Ông Trump nói Iran đang sụp đổ về tài chính
Ngày 22/4, Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố Iran đang “sụp đổ về tài chính” do việc Mỹ phong tỏa các cảng tại eo biển Hormuz.
 |
| Tổng thống Mỹ Donald Trump. Ảnh: Reuters. |
Tuyên bố được đưa ra trong bối cảnh Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo (IRGC) của Tehran đã tấn công ba con tàu tại tuyến đường thủy quan trọng này.
Trên mạng xã hội, Tổng thống Mỹ viết: “Iran đang sụp đổ về tài chính! Họ muốn eo biển Hormuz được mở cửa ngay lập tức”. Ông khẳng định Iran đang “khát tiền mặt” và lực lượng quân đội cũng như cảnh sát của họ đang “phàn nàn về việc không được trả lương,” đồng thời viết thêm: “SOS!!!”
Theo ông Trump, Iran đang “thất thoát 500 triệu USD mỗi ngày” vì lệnh đóng cửa của Mỹ. “Họ muốn mở cửa eo biển Hormuz để có thể kiếm được 500 triệu USD mỗi ngày”, ông viết trong một bài đăng khác vào sáng sớm thứ Tư.
Tehran cáo buộc chính quyền Trump sử dụng lệnh phong tỏa như một công cụ bóp nghẹt kinh tế và giao thương thay vì chỉ đơn thuần là sức ép quân sự. Mục tiêu của Mỹ là đẩy xã hội Iran vào cảnh kiệt quệ, từ đó kích động làn sóng biểu tình nhằm thực hiện âm mưu lật đổ chính quyền.
Hormuz bị phong tỏa, phí qua kênh Panama vọt lên 4 triệu USD
Cuộc chiến tại Trung Đông đã khiến nhu cầu vận chuyển hàng hóa thiết yếu qua Kênh đào Panama tăng vọt, đến mức một tàu chở khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) đã phải trả tới 4 triệu USD để được ưu tiên qua kênh và tránh thời gian chờ đợi có thể kéo dài đến 5 ngày, theo một báo cáo chính thức.
Sự gia tăng đột biến của các khoản thanh toán đã được ghi nhận kể từ khi các cuộc tấn công của Mỹ và Israel vào Iran bắt đầu từ ngày 28/2.
Để đáp ứng nhu cầu nhiên liệu, các nhà máy lọc dầu tại châu Á đang chuyển sang mua dầu và khí đốt từ Mỹ rồi vận chuyển qua tuyến đường xuyên đại dương này, thay vì mua từ các nước vùng Vịnh vốn phụ thuộc hoàn toàn vào eo biển Hormuz, theo báo cáo từ Cơ quan Quản lý Kênh đào Panama.
"Sự gia tăng này phản ánh những thay đổi trong mô hình thương mại toàn cầu và điều kiện thị trường, bao gồm các yếu tố địa chính trị đang tác động mạnh mẽ đến các tuyến đường chủ chốt", cơ quan này nhấn mạnh.
 |
| Ảnh chụp từ trên cao cho thấy các container tại cảng Balboa, thuộc kênh đào Panama vào tháng 2/2025. Ảnh: Reuters. |
Hình thức đấu giá lượt đi phút chót
Thông thường, các tàu đi qua kênh đào phải đặt chỗ trước một thời gian dài. Những tàu không đặt trước phải chờ trung bình 5 ngày mới được lưu thông. Tuy nhiên, một hệ thống đấu giá có thể mua đi qua vào phút chót.
Cuộc đấu giá gần đây nhất ghi nhận mức thầu 4 triệu USD cho một tàu chở LNG. Trong những tuần gần đây, hai tàu chở dầu khác cũng đã đưa ra mức thầu vượt quá 3 triệu USD.
Mức giá đấu giá trung bình trong giai đoạn từ tháng 10 năm trước đến tháng 2 năm nay chỉ khoảng 130.000 USD, nhưng đã tăng vọt lên 385.000 USD vào tháng 3 và tháng 4.
Hiện nay, 5% thương mại hàng hải toàn cầu đi qua Kênh đào Panama, với các bên sử dụng chính là Mỹ và Trung Quốc. Tuyến đường này đóng vai trò then chốt kết nối Bờ Đông Mỹ với Trung Quốc, Hàn Quốc và Nhật Bản.
