Iran chia rẽ

Theo kênh Al Jazeera, Lãnh tụ Tối cao Iran Mojtaba Khamenei được cho là đã bày tỏ sự dè dặt đối với thỏa thuận hòa bình tạm thời (MoU) với Mỹ. Động thái này ngay lập tức tiếp thêm động lực cho phe cứng rắn tại Tehran - lực lượng vốn kiên quyết phản đối mọi sự nhượng bộ trước Washington.

Giới quan sát rằng ông Khamenei dường như đã chuyển giao trách nhiệm thực thi thỏa thuận này cho Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian, một nhân vật có tư tưởng tương đối ôn hòa.

Hiện tại, Tổng thống Pezeshkian đang đối mặt với sự phản đối từ phe cứng rắn, những người lo ngại nguy cơ tái bùng phát xung đột với Mỹ.

Áp phích in hình Lãnh tụ Tối cao Iran Mojtaba Khamenei tại thủ đô Tehran (Iran) ngày 19/3. Ảnh: Reuters.

Lập trường của ông Khamenei

Ông Khamenei chưa xuất hiện hoặc phát biểu công khai kể từ khi kế nhiệm cha mình để trở thành Lãnh tụ Tối cao vào tháng 3. Tuy nhiên, quan điểm của ông về thỏa thuận Iran - Mỹ đã được thể hiện rõ.

“Về nguyên tắc, tôi có quan điểm khác đối với biên bản MoU”, theo một tuyên bố ngắn bằng văn bản được cho là của ông Khamenei công bố hôm 18/6. Dù vậy, ông vẫn phê duyệt văn kiện sau khi nhận được cam kết từ Hội đồng An ninh Quốc gia Tối cao (SNSC) và Tổng thống Masoud Pezeshkian về việc bảo vệ quyền lợi quốc gia và lợi ích của "Trục Kháng chiến".

Tuyên bố cũng cho biết ông Pezeshkian “đã khẳng định rõ ràng rằng nếu phía Mỹ đưa ra những yêu sách quá mức, Iran sẽ không chấp nhận”.

Theo tuyên bố, các cuộc đàm phán trực tiếp sắp tới “không đồng nghĩa với việc chấp nhận lập trường của đối phương”.

Truyền thông Iran có liên hệ với nhà nước cho biết ông Khamenei cũng đặt điều kiện thỏa thuận phải được ít nhất 3/4 thành viên Hội đồng An ninh Quốc gia Tối cao, bao gồm các chỉ huy quân sự cấp cao, thông qua.

Theo các nguồn tin này, gần như toàn bộ thành viên hội đồng đã bỏ phiếu ủng hộ, dù chi tiết về quá trình biểu quyết vẫn chưa được xác nhận độc lập.

Giới chức Iran nói gì?

Hội đồng An ninh Quốc gia Tối cao Iran đã ra tuyên bố nhằm trấn an ông Khamenei rằng cơ quan này sẽ bảo vệ “các quyền của dân tộc Iran và mặt trận kháng chiến”, đồng thời tưởng nhớ các lãnh đạo Iran đã thiệt mạng trong các cuộc xung đột với Mỹ.

Hội đồng này cho biết sẽ thúc đẩy đàm phán với Mỹ trong trạng thái “cảnh giác”, đồng thời đã chuẩn bị sẵn các phương án đáp trả nếu phía Washington vi phạm bất kỳ điều khoản nào của thỏa thuận.

Tổng thống Pezeshkian gọi văn bản này là “một tài liệu lịch sử và là thông điệp từ một Iran hùng mạnh rằng hòa bình sẽ được hiện thực hóa trên cơ sở tôn trọng lẫn nhau”.

“Văn bản này phản ánh tiếng nói của một dân tộc không đánh đổi phẩm giá và độc lập của mình trước bất kỳ sự đe dọa hay sức ép nào”, ông viết trên X.

