Tại hội thảo "An sinh cho tài xế xe công nghệ - Thực trạng và giải pháp" diễn ra mới đây, nhiều tài xế phản ánh áp lực công việc cao và thu nhập bấp bênh do chiết khấu thay đổi.
PGS.TS Nguyễn Đức Lộc, Viện trưởng Viện Nghiên cứu Đời sống xã hội, cho biết khảo sát 400 tài xế, gồm 200 người lái ôtô và 200 người lái xe máy, cho thấy số giờ làm việc của tài xế khá cao trong khi thu nhập chưa tăng tương ứng.
Đáng chú ý, khoảng 88% tài xế khi được hỏi bày tỏ mong muốn có cơ chế phù hợp để tham gia bảo hiểm xã hội bắt buộc và gần 93% kỳ vọng nghề nghiệp, địa vị pháp lý được công nhận.
Thực tế, ở một số quốc gia khác như Anh, Indonesia..., các tài xế công nghệ cũng từng tổ chức đình công hoặc tranh cãi kịch liệt về vấn đề bảo hiểm và quỹ an sinh với nền tảng. Đến nay, ở nhiều nơi trên thế giới, các nền tảng đã phải trả một phần chế độ liên quan đến bảo hiểm xã hội bắt buộc hoặc quỹ hưu trí cho các tài xế công nghệ theo quy định của chính phủ.
Nhiều nước đưa ra biện pháp cứng rắn
Singapore là một trong những trường hợp rõ nét nhất về việc đưa tài xế công nghệ và người giao hàng vào một cơ chế an sinh riêng. Từ ngày 1/1/2025, Luật Người lao động nền tảng (Platform Workers Act) yêu cầu các nền tảng thực hiện đóng góp CPF (quỹ an sinh của Singapore) cho nhóm lao động này, bên cạnh chế độ bảo vệ tai nạn lao động và quyền đại diện.
Từ năm 2026, Singapore áp dụng mức đóng quỹ an sinh (CPF) cao hơn đối với tài xế xe công nghệ từ 35 tuổi trở xuống - tức sinh từ năm 1995 trở đi. Nếu nhóm người này có thu nhập ròng trên 750 SGD/tháng (khoảng 588 USD/tháng), tài xế sẽ đóng tối đa 13% và nền tảng đóng 7% vào quỹ an sinh. Mức đóng sẽ được tăng dần đến năm 2029, với tỷ lệ được nâng lên lần lượt 20% và 17%, tương đương lao động thông thường.
Riêng các tài xế sinh trước năm 1995 có thể tự nguyện tham gia. Khoản đóng góp này sẽ được phân bổ cho các mục tiêu về nhà ở, hưu trí cũng như chăm sóc y tế.
Ngoài ra, trong giai đoạn chuyển tiếp 2025-2028, Singapore còn có chương trình hỗ trợ tiền mặt hàng tháng cho tài xế thu nhập thấp để bù đắp một phần mức tăng đóng quỹ an sinh.
 |
| Chi tiết cơ chế đóng quỹ an sinh cho tài xế công nghệ tại Singapore. Ảnh minh họa: Được tạo bởi AI. |
Bên cạnh quỹ an sinh, Singapore còn yêu cầu nền tảng cung cấp bảo hiểm tai nạn lao động cho các tài xế. Đây là điểm khác biệt đáng chú ý so với mô hình coi tài xế là lao động tự doanh (self-employed) - nơi họ phải tự chịu hoàn toàn rủi ro.
Hay ở Indonesia, vào tháng 1 năm nay, Reuters đưa tin chính phủ nước này đang xem xét một dự thảo sắc lệnh tổng thống, theo đó các nền tảng có thể phải giảm mức hoa hồng, chịu toàn bộ chi phí bảo hiểm tai nạn và tử vong, đồng thời chia sẻ chi phí bảo hiểm y tế, hưu trí và tuổi già với tài xế.
Trong khi tại Anh, cách tiếp cận lại tập trung vào địa vị pháp lý của tài xế. Phán quyết của Tòa án Tối cao Anh năm 2021 xác định tài xế công nghệ thuộc nhóm worker (người lao động, làm thuê), thay vì employee (nhân viên có hợp đồng lao động chính thức) hay self-employed (tự doanh), theo Guardian.