Theo số liệu chính thức, trong nửa đầu năm tài chính 2026 (tính từ tháng 10 đến tháng 9), Kênh đào Panama đã ghi nhận 6.288 lượt tàu đi qua, tăng 3,7% so với cùng kỳ năm ngoái.
Trung Quốc bác cáo buộc tàu bị Mỹ bắt giữ chở “quà” cho Iran
Trung Quốc tiếp tục phủ nhận thông tin cho rằng con tàu bị lực lượng Mỹ bắt giữ tại vịnh Oman mang theo “món quà” từ Bắc Kinh gửi tới Iran - cáo buộc được đưa ra chỉ một ngày sau phát biểu của Tổng thống Donald Trump.
Trước đó, cựu Đại sứ Mỹ tại Liên Hợp Quốc Nikki Haley cho rằng con tàu, xuất phát từ Trung Quốc tới Iran, có liên quan tới việc vận chuyển hóa chất phục vụ chương trình tên lửa.
 |
| Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Trung Quốc Guo Jiakun. Ảnh: THX. |
Đáp lại tại cuộc họp báo thường kỳ ngày 21/4, người phát ngôn Bộ Ngoại giao Trung Quốc Guo Jiakun khẳng định đây chỉ là “một tàu container nước ngoài”, đồng thời nhấn mạnh Bắc Kinh phản đối “mọi sự suy diễn và liên hệ ác ý”.
Ông cũng nhấn mạnh Trung Quốc, với tư cách một quốc gia lớn có trách nhiệm, luôn nghiêm túc thực hiện các nghĩa vụ quốc tế của mình.
Iran bắt loạt tàu thuyền, gây áp lực lên Mỹ
Ngày 22/4, Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) tuyên bố bắt giữ hai tàu tại eo biển Hormuz với cáo buộc vi phạm quy định hàng hải và thao túng hệ thống định vị, theo The Guardian.
 |
| Hình ảnh vệ tinh cho thấy hai tàu chở hàng châu Âu ngay sau khi bị một tàu chiến Iran tấn công ở eo biển Hormuz. Ảnh: Sky News. |
Truyền thông Iran cho biết thêm tàu thứ ba, chiếc Euphoria thuộc sở hữu của Hy Lạp, đã bị vô hiệu hóa và mắc cạn ngoài khơi.
Trước đó, Cơ quan Điều hành Thương mại Hàng hải Vương quốc Anh (UKMTO) xác nhận ít nhất hai tàu container đã bị trúng đạn từ xuồng cao tốc của IRGC, gây hư hại nặng nhưng thủy thủ đoàn an toàn.
Phía Iran cáo buộc các phương tiện này vi phạm quy định hàng hải quốc tế như hoạt động không có giấy phép. Thực hiện hành vi thao túng hệ thống định vị nhằm che giấu lộ trình.
Các vụ tấn công này đánh dấu bước leo thang mới nhất tại tuyến hàng hải huyết mạch, nơi Iran đã phong tỏa hoạt động quá cảnh trên thực tế kể từ khi cuộc chiến khu vực bắt đầu. Mỹ sau đó đã áp đặt lệnh phong tỏa hải quân đối với các cảng của Iran.
 |
| Iran tuyên bố bắt giữ thêm hai tàu hàng tìm cách qua eo biển Hormuz. Ảnh: Press TV |
Chi tiết các vụ tấn công
Theo thông tin từ Cơ quan Điều hành Thương mại Hàng hải Vương quốc Anh (UKMTO) và các nguồn tin an ninh, ba tàu container đã trở thành mục tiêu trong ngày hôm nay:
Con tàu thứ nhất: Bị tàu pháo IRGC áp sát và tấn công bằng súng cùng súng phóng lựu (RPG) tại phía đông bắc Oman. Khu vực cầu tàu bị hư hỏng nặng. Thuyền trưởng khẳng định tàu có giấy phép hợp lệ và không nhận được liên lạc vô tuyến trước khi bị bắn.
Tàu thứ hai: Bị tấn công tại vị trí cách Iran khoảng 15 km về phía tây. Tàu không ghi nhận thiệt hại, thủy thủ đoàn an toàn.
Tàu thứ ba: Bị tấn công khi đang trên hành trình rời eo biển. Tàu hiện đã dừng lại trên biển nhưng không có hư hại về cấu trúc.