Chủ tịch Quốc hội kiêm trưởng đoàn đàm phán Iran - ông Mohammad Bagher Ghalibaf cảm ơn ông Khamenei vì “thông điệp chỉ đạo sáng suốt và đầy định hướng”, đồng thời cho rằng dù bản ghi nhớ đã chuyển hóa những thành quả đạt được trong chiến tranh vào tiến trình đàm phán, đây mới chỉ là “khởi đầu của một chặng đường khó khăn và đầy quanh co”.

Ông Ghalibaf cũng tự xem mình là một “tư lệnh kinh tế thời hậu chiến” và thể hiện mong muốn được trao quyền ra quyết định trong quá trình đàm phán.

“Tôi không phải là người ngồi chờ mà không đưa ra quyết định. Tôi đề nghị các ý kiến phục vụ cho việc ra quyết định phải được chuẩn bị để tôi có thể đưa ra quyết định đúng đắn”, ông nói.

Theo chủ tịch quốc hội Iran, các cơ quan chức năng Iran hiện phải “tiếp quản trận tuyến từ các đơn vị phóng tên lửa, giữ vững vị thế của chúng ta và giúp người dân thoát khỏi áp lực kinh tế”.

Vì sao phe cứng rắn phản đối?

Những người ủng hộ ông Khamenei cho rằng các nhà đàm phán Iran phải tiếp tục thúc đẩy yêu cầu kiểm soát eo biển Hormuz và nên rời bàn đàm phán nếu thỏa thuận không bao gồm điều khoản này.

Các cuộc mít tinh tại nhiều thành phố Iran, diễn ra hằng đêm trong thời gian chiến tranh, đã xuất hiện những lời chỉ trích nhằm vào ông Pezeshkian, ông Ghalibaf và Ngoại trưởng Abbas Araghchi. Những nhân vật này được xem là thuộc phe ôn hòa và bị phe cứng rắn coi là những người có khả năng nhượng bộ Mỹ nhiều nhất.

Một cuộc biểu tình tại thủ đô Tehran (Iran) ngày 29/5. Ảnh: Reuters.

Một số nghị sĩ theo đường lối cứng rắn đã yêu cầu quốc hội Iran, vốn gần như ngừng hoạt động kể từ khi chiến tranh bùng nổ ngoại trừ một vài phiên họp trực tiếp, phải được mở cửa trở lại hoàn toàn để có thể ngăn chặn bất kỳ thỏa thuận nào với Mỹ mà các nghị sĩ này cho là gây phương hại đến lợi ích của Iran.

“Hãy công bằng và mở lại Quốc hội. Lãnh tụ tối cao của tôi đang bị bỏ lại một mình”, ông Mohammad Mannan Raisi, nghị sĩ bảo thủ đại diện TP Qom, viết trên X.

Tại thành phố thánh địa Mashhad của người Shiite ở đông bắc Iran, Đại giáo chủ Ahmad Alamolhoda, người có ảnh hưởng lớn và là đại diện của lãnh tụ tối cao, tuyên bố rằng “cuộc chiến của chúng ta với Washington vẫn chưa kết thúc”.

Sáng 20/6, ngày làm việc đầu tiên trong tuần tại Iran, các tờ báo nước này đã dành trang nhất để đăng tải thông điệp của ông Khamenei và nội dung bản ghi nhớ.

Một số nhật báo bảo thủ cho rằng lãnh tụ tối cao đã cho phép ký kết thỏa thuận, nhưng kèm theo các điều kiện, đồng thời nhấn mạnh rằng con đường tiến tới hòa bình với Mỹ vẫn còn rất khó khăn.

Trong khi đó, tờ báo theo xu hướng cải cách Etemad mô tả bản ghi nhớ là một “văn kiện chiến thắng”, phản ánh sự khác biệt sâu sắc trong cách nhìn nhận của hai phe đối với những chi tiết của thỏa thuận với Mỹ.