Uber cho biết tài xế thuộc diện này hiện được hưởng mức lương tối thiểu theo luật, ngày nghỉ có hưởng lương và quyền tham gia chương trình lương hưu. Một trong những quyền lợi đáng chú ý là chương trình lương hưu của Uber. Theo cơ chế hiện hành, tài xế sẽ đóng 5% phần thu nhập đủ điều kiện vào quỹ, trong khi Uber đóng thêm 3%.
Hàng triệu tài xế công nghệ được hưởng bảo hiểm xã hội
Mexico lại đang đi theo hướng mạnh mẽ hơn khi đưa tài xế công nghệ vào hệ thống bảo hiểm xã hội quốc gia. Từ ngày 1/7/2025, chương trình bắt đầu được triển khai, theo đó các nền tảng phải đăng ký cho những người cung cấp dịch vụ vận chuyển hành khách, giao hàng... vào hệ thống an sinh xã hội quốc gia IMSS.
Đến cuối tháng 2 năm nay, hơn 1,2 triệu người đã được hưởng lợi từ chính sách này, trong đó gần 164.000 người vượt ngưỡng thu nhập quy định để được hưởng đầy đủ các chế độ bảo hiểm của IMSS, bao gồm bảo hiểm y tế, tai nạn lao động, mất khả năng lao động, hưu trí và một số chế độ xã hội khác.
 |
| Trung Quốc lại lựa chọn mô hình hẹp hơn, tập trung trước hết vào rủi ro tai nạn nghề nghiệp. Ảnh: SCMP. |
Trung Quốc lại lựa chọn mô hình hẹp hơn, tập trung trước hết vào rủi ro tai nạn nghề nghiệp. Từ ngày 1/7, chương trình thí điểm bảo hiểm tai nạn nghề nghiệp dành cho người làm việc theo các hình thức việc làm mới được mở rộng trên toàn bộ 31 tỉnh, khu tự trị và thành phố trực thuộc trung ương cùng Binh đoàn Sản xuất và Xây dựng Tân Cương. Bộ Nhân lực và An sinh xã hội Trung Quốc quy định nhóm lao động thuộc các hình thức việc làm mới bao gồm những người làm việc thông qua nền tảng, trong đó có tài xế công nghệ và giao hàng.
Chương trình được thiết kế phù hợp với đặc điểm làm việc linh hoạt và đa nền tảng, với phương thức đóng có thể tính theo ngày, theo đơn hàng, theo tháng hoặc theo tổng số người tham gia. Tính đến cuối tháng 6, gần 30 triệu tài xế của 11 nền tảng ở 17 địa phương đã được đóng bảo hiểm.
Trong năm 2026, Tổ chức Lao động Quốc tế (ILO) đã tiến hành vòng đàm phán cuối cùng để xây dựng các tiêu chuẩn lao động mang tính ràng buộc đầu tiên ở cấp quốc tế đối với lao động nền tảng, bao gồm tài xế công nghệ, giao hàng và thương mại điện tử.
Một trong những vấn đề gây tranh luận hiện nay nằm ở câu chuyện liệu các quyền như lương tối thiểu, chăm sóc y tế, nghỉ ốm và an sinh xã hội có nên áp dụng cho toàn bộ lao động nền tảng hay phụ thuộc vào việc họ được xác định là nhân viên hay tự doanh.
Tri Thức - Znews giới thiệu độc giả Tủ sách kiến thức kinh tế với đa dạng cuốn sách, câu chuyện trong lĩnh vực kinh doanh, kinh tế. Là nguồn tư liệu cho những người quan tâm và muốn nâng cao kiến thức trong lĩnh vực kinh tế. Những cuốn sách, câu chuyện trong Tủ sách không chỉ đơn thuần là những tác phẩm của tri thức mà còn chứa đựng bí quyết, kinh nghiệm quý báu từ các tác giả, nhà quản lý có uy tín và kinh nghiệm lâu năm trong ngành.
Đọc sách không chỉ giúp người đọc tiếp cận những kiến thức mới mà còn giúp mở rộng tầm nhìn và phát triển bản thân. Tủ sách kiến thức kinh tế mong muốn lan tỏa tri thức trong lĩnh vực kinh doanh, đồng thời phát triển văn hóa đọc cho người Việt.