Đến thời điểm hiện tại, toàn bộ thủy thủ đoàn trên các tàu bị tấn công đều được báo cáo an toàn. Các vụ nổ súng không gây ra hỏa hoạn hay sự cố tràn dầu ảnh hưởng đến môi trường biển khu vực.
 |
| Mỹ phong tỏa các cảng của Iran. Đồ họa: Al Jazeera. |
Iran gây sức ép buộc Mỹ dỡ bỏ phong tỏa eo biển
Theo Giáo sư Foad Izadi từ Đại học Tehran, hành động của IRGC nhằm đáp trả các hoạt động quân sự của Mỹ trên biển. Ông Izadi khẳng định việc phong tỏa một quốc gia khác được coi là một hành động chiến tranh theo luật pháp quốc tế.
Trong khi hai bên đang thực thi lệnh ngừng bắn, việc Mỹ duy trì phong tỏa hải quân bị coi là hành vi vi phạm nghiêm trọng thỏa thuận này. Giáo sư Izadi chỉ ra rằng một con tàu của Iran đã bị tấn công chỉ 24h trước khi vòng đàm phán thứ hai dự kiến diễn ra tại Islamabad, Pakistan là điều đáng tiếc nhất.
Iran gọi việc Washington chiếm giữ con tàu là “một hành vi cướp biển”. Đây không phải lần đầu tiên chính quyền Trump bị cáo buộc như vậy. Năm ngoái, Venezuela cũng đưa ra cáo buộc tương tự khi Mỹ bắt giữ các tàu chở dầu chịu lệnh trừng phạt ngoài khơi bờ biển nước này.
"Họ muốn lệnh phong tỏa phải được dỡ bỏ, và những gì đang diễn ra ngày hôm nay chính là câu trả lời của Tehran", ông Izadi nhấn mạnh khi trả lời phỏng vấn của Al Jazeera.
Liệu hành vi của Mỹ có phạm pháp?
Theo Công ước Liên Hợp Quốc về Luật Biển (UNCLOS), hành vi cướp biển được định nghĩa là “bất kỳ hành vi bạo lực, bắt giữ hoặc cướp bóc bất hợp pháp nào được thực hiện vì mục đích tư lợi bởi thủy thủ đoàn hoặc hành khách của một con tàu tư nhân hoặc máy bay tư nhân”.
Jason Chuah, Giáo sư luật hàng hải tại Đại học City London, nhận định rằng về mặt pháp lý, các hành động của Mỹ không cấu thành tội cướp biển.
"Cướp biển đòi hỏi yếu tố tư lợi cá nhân, chứ không phải các tàu chính phủ đang thực thi các lệnh trừng phạt hoặc lệnh phong tỏa trong thời gian xung đột vũ trang, ông Chuah nói.
Tuy nhiên, ông cũng đưa ra một nhận xét đầy ẩn ý về sự lấn át quyền lực của Washington: “Nếu Mỹ tiếp tục phô diễn sức mạnh hàng hải ở vùng biên của các khung pháp lý truyền thống, một số người có thể nói rằng thứ duy nhất còn thiếu chỉ là một miếng che mắt và một con vẹt”.
Thẩm quyền của Mỹ và trường hợp tàu Touska
Luật pháp Mỹ cho phép Lực lượng Tuần duyên và Hải quân tiến hành khám xét và bắt giữ trên biển nếu mục đích là để thực thi luật pháp Mỹ.
Mặc dù tàu Touska treo cờ Iran, nhưng chủ sở hữu của nó nằm trong danh sách trừng phạt của Bộ Tài chính Mỹ và bị cáo buộc giúp Iran lách các lệnh trừng phạt.
Trong các hành động thực thi trước đây, Mỹ không chỉ tịch thu con tàu mà còn tịch thu cả lượng dầu trên tàu. Hiện chưa rõ tàu Touska chở gì, nhưng ông Trump đã đăng trên Truth Social rằng các thủy thủ Mỹ đang "kiểm tra những gì có trên tàu".
Apurva Mehta, đối tác tại công ty luật ANB Legal (Ấn Độ), lưu ý rằng dù hành động của Mỹ không thể gọi là cướp biển, nhưng theo Điều 110 của UNCLOS, các tàu chiến được quyền đổ bộ lên tàu nước ngoài tại hải phận quốc tế nếu họ tin rằng con tàu đó tham gia vào các hoạt động bất hợp pháp như cướp biển, buôn bán nô lệ hoặc không có quốc tịch.
