‘Gen Z đang đọc nhiều hơn, đa định dạng hơn!’

Tác giả Trung Nghĩa tâm đắc Đường sách Tết góp phần làm không khí vui chơi giải trí ngày xuân của công chúng và bạn yêu sách thêm nhiều ý nghĩa. Ảnh: NVCC.

Tác giả, nhà báo Trung Nghĩa là Đại sứ Văn hóa đọc TP.HCM 2023-2024; thành viên Ban điều hành dự án Đọc sách cùng Xích Lô do Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp & phát triển nông thôn Lê Minh Hoan sáng lập. Anh vừa phối hợp với Đường sách TP.HCM tổ chức triển lãm Báo xuân tiến bước thời đại số.

Nhà báo Trung Nghĩa chia sẻ với Tri Thức - Znews về xu hướng đọc sách trong những năm gần đây. Anh khẳng định người trẻ không hề quay lưng với sách mà ngày càng đọc nhiều hơn, đa định dạng hơn.

Xu hướng đọc sách đa nền tảng

Theo anh, thói quen đọc của người Việt hiện nay đang thay đổi ra sao so với những năm trước, đặc biệt ở nhóm độc giả trẻ?

Nhiều bạn trẻ nói với tôi rằng họ vẫn “đọc sách” nhưng xu hướng phong cách đọc là đọc review ngắn trên mạng xã hội, đọc tóm tắt, “đọc” đa phương tiện qua video ngắn, cả việc dùng AI hỏi xem ý chính tóm lược cuốn sách nhiều trang.

Tác giả Trung Nghĩa

Đây là chủ đề rất thú vị mà gần đây tôi cũng có dịp giao lưu chia sẻ với nhiều bạn sinh viên Đại học Kinh tế TP.HCM (UEH), sinh viên Trường Cao đẳng Phát thanh - Truyền hình II… Các bạn trẻ và tôi đều nhận thấy rõ rằng thói quen đọc sách ở Việt Nam đang biến đổi rõ rệt so với trước đây, dưới tác động của công nghệ, mạng xã hội, xu hướng sở thích cá nhân và AI.

Gen Z không giảm đọc, mà trái lại trung bình đọc nhiều hơn. Bên cạnh đọc sách giấy vật lý truyền thống, họ chủ yếu đọc trên thiết bị số (điện thoại di động, máy tính, máy tính bảng). Thế hệ trẻ (đặc biệt nhóm 18-24 tuổi) theo số liệu gần đây cũng cho thấy dẫn đầu xu hướng đọc sách điện tử và nghe sách nói (audiobook) vì tính tiện lợi, chi phí thấp và trải nghiệm nhanh. Như vậy, Gen Z có thêm các hình thức đọc mới linh hoạt hơn trước trong nhịp sống công nghệ và thời lượng đọc nhiều giờ hơn mỗi tuần so với trước đây.

Trong thời đại mạng xã hội và video ngắn chiếm ưu thế, văn hóa đọc đang gặp những thách thức nào?

Nhiều bạn trẻ nói với tôi rằng họ vẫn “đọc sách” nhưng xu hướng phong cách đọc là đọc review ngắn trên mạng xã hội, đọc tóm tắt, “đọc” đa phương tiện qua video ngắn, cả việc dùng AI hỏi xem ý chính tóm lược cuốn sách nhiều trang.

Tác giả Trung Nghĩa (bìa phải) trong một lần giao lưu trò chuyện về văn hóa đọc tại TP.HCM. Ảnh: NVCC.

Một ghi nhận nữa là Gen Z rất cần sách để học tập, tự phát triển bản thân, tư duy, kỹ năng mềm bên cạnh sách để giải trí theo sở thích (tiểu thuyết, truyện dài, tản văn “chữa lành”, phong cách sống…). Sách giấy vẫn được Gen Z ưa chuộng vì cảm giác đọc “chậm, yên tĩnh, thư giãn” và giá trị sở hữu. Một số trend đọc sách theo giá trị cảm xúc, sự hâm mộ tác giả… sẽ được giới trẻ hưởng ứng một cách hữu xạ tự nhiên hương.

Ngày nay ít Gen Z tự nhận mình là “mọt sách” như thế hệ trước, nhưng họ chọn sách đọc theo nhu cầu và sở thích cá nhân, chẳng hạn khi cần kiến thức thực tế cụ thể nào đó hoặc lúc muốn thư giãn trong quán cà phê hoặc chuyến du lịch.

Sách nói và sách điện tử đang ngày càng phổ biến. Theo anh, hai xu hướng này tác động như thế nào đến thói quen đọc sách truyền thống? Anh có thử tiếp cận hai xu hướng đọc sách này chưa?

