Căn bệnh đẩy người mắc vào ‘cửa tử’ chỉ từ một vết trầy

Một buổi trưa tại khoa Cấp cứu, Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương, anh Nguyễn Ngô Hai (35 tuổi, ở Thái Nguyên) tranh thủ giờ thăm bệnh, lặng lẽ ngồi bên giường bố.

Người đàn ông 64 tuổi nằm bất động, dây máy móc chằng chịt, dấu vết của những ngày chiến đấu với uốn ván nặng vẫn còn hiện rõ. Ít ai ngờ, tất cả bắt đầu từ một cú ngã xe tưởng như nhẹ, không nguy hiểm.

Vết thương nhỏ, hậu quả lớn

"Bố tôi chỉ trầy xước nhẹ ở tay và chân. Gia đình nghĩ vết thương nhỏ, sát trùng là xong, không cần tiêm uốn ván", anh Hai kể. Sự chủ quan ấy đã đẩy cả gia đình vào chuỗi ngày căng thẳng tột độ.

Khoảng 6 ngày sau tai nạn, người đàn ông bắt đầu cứng người, cứng họng, nói khó. Những biểu hiện lạ khiến gia đình hoảng hốt đưa ông đến bệnh viện tuyến tỉnh. Chẩn đoán uốn ván được đưa ra nhanh chóng. Sau một ngày điều trị, tình trạng không cải thiện, gia đình xin chuyển ông xuống tuyến trung ương.

Khi nhập viện tại Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương, bệnh nhân đã rơi vào hôn mê, uốn ván toàn thể. Đến nay, sau 12 ngày điều trị tích cực, sức khỏe có dấu hiệu chuyển biến nhưng vẫn trong diện theo dõi sát sao.

Bác sĩ thăm khám cho bệnh nhân mắc uốn ván. Ảnh: Đinh Hà.

Câu chuyện của gia đình anh Hai không phải cá biệt. Tại khoa Cấp cứu, thạc sĩ, bác sĩ nội trú Trương Tư Thế Bảo đang thăm khám cho anh D.Đ.N. (40 tuổi, Hà Nội). Ba tuần trước, người đàn ông này gặp tai nạn, để lại vết thương ở chân. Mọi thứ tưởng chừng đã qua, cho đến khi những dấu hiệu đáng sợ xuất hiện.

Ban đầu là cứng hàm, khó há miệng. Đến tối, các cơn co cứng ập đến dồn dập, lưng ưỡn cong, tay chân gồng cứng. Gia đình phải đưa anh vào cấp cứu trong tình trạng nguy kịch.

Tại đây, bệnh nhân được ghi nhận tăng trương lực cơ mức độ vừa, cứng hàm, miệng chỉ há được khoảng 2 cm, suy hô hấp. Các bác sĩ nhanh chóng đặt ống nội khí quản, cho thở máy và chẩn đoán uốn ván toàn thể.

Uốn ván không hề "xa lạ"

Theo bác sĩ Trương Tư Thế Bảo, hiện khoa điều trị hơn 10 bệnh nhân uốn ván với mức độ nặng nhẹ khác nhau, trong đó có những trường hợp rất nặng, đang ở giai đoạn nguy kịch. So với cùng kỳ năm ngoái, số ca uốn ván có xu hướng gia tăng.

"Đáng lo ngại là nhiều bệnh nhân nhập viện khi đã có triệu chứng rõ rệt", bác sĩ Bảo nói. Với các ca nhẹ, biểu hiện ban đầu thường chỉ là cứng một vài nhóm cơ, phổ biến nhất là cứng cơ hàm. Nhưng ở những trường hợp nặng, người bệnh có thể đã được xử trí tại tuyến dưới, thậm chí đặt nội khí quản hoặc mở khí quản trước khi chuyển lên tuyến trên.

Điểm chung của nhiều ca bệnh là cửa ngõ xâm nhập của vi khuẩn uốn ván thường rất nhỏ và dễ bị bỏ qua. Đó có thể chỉ là vết xước ở tay, chân khi lao động, làm vườn, dọn dẹp nhà cửa, hoặc sau khi tiếp xúc với bùn đất, môi trường ô nhiễm. Một số trường hợp liên quan đến tai nạn giao thông, vết thương bẩn không được xử lý đúng cách, thậm chí là tổn thương trong khoang miệng như sâu răng.

