Hành vi quan hệ tình dục nguy hiểm, tiềm ẩn ung thư vòm họng

Nhiễm HPV đường miệng chủ yếu lây qua quan hệ tình dục bằng miệng hoặc hôn sâu, thường không triệu chứng rõ ràng ở giai đoạn đầu.

Trong nhiều thập kỷ, ung thư vùng đầu cổ thường được xem là hệ quả của quá trình tích tụ độc chất từ thuốc lá và rượu bia. Bệnh nhân điển hình là nam giới trung niên, có tiền sử hút thuốc lâu năm, uống nhiều rượu và sức khỏe suy giảm.

Tuy nhiên, bức tranh dịch tễ đang thay đổi rõ rệt. Ngày càng nhiều người trẻ tuổi, không hút thuốc, ít hoặc không uống rượu vẫn được chẩn đoán ung thư vòm họng. Điểm chung của nhóm bệnh nhân này là nhiễm virus HPV, một tác nhân lây truyền chủ yếu qua tiếp xúc niêm mạc trong hoạt động tình dục.

Sự cởi mở hơn trong quan điểm và hành vi tình dục của xã hội hiện đại, đặc biệt là sự phổ biến của quan hệ tình dục bằng miệng (oral sex), đã vô tình mở ra con đường mới để virus HPV xâm nhập và tồn tại dai dẳng trong khoang miệng - họng.

Virus HPV và mối liên hệ với ung thư vòm họng

Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), HPV hiện là tác nhân lây truyền qua đường tình dục phổ biến nhất trên toàn cầu, với ước tính khoảng 80% đến hơn 90% cá nhân có hoạt động tình dục sẽ bị nhiễm ít nhất một lần trong đời. Loại virus này từ lâu đã được biết đến là nguyên nhân hàng đầu gây ung thư cổ tử cung ở phụ nữ. Tuy nhiên, khi oral sex trở nên phổ biến, HPV không còn chỉ giới hạn ở vùng sinh dục.

Các tuýp HPV nguy cơ cao gây ung thư bao gồm 16, 18, 31, 33, 45, 52, 58…, trong đó phổ biến nhất là tuýp 16 và 18. Ảnh: Journal des Femmes.

Theo một nghiên cứu đăng trên Journal of Clinical Oncology, tỷ lệ ung thư họng liên quan đến HPV đã tăng hơn 70% trong những năm đầu thế kỷ 21, vượt qua cả các ca ung thư do hút thuốc lá, vốn từng chiếm ưu thế tuyệt đối.

Tại Việt Nam, ung thư vòm họng hiện là một trong những bệnh ung thư vùng đầu cổ phổ biến nhất. Dữ liệu Globocan 2022 ghi nhận hơn 5.600 ca mắc mới mỗi năm, chiếm khoảng 2,6% tổng số ca ung thư. Trong đó, virus HPV được xác định là tác nhân liên quan trực tiếp đến hàng trăm ca ung thư khẩu hầu mỗi năm.

Theo TS Nguyễn Văn Hùng, Trưởng khoa khám bệnh theo yêu cầu, Bệnh viện K cơ sở Tân Triều, người nhiễm các chủng HPV nguy cơ cao có thể đối mặt với nguy cơ mắc ung thư vòm họng cao gấp 55 lần so với người bình thường.

HPV không phải là một virus đơn lẻ mà bao gồm hơn 100 chủng khác nhau. Phần lớn trong số này gây tổn thương lành tính, điển hình như mụn cóc sinh dục (sùi mào gà). Tuy nhiên, các chủng HPV nguy cơ cao, đặc biệt là HPV-16 và HPV-18, lại có khả năng gây ung thư.

Khi xâm nhập vào niêm mạc khoang miệng và họng, HPV-16 và HPV-18 có thể tồn tại âm thầm trong nhiều năm, dần dần làm biến đổi cấu trúc DNA của tế bào. Quá trình này diễn ra chậm, không gây triệu chứng rõ ràng, cho đến khi các tế bào ác tính hình thành.

