“Chúng ta hôm nay đã mất đi một trong những huyền thoại của sân khấu và màn ảnh…”, lời tri ân của Hugh Jackman dành cho đồng nghiệp Patrick Stewart khiến trái tim khán giả, nhất là người hâm mộ Marvel, hẫng đi một nhịp.

Patrick Stewart qua đời hôm 28/10, khép lại hành trình dài sáu thập niên bền bỉ cùng nghệ thuật diễn xuất. Trong ký ức đại chúng, tên tuổi ngôi sao gạo cội gắn liền với nhân vật Charles Xavier (Giáo sư X) trong loạt series X-Men, người thầy ngồi xe lăn với trí tuệ siêu phàm, tính cách điềm đạm, hiền lành, theo đuổi khát vọng gìn giữ hòa bình giữa nhân loại và người đột biến.

Giải mã Charles X

Giáo sư X (tên thật Charles Xavier) có thể coi là trung tâm trong thế giới X-Men được Marvel xây dựng. Nhân vật xuất hiện lần đầu trong X-Men Vol. 1 phát hành năm 1963, sáng tạo bởi nhà văn Stan Lee kết hợp với họa sĩ Jack Kirby. Xavier là dị nhân sở hữu năng lực ngoại cảm mạnh mẽ, có thể đọc và kết nối tâm trí, giao tiếp bằng thần giao cách cảm, thậm chí tác động đến suy nghĩ người khác. Ông mất khả năng đi lại trong một cuộc đối đầu với kẻ thù ngoài hành tinh Lucifer, nên kể từ đó phải di chuyển bằng xe lăn.

Xavier sau này thành lập ngôi trường đặc biệt dành cho thanh thiếu niên mang gene đột biến học cách kiểm soát sức mạnh, để không trở thành mối đe dọa cho xã hội. Từ nhóm học trò đầu tiên gồm những tên tuổi lẫy lừng như Cyclops, Jean Grey, Beast, Angel hay Iceman, giáo sư X từng bước xây dựng nhóm X-Men thành đội “siêu anh hùng” với trách nhiệm bảo vệ cộng đồng dị nhân và cả nhân loại. Với ông, năng lực đặc biệt không phải lý do để một cá nhân bị kỳ thị, loại bỏ. Vị giáo sư đáng kính tin rằng hai cộng đồng có thể cùng tồn tại nếu học cách chấp nhận và thấu hiểu nhau.

Niềm tin ấy đặt Xavier vào thế đối nghịch Magneto, người bạn tri kỷ có quan điểm cực đoan về vị trí của dị nhân trong xã hội. Nếu Xavier chọn đối thoại và hòa giải, Magneto cho rằng con người sẽ luôn sợ hãi, tìm cách kiểm soát hoặc tiêu diệt những cá thể vượt trội như dị nhân. Và vì thế, dị nhân phải vùng lên để bảo vệ chính mình.

Hai nhân vật được xây dựng cực kỳ thú vị, không đơn thuần là anh hùng và phản diện theo motif thường thấy. Họ cùng chứng kiến sự thù ghét, bạo lực nhắm vào cộng đồng đột biến, nhưng đưa ra hai câu trả lời trái ngược hoàn toàn. Mối quan hệ vừa gắn bó, vừa đối đầu giữa giáo sư X và Magneto trở thành một trong những chủ đề hấp dẫn nhất vũ trụ X-Men.

Bản thân Xavier tất nhiên không phải hình mẫu hoàn hảo. Khát vọng hòa bình đôi khi khiến ông áp đặt lựa chọn lên học trò, che giấu sự thật hoặc can thiệp vào tâm trí người khác với mong muốn bảo vệ họ. Trong truyện tranh, ông từng có những quyết định gây tranh cãi và buộc phải đối diện hậu quả do niềm tin của mình gây ra. Sự mâu thuẫn ấy giúp Giáo sư X vượt khỏi hình ảnh một người thầy nhân hậu đứng sau chỉ lối cho cộng đồng người đột biến. Ông là nhà lãnh đạo gánh vác trách nhiệm nặng nề, cũng có thể sai lầm hoặc vô tình làm tổn thương những người mình muốn bảo vệ.

Tạm biệt Charles X

Bắt đầu từ X-Men (2000), Patrick Stewart lôi cuốn hàng triệu khán giả khi đem đến cho nhân vật trí tuệ sắc sảo, phong thái điềm tĩnh nhưng không kém phần uy nghiêm. Giọng nói trầm ấm, ánh mắt linh động như thấu tỏ mọi thứ đã lột tả Xavier tựa một học giả uyên bác, luôn lý trí trước mọi biến cố, xung đột, bên cạnh khả năng ngoại cảm thuộc hàng mạnh mẽ nhất thế giới.

Sự tương phản sâu sắc giữa ông và Ian McKellen trong vai Magneto cũng tạo nên sức hút đặc biệt cho loạt phim. Một bên mềm mỏng, kiên nhẫn. Bên còn lại quyết liệt, cứng rắn đôi khi đến mức mù quáng, cực đoan. Nhưng cả hai đều mang điểm chung là lý tưởng bảo vệ đồng loại.

Người hâm mộ X-Men hẳn chưa quên một trong những ký ức xót xa nhất về Charles Xavier ở Logan (2017). Patrick Stewart mang đến giáo sư X day dứt và ám ảnh khi đã ở độ tuổi gần đất xa trời, già nua, yếu đuối, sống lay lắt như ngọn đèn trước đó. Thế giới của nhân vật khi ấy gần như là hồi kết của giống loài dị nhân, khi họ dần biến mất khỏi dòng chảy thời cuộc. Rời xa hình ảnh người thầy thông tuệ và quyền năng, Charles Xavier chỉ còn lại là một ông lão đối diện bệnh tật, cái chết và cả những sai lầm trong quá khứ.

Sau khi loạt X-Men của Fox khép lại, Giáo sư X còn một vài lần trở lại lẻ tẻ. Như năm 2022, Patrick Stewart tái xuất ở Doctor Strange in the Multiverse of Madness, vào vai một phiên bản Charles Xavier thuộc vũ trụ khác, là thành viên hội Illuminati. Đây cũng là lần đầu Stewart góp mặt trong một phim MCU.

Nhưng phải đến Avengers: Doomsday, người hâm mộ mới được chứng kiến cuộc hội ngộ quy mô thực thụ giữa nhóm X-Men và các siêu anh hùng của vũ trụ này. Sự trở lại của Patrick Stewart trong vai giáo sư X từng được hé lộ trong trailer phim tung ra hồi đầu năm. Ở một khoảnh khắc ngắn ngủi, Xavier ngồi đánh cờ cùng Magneto, trước khi học trò Cyclops xuất hiện. Đoạn phim ngắn ngủi nhưng tạo xúc cảm mạnh mẽ, gợi lại hình ảnh bộ ba huyền thoại gắn với loạt X-Men đời đầu vào những năm 2000.

Marvel Studios cũng vừa xác nhận Doomsday là lần xuất hiện cuối cùng của Stewart trong vai Charles Xavier. Sau khoảng một phần tư thế kỷ, hành trình của vị hiệu trưởng ngôi trường dành cho người đột biến cũng phải khép lại. Nhưng một điều chắc chắn rằng hình ảnh người thầy ngồi xe lăn với trí tuệ siêu phàm, tính cách điềm đạm, theo đuổi khát vọng gìn giữ hòa bình giữa nhân loại và người đột biến sẽ còn sống mãi trong tâm trí khán giả.