Mục tiêu thay đổi chế độ của Washington
Phía Iran cáo buộc chiến dịch phong tỏa của chính quyền Tổng thống Trump không chỉ đơn thuần là sức ép quân sự mà còn mang mục tiêu bóp nghẹt nguồn cung và giao thương để đẩy người dân Iran vào cảnh khốn cùng. Hy vọng tình trạng khó khăn sẽ khiến người dân xuống đường, tạo tiền đề cho việc thay đổi chế độ tại Tehran.
Theo giới phân tích, việc Iran sử dụng "lá bài" eo biển Hormuz là nhằm khẳng định năng lực răn đe và tuyên bố rằng họ sẽ không ngồi yên trước các nỗ lực cô lập kinh tế từ phía Mỹ.
3.000 container đi Iran bị kẹt tại cảng Karachi
Tác động từ cuộc phong tỏa hải quân và tình hình tại Eo biển Hormuz đang trở nên đặc biệt nghiêm trọng, gây đình trệ hoạt động vận tải trong khu vực.
Trong vài ngày qua, nhiều tài liệu đã được công bố nhằm tìm kiếm giải pháp giải tỏa 3.000 container đang bị kẹt tại cảng Karachi (Pakistan).
Đây là số hàng hóa chuyển tải có đích đến là Iran nhưng không thể cập cảng theo kế hoạch, buộc phải dỡ hàng tại Karachi.
Theo kế hoạch, xe tải Pakistan sẽ vận chuyển container đến biên giới để bàn giao cho xe tải Iran đưa vào nội địa.
Iran dọa giáng 'đòn kinh tế' vào vùng Vịnh
Iran phát đi thông điệp cứng rắn tới các nước láng giềng vùng Vịnh, cảnh báo nguy cơ tê liệt ngành dầu mỏ nếu các quốc gia này tiếp tục hỗ trợ Mỹ trong các hoạt động nhằm vào Tehran.
Phát biểu tại lễ diễu hành ở thủ đô Tehran tối 21/4, tướng Majid Mousavi - Tư lệnh Lực lượng Không quân Vũ trụ thuộc Lực lượng Cách mạng Hồi giáo (IRGC), nhấn mạnh các nước phía nam “nên chuẩn bị nói lời vĩnh biệt với sản xuất dầu tại Tây Á” nếu cho phép Mỹ sử dụng lãnh thổ và nguồn lực để tấn công Iran, Press TV đưa tin.
Ông cáo buộc một số quốc gia vùng Vịnh nhiều lần tạo điều kiện cho “các thế lực thù địch” chống lại Iran, đồng thời cảnh báo “huyết mạch kinh tế” của họ sẽ đối mặt rủi ro nghiêm trọng nếu tình trạng này tiếp diễn.
Lực lượng Không quân Vũ trụ IRGC hiện nắm giữ các năng lực răn đe chiến lược của Iran, bao gồm tên lửa đạn đạo, tên lửa hành trình và UAV cảm tử - những vũ khí chủ lực đã được triển khai trong suốt 6 tuần xung đột với Mỹ và Israel trước khi các bên đạt thỏa thuận ngừng bắn hôm 7/4.
Theo tướng Mousavi, “danh sách mục tiêu” của Iran có thể được mở rộng, không chỉ dừng ở các cơ sở quân sự mà còn bao gồm các mỏ dầu và nhà máy lọc dầu quy mô lớn tại UAE, Saudi Arabia, Kuwait, Qatar và Bahrain.
Tuyên bố được đưa ra chỉ vài giờ trước khi lệnh ngừng bắn kéo dài hai tuần với Mỹ hết hiệu lực, trong bối cảnh căng thẳng leo thang.
Vấn đề Trung Đông
Mục Thế giới giới thiệu cuốn sách "Châu Phi - Trung Đông: Những vấn đề chính trị và kinh tế nổi bật". Cuốn sách giới thiệu cuộc cải cách thể chế chính trị và kinh tế ở châu Phi và Trung Đông từ sau Chiến tranh Lạnh đến nay. Cuốn sách bao trùm nhiều vấn đề về sắc tộc, khả năng giải quyết mâu thuẫn sắc tộc, tôn giáo, chính sách của các nước lớn, dầu mỏ, khí đốt ở hai khu vực này,...