Vì sao quan hệ bằng miệng không an toàn?

Quan hệ tình dục bằng miệng thường được xem là “giải pháp thay thế an toàn” vì không dẫn đến mang thai ngoài ý muốn. Tuy nhiên, về mặt lây nhiễm virus, đây lại là hình thức tiềm ẩn nhiều rủi ro.

Niêm mạc khoang miệng và họng rất mỏng, nhạy cảm và dễ tổn thương. Trong quá trình quan hệ, virus HPV có thể xâm nhập qua các vết xước nhỏ, vùng nướu viêm, vết loét nhiệt miệng hoặc những tổn thương niêm mạc khó nhận biết bằng mắt thường.

Đáng lo ngại là nhiễm HPV đường miệng hầu như không gây triệu chứng ở giai đoạn đầu. Người mang virus vẫn sinh hoạt bình thường và có thể vô tình lây truyền cho bạn tình mà không hề hay biết.

Quan hệ bằng miệng làm tăng đáng kể nguy cơ mắc ung thư miệng họng. Ảnh: Journal des Femmes.

Các nghiên cứu của D’Souza và cộng sự, công bố trên The New England Journal of Medicine và CANCER, cho thấy nguy cơ mắc ung thư hầu họng tỷ lệ thuận với mức độ cởi mở trong đời sống tình dục. Người từng quan hệ bằng miệng với từ 6 bạn tình trở lên có nguy cơ mắc bệnh cao gấp 8,5 lần so với nhóm còn lại. Ngay cả hành vi hôn sâu với nhiều bạn tình (trên 10 người) cũng được ghi nhận làm tăng nguy cơ nhiễm HPV đường miệng.

Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) và các nghiên cứu từ Đại học Johns Hopkins (Mỹ), sự nguy hiểm của virus HPV còn tăng lên gấp bội nếu kết hợp với các thói quen xấu khác.

Khói thuốc lá làm suy yếu hàng rào miễn dịch của niêm mạc miệng, tạo điều kiện để virus HPV bám trụ và khó bị đào thải. Trong khi đó, rượu bia làm tăng tính thấm của niêm mạc, giúp virus và các chất độc xâm nhập sâu hơn vào tế bào.

Đồng thời, theo Cơ quan Nghiên cứu Ung thư Quốc tế (IARC), những người vừa hút thuốc, vừa uống rượu bia và có lối sống tình dục cởi mở (đặc biệt là quan hệ bằng miệng với nhiều bạn tình) được xác định là nhóm có nguy cơ mắc ung thư vòm họng cao gấp nhiều lần so với người bình thường.

Điều này là do rượu đóng vai trò như một dung môi làm tăng tính thấm của niêm mạc, tạo điều kiện cho các độc tố từ thuốc lá và virus tấn công sâu vào tế bào, dẫn đến các biến đổi ác tính nhanh chóng hơn.

Tuy nhiên, nguy cơ ung thư không đồng nghĩa với việc phải từ bỏ đời sống tình dục. Điều quan trọng là nâng cao nhận thức và thực hành các biện pháp phòng ngừa.

Tiêm vaccine HPV hiện là phương pháp hiệu quả nhất. Vaccine ngừa HPV được khuyến cáo cho cả nam và nữ, không chỉ giúp phòng ung thư cổ tử cung mà còn giảm nguy cơ ung thư vòm họng và các bệnh lý liên quan đến HPV.

Bên cạnh đó, việc sử dụng màng chắn miệng (dental dam) khi quan hệ bằng miệng giúp giảm đáng kể khả năng lây truyền virus. Trong trường hợp không có sẵn, có thể tự chế từ bao cao su thông thường theo hướng dẫn an toàn.

Cuối cùng, duy trì mối quan hệ tình dục lành mạnh, hạn chế số lượng bạn tình, không hút thuốc, hạn chế rượu bia và khám sức khỏe định kỳ là những yếu tố then chốt giúp giảm nguy cơ mắc ung thư vòm họng trong bối cảnh bệnh đang ngày càng trẻ hóa.