Thạc sĩ, bác sĩ nội trú Trương Tư Thế Bảo cho biết hiện khoa điều trị hơn 10 bệnh nhân uốn ván với mức độ nặng nhẹ khác nhau, trong đó có những trường hợp rất nặng, nguy kịch. Ảnh: Đinh Hà.

Trong thực tế lâm sàng, uốn ván, đặc biệt là các thể nhẹ, đôi khi bị nhầm với những bệnh lý khác. Cứng hàm có thể khiến người bệnh nghĩ đến đau răng, viêm khớp hàm, thậm chí là đột quỵ hay bệnh thần kinh.

"Tuy nhiên, người bệnh không nên tự chẩn đoán. Khi có các dấu hiệu bất thường, đặc biệt là cứng cơ không rõ nguyên nhân, cần đến cơ sở y tế để được thăm khám và sàng lọc", bác sĩ Bảo nhấn mạnh.

Việc nhập viện muộn khi bệnh đã nặng khiến quá trình điều trị gặp nhiều khó khăn. Khi độc tố uốn ván tác động lên hệ thần kinh, các cơ co cứng liên tục, bệnh nhân gần như không thể vận động. Nguy hiểm nhất là co cứng cơ hô hấp, có thể dẫn đến suy hô hấp và ngừng thở.

Vì vậy, hầu hết bệnh nhân uốn ván phải điều trị và theo dõi chặt chẽ tại khoa Cấp cứu. Ngoài biến chứng hô hấp, bệnh còn có thể gây rối loạn tim mạch, thậm chí ngừng tim đột ngột. Thực tế, các bác sĩ đã ghi nhận không ít trường hợp gặp biến chứng nặng này.

Theo bác sĩ Trương Tư Thế Bảo, trước đây, khi y học chưa phát triển, tỷ lệ tử vong do uốn ván có thể lên tới hơn 90%. Ngày nay, nhờ máy móc hiện đại và phác đồ điều trị chuẩn, tiên lượng bệnh cải thiện rõ rệt. Phần lớn bệnh nhân có thể qua khỏi nếu được điều trị kịp thời.

Tuy nhiên, uốn ván vẫn là bệnh có thời gian nằm viện kéo dài. Với ca nhẹ, thời gian điều trị tối thiểu cũng từ 2-3 tuần. Những trường hợp nặng phải thở máy có thể kéo dài 2-3 tháng, thậm chí lâu hơn.

"Khi bệnh nhân lên cơn co cứng toàn thân, nguy cơ lớn nhất là suy hô hấp. Trong những tình huống này, bác sĩ buộc phải dùng thuốc an thần, giãn cơ, đặt nội khí quản và thở máy để bảo đảm đường thở", bác sĩ Bảo nói.

Điều này tạo áp lực lớn cho hệ thống y tế, từ nhân lực đến trang thiết bị, đặc biệt trong bối cảnh số ca có xu hướng gia tăng.

Theo vị chuyên gia, một trong những nguyên nhân khiến uốn ván vẫn còn xuất hiện là nhận thức sai lầm của người dân. Nhiều người coi nhẹ vết thương nhỏ, xử lý sơ sài, hoặc áp dụng các biện pháp dân gian như đắp lá, băng kín. Bên cạnh đó, việc tiêm phòng uốn ván chưa được quan tâm đầy đủ, nhất là ở người lớn tuổi và nhóm nguy cơ cao như nông dân, người thường xuyên tiếp xúc với đất đá, môi trường bẩn.

Bác sĩ Bệnh viện Bệnh Nhiệt đới Trung ương khuyến cáo những người có nguy cơ nên tiêm nhắc lại vaccine uốn ván định kỳ, thông thường 5 năm một lần. Khi có vết thương, người dân cần làm sạch kỹ, loại bỏ dị vật, sát khuẩn đúng cách, chỉ che phủ nhẹ, không băng kín. Sau đó, người bệnh nên đến cơ sở y tế để được đánh giá và tiêm phòng nếu cần.