Giải mã bí ẩn về khả năng ‘tiên tri’

Ước tính có khoảng 97% người từng trải qua cảm giác déjà vu ít nhất một lần trong đời. Ảnh minh họa: Phương Lâm.

Đôi khi, bộ não của chúng ta hoạt động theo những cách khá kỳ lạ, gần giống như đang bị lỗi.

Chẳng hạn, bạn cảm thấy như mình đã trải qua khoảnh khắc này trước đây, dù biết rõ điều đó chưa từng xảy ra. Hay bạn đang trò chuyện thì đột nhiên cảm thấy quen thuộc, như thể mình từng nói chuyện này. Thậm chí, bạn còn có cảm giác như mình đã biết người kia sắp nói gì.

Khái niệm xuất hiện từ hơn một thế kỷ trước

Hiện tượng trên được gọi là déjà vu - thuật ngữ tiếng Pháp, mang nghĩa “từng thấy”. Déjà vu là cảm giác quen thuộc mãnh liệt xuất hiện trong thời gian rất ngắn, thường chỉ vài giây, khiến con người có cảm giác mình từng sống trong khoảnh khắc hiện tại. Điều khiến trải nghiệm này trở nên kỳ lạ là chúng ta đồng thời nhận thức được rằng mình chưa từng trải qua sự việc đó.

Theo trang Inspire The Mind, khái niệm déjà vu đã xuất hiện hơn một thế kỷ. Nhà triết học người Pháp Émile Boirac là một trong những người đầu tiên sử dụng thuật ngữ này vào năm 1876.

Theo thời gian, déjà vu ngày càng trở nên quen thuộc trong đời sống thường nhật, đồng thời mang thêm nhiều lớp nghĩa mới, xuất hiện rộng rãi trong văn hóa đại chúng và tiếp tục là chủ đề khiến giới khoa học đau đầu trong việc lý giải nguồn gốc thực sự.

Trang Cleveland Clinic ước tính có khoảng 97% người từng trải qua cảm giác déjà vu ít nhất một lần trong đời. Hầu hết thời gian, đó chỉ là một cảm giác thoáng qua khiến bạn dừng lại trong giây lát. Sau đó, mọi thứ lại trở về bình thường.

Một số tình trạng sức khỏe cũng được cho là có liên quan đến hiện tượng déjà vu. Ảnh: Pexels.

Điều gì khiến déjà vu xảy ra?

Theo bác sĩ Thần kinh Jean Khoury, tốt nghiệp từ Đại học Saint-Joseph (Mỹ), déjà vu xảy ra do sự kết nối hoạt động không bình thường giữa các vùng não đóng vai trò trong việc hồi tưởng ký ức và cảm giác quen thuộc.

“Đó là một sự lỗi nhịp khiến ranh giới giữa ký ức và trải nghiệm mới bị xóa nhòa", bác sĩ Khoury giải thích.

Nói cách khác, hiện tượng này xuất hiện khi có sự trục trặc giao tiếp giữa hai phần của não bộ: Phần chịu trách nhiệm về ký ức (thùy thái dương) và phần tiếp nhận thông tin mới (hồi hải mã).

“Nếu có vấn đề trong cách hồi hải mã tương tác với môi trường xung quanh, nó có thể tạo ra ký ức giả mà chúng ta trải nghiệm dưới dạng déjà vu. Ký ức và trải nghiệm mới bị trộn lẫn vào nhau”, ông nói thêm. “Sự gián đoạn trong hệ thống nhận diện và ghi nhớ tạo ra cảm giác quen thuộc giả tạo".

Dù nguyên nhân chính xác vẫn chưa được xác định hoàn toàn, các nhà nghiên cứu cho rằng những người có trình độ học vấn cao, thường xuyên đi du lịch hoặc dễ nhớ giấc mơ có thể dễ gặp déjà vu hơn.

Một số tình trạng sức khỏe cũng được cho là có liên quan đến hiện tượng này. Cụ thể, thiếu ngủ hoặc mệt mỏi có thể làm rối loạn quá trình nhận diện của não, khiến déjà vu dễ xuất hiện hơn, đặc biệt vào buổi tối.

Căng thẳng và lo âu cũng có thể khiến não thay đổi cách xử lý thông tin như một cơ chế tự bảo vệ tâm lý. Trong khi đó, người bị đau nửa đầu đôi khi trải qua déjà vu trong giai đoạn tiền triệu chứng hoặc khi cơn đau xảy ra, do não gặp khó khăn trong việc xử lý thông tin mới và hồi tưởng ký ức.

Ngoài ra, déjà vu còn xuất hiện ở một số bệnh lý thần kinh như sa sút trí tuệ vùng trán - thái dương hay động kinh thùy thái dương. Theo bác sĩ Khoury, không phải mọi cơn động kinh đều biểu hiện bằng co giật rõ rệt. Đôi khi chúng chỉ gây ra sự “lỗi nhịp” trong hoạt động của não, tạo nên cảm giác quen thuộc bất thường thay vì các triệu chứng vận động.

Các chuyên gia cho biết déjà vu thỉnh thoảng xuất hiện ở người khỏe mạnh thường không đáng lo ngại và có thể chỉ xảy ra vài lần mỗi năm. Tuy nhiên, nếu hiện tượng này diễn ra thường xuyên, kéo dài hơn vài giây hoặc đi kèm các triệu chứng như lú lẫn, đau đầu, mất nhận thức, yếu cơ, co giật hay run rẩy, người gặp phải nên đi kiểm tra y tế.