy cảm về chính trị nội bộ.

Khi lưu thông bị siết lại, giá dầu tăng, chi phí vận tải leo thang, thị trường tài chính biến động. Áp lực không chỉ nằm trên chiến trường mà lan sang các nền kinh tế lớn, đặc biệt là Mỹ và các đồng minh. Điều này khiến bài toán chiến tranh trở nên phức tạp hơn nhiều, bởi mỗi bước leo thang đều đi kèm rủi ro kinh tế và chính trị trong nước.

“Ưu tiên của ông Trump vẫn là ‘leo thang để giảm leo thang’”, Eurasia Group, công ty tư vấn rủi ro chính trị chuyên phân tích các xung đột và xu hướng địa chính trị toàn cầu, nhận định.

Nhưng cách tiếp cận này không đảm bảo hiệu quả. Một đánh giá khác chỉ ra giới hạn rõ ràng: “Washington dường như tin rằng phô diễn sức mạnh quân sự áp đảo sẽ buộc Iran phải ngồi vào bàn đàm phán… Mỹ không thể kỳ vọng đạt được trên bàn đàm phán những gì họ không thể giành được trên chiến trường”.

Trên thực tế, Mỹ và Israel đang phải đối mặt với một nghịch lý: càng kéo dài chiến dịch, chi phí quân sự càng tăng, trong khi hiệu quả chiến lược chưa chắc cải thiện tương ứng. Các kho tên lửa đánh chặn, vũ khí chính xác cao và năng lực triển khai dài ngày đều bị bào mòn theo thời gian, khiến áp lực duy trì chiến dịch ngày càng lớn.

Ở chiều ngược lại, Iran cho rằng chính đối phương mới là bên đang bị đẩy vào thế khó. Họ lập luận rằng nếu cuộc chiến tiếp tục kéo dài, chi phí quân sự, áp lực chính trị và biến động kinh tế sẽ dồn lên Washington và Tel Aviv nhiều hơn là Tehran.

Giằng co kéo dài và những giới hạn bắt đầu lộ ra

Tuy nhiên, bức tranh không hoàn toàn nghiêng về phía Iran. Bên dưới lớp vỏ ổn định mà Tehran thể hiện ra bên ngoài, nhiều dấu hiệu cho thấy áp lực đang tích tụ.

Trước hết là vấn đề trong nước. Iran từng chứng kiến các cuộc biểu tình quy mô lớn hồi đầu năm, và ký ức về những cuộc trấn áp vẫn còn hiện hữu.

Dù hiện tại phần lớn người dân đang trú ẩn tránh không kích, điều đó không đồng nghĩa với sự ổn định bền vững. Một cuộc chiến kéo dài luôn đi kèm với rủi ro làm bùng phát lại các bất mãn nội tại.

Ngoài ra, việc duy trì trạng thái chiến tranh trong thời gian dài cũng tạo áp lực lên nền kinh tế nội địa vốn đã bị cô lập. Dù Iran có phần “chai lì” trước trừng phạt, việc huy động nguồn lực cho chiến tranh liên tục vẫn là bài toán khó, đặc biệt khi cơ sở hạ tầng và các mục tiêu quân sự bị tấn công lặp lại.

Áp lực lên lực lượng quân sự cũng bắt đầu lộ diện. Có những thông tin cho thấy Iran phải mở rộng tuyển mộ để bù đắp lực lượng, trong bối cảnh nhiều cơ sở và điểm kiểm soát bị tấn công. Việc duy trì một cuộc chiến tiêu hao đòi hỏi nguồn lực liên tục, không chỉ về vũ khí mà còn về con người.

Việc sử dụng các chiến thuật phân tán, ẩn giấu và “bắn rồi rút” giúp Iran kéo dài khả năng chiến đấu, nhưng cũng phản ánh thực tế rằng họ không thể đối đầu trực diện lâu dài với ưu thế không quân áp đảo của Mỹ và Israel. Điều này buộc Tehran phải lựa chọn chiến lược bất đối xứng thay vì đối đầu quy ước.

Bên cạnh đó là câu hỏi về cấu trúc lãnh đạo. Một số dấu hiệu cho thấy hệ thống chỉ huy có thể không còn vận hành trơn tru như trước, trong khi bất kỳ kịch bản đàm phán nào cũng tiềm ẩn nguy cơ chia rẽ nội bộ, đặc biệt giữa các nhóm cứng rắn và các lực lượng ôn hòa hơn.

Dù vậy, những yếu tố này chưa đủ để làm thay đổi cách Iran nhìn nhận cuộc chiến ở thời điểm hiện tại. Chiến lược của họ vẫn giữ nguyên: không cần thắng nhanh, chỉ cần không thua.

Trong logic đó, việc cuộc chiến kéo dài thêm từng ngày đã tự thân trở thành một dạng “thành công”. Khi đối phương không đạt được mục tiêu ban đầu, khi chi phí leo thang và áp lực gia tăng, Iran tin rằng cán cân sẽ dần nghiêng theo hướng có lợi cho họ.

Trong logic đó, thời gian trở thành vũ khí quan trọng nhất. Mỗi ngày cuộc chiến kéo dài là một ngày Iran chứng minh rằng họ chưa bị khuất phục, đồng thời làm gia tăng chi phí mà đối phương phải gánh chịu. Đây chính là nền tảng của chiến lược “sống sót để chiến thắng” mà nhiều chuyên gia đã chỉ ra.