Các khoản nợ học phí từ thời đi học khiến nhiều người gặp khó khăn nếu muốn thay đổi công việc. Ảnh minh họa: J.W.

Những người sử dụng lao động và những người làm thuê tiềm tàng cũng giống như công đực và công cái khi thực hiện những lễ nghi trong buổi hò hẹn. Lễ nghi ở đây bao gồm bản tóm tắt lý lịch, các cuộc phỏng vấn, các cuộc điện thoại, thư giới thiệu và nhiều thứ khác. Người đi thuê muốn đo lường khả năng của từng người xin việc. Trong khi những người xin việc muốn thuyết phục người đi thuê về các khả năng của mình.

Nếu bạn là một ứng cử viên cho chỗ làm đó, các bằng cấp chứng nhận qua đào tạo sẽ là chiếc lông chim đẹp trên mũ bạn. Bạn học được rất nhiều ở trường phổ thông và đại học, điều đó giúp cho bạn trở thành người phù hợp với công việc đó. Đó là một cách nhìn.

Nhưng ở đây còn có một cách nhìn hoài nghi hơn về đào tạo: Tất cả những bằng cấp bạn có không hẳn có cùng giá trị với kiến thức, giống như chiếc lông chim trên mũ có cùng giá trị với những chiếc đuôi công.

Các chứng chỉ đào tạo giúp cho người đi thuê nhanh chóng đánh giá được xem bạn là người hiểu biết đến mức nào. Tuy nhiên, chưa hẳn bạn là người hiểu biết vì bạn được đào tạo.

Thứ bạn học ở trường là cái mang lại khả năng cho bạn. Quan trọng hơn là người ta cho rằng học được đại học không phải là chuyện dễ. Bạn phải nắm vững rất nhiều môn khoa học trừu tượng. Việc bạn qua được trường đại học mới chính là sự trình diễn về sức mạnh trí tuệ chứ không phải chính các kiến thức bạn được dạy.

Quan điểm về đào tạo nói trên là của Michael Spence, Hiệu trưởng trường Kinh doanh Stanford. Bạn có thể nghĩ rằng đây là một trường rất khó. Thực ra bạn sẽ thấy không phải vậy nếu đọc Những bức ảnh chụp nhanh từ địa ngục. Đây là đầu đề của cuốn sách do cử nhân Stanford, Peter Robinson viết về những kinh nghiệm của anh ta trong năm đầu tiên theo học quản trị kinh doanh ở đó.

Stanford hơn thế còn là một trường lấy học phí rất đắt. Học phí hàng năm ở đây là trên 20.000 USD và đó còn chưa tính đến chi phí cơ hội là tiền lương bị mất do phải bỏ làm khi theo học. Chính chi phí cao của trường đã gửi cho những người thuê lao động tiềm năng một tín hiệu thuyết phục.

Nhiều người nói rằng họ rất gắn bó với sự nghiệp và việc họ đi học ở trường kinh doanh chính là một cách để chứng minh điều đó. Đó là một sự đầu tư chỉ nên làm khi bạn đã có kế hoạch thu hồi lại vốn sau này. Bỏ thời gian và tiền bạc ra để theo học lấy chứng chỉ là một cách để gửi tín hiệu cho những chủ lao động tiềm năng. Loại hợp đồng về thù lao bạn sẵn sàng chấp thuận lại là một cách khác để làm điều đó.

Cuối mỗi cuộc phỏng vấn, để tuyển nhân viên ngân hàng đầu tư, người ta thường hỏi ứng viên xem họ muốn có mức lương bảo đảm là bao nhiêu và họ có muốn tiền thưởng căn cử trên kết quả làm việc cụ thể hay không.

Một ứng viên chọn mức lương cơ bản cao thay vì tiền thưởng dựa trên kết quả công việc là đã gửi một tín hiệu không tích cực. Khá nhất thì đó là một người không thích rủi ro; tệ nhất, đó là người không tin vào khả năng của chính mình. Trên quan điểm của một ngân hàng đầu tư thì cả hai khả năng đều khó chấp nhận.

Các ứng viên lựa chọn mức lương cơ bản thấp cùng với triển vọng nhận các khoản tiền thưởng rất cao cho thấy anh ta sẵn lòng nỗ lực. Anh ta đưa ra một tín hiệu rằng anh ta rất tự tin vào khả năng của mình để làm lợi cho ngân hàng và qua đó làm lợi cho chính bản thân. Đó chính là điều mà người sử dụng lao động muốn nghe thấy.