Nhiều năm quan sát hai xu hướng trên, cá nhân tôi nhận xét rằng sự phát triển của sách nói và sách điện tử có tác động song không nhiều đến thói quen đọc sách truyền thống. Đơn giản bởi hai cách đọc khác nhau và mang lại giá trị cảm xúc khác nhau đối với người đọc.

Mà tại sao chúng ta không thấy rằng nếu một “file sách” cuốn hút, file bìa sách đẹp nào đó viral trên mạng thì cũng sẽ tác động đến một lượng bạn đọc quan tâm, mở hầu bao sở hữu cuốn sách giấy tựa đó nhỉ? Tôi đã trải nghiệm thực tế như vậy và tin chắc rằng mình không phải là đơn lẻ.

Sách Tết giữ nhịp đọc mùa xuân

Anh đánh giá ra sao về số lượng, chất lượng hình ảnh-nội dung các ấn phẩm sách về mùa xuân-ngày Tết trong những năm gần đây?

Rất tuyệt và cho thấy nỗ lực cực kỳ đáng trân trọng của các nhà xuất bản, đơn vị làm sách khi chung tay hình thành một dòng sách “hương Xuân, vị Tết” đạt chất lượng cao cả về nội dung lẫn minh hoạ và hình thức thiết kế mỹ thuật. Các Sách Tết có số lượng ấn phẩm tăng dần, dù chung chủ đề mùa xuân song lại rất phong phú về thể loại: sách thiếu nhi, sách hợp tuyển thơ - văn - nhạc - họa, các sáng tác từ giới văn chương… phù hợp với mọi đối tượng bạn đọc - đặc biệt là gia đình và trẻ em.

Dòng sách Tết của các đơn vị xuất bản dù chỉ chỉ diễn ra ngắn hạn, song được hậu thuẫn bởi các Hội sách mùa xuân, Lễ hội Đường sách Tết… giúp các ấn phẩm thêm “rộn ràng”, tăng sức hút rõ rệt và là sản phẩm chủ lực rất thích hợp cho người yêu sách dùng sách làm quà biếu Tết ý nghĩa, phổ biến việc “lì xì sách” rất thú vị, thể hiện tinh thần truyền thống hiếu học, hiếu đọc đầu năm.

Anh có gợi ý nào về những dòng sách, ấn phẩm sách Tết phù hợp để làm quà tặng cho bạn bè và người thân trong gia đình?

Ấn phẩm Sách Tết do Đông A Books khởi xướng từ Tết Kỷ Hợi 2019 đến năm nay có công lớn trong việc góp phần khôi phục lại nét văn hóa đọc sách Tết truyền thống và cả phong cách “chơi sách”, “trưng sách”, sưu tập sách. Chỉ cần biết Sách Tết vẫn do nhà văn Hồ Anh Thái tuyển chọn, minh họa bởi nhiều họa sĩ như Kim Duẩn, Quân Đặng… thì tôi sẵn sàng mua (cười).

Sách Tết Bính Ngọ 2026 là ấn phẩm được Đông A duy trì qua các mùa Tết. Ảnh: Đông A.

NXB Kim Đồng cũng tạo được tuyến sách rất dễ thương Nhâm nhi Tết nay đã thân thiết với các bạn đọc trẻ. NXB Trẻ gắn bó với công việc “bà đỡ” cho nhiều tác giả sáng tác về chủ đề Tết, ví dụ như tập truyện ngắn rất hay của Hoàng Công Danh. Nhiều đơn vị làm sách nhỏ năng động cũng đóng góp những tác phẩm về mùa xuân, ngày Tết rất phù hợp độc giả thiếu nhi. Ví dụ Tân Việt Books với dòng sách tương tác/âm thanh, song ngữ… tặng kèm bao lì xì.

Lễ hội Đường sách Tết Bính Ngọ 2026 với chủ đề “Xuân hội tụ - Vững bước vươn mình” là năm thứ 16 TP.HCM thực hiện. Anh đánh giá hoạt động này có ý nghĩa như thế nào trong đời sống người dân mỗi dịp Tết đến, xuân về?

Trong kỷ nguyên mới vươn mình của đất nước, Lễ hội Đường sách Tết là một nhuỵ hoa xuân tươi thắm của ngành xuất bản sách và văn hóa đọc trong cộng đồng

Tác giả Trung Nghĩa

Tôi nhớ TP.HCM thực hiện Lễ hội Đường sách Tết thường niên kể từ Tết Tân Mão 2011, đến nay lễ hội ngày càng phát triển mạnh mẽ về quy mô, đột phá trong cách làm, đi vào thực chất rõ nét, được ưu ái tọa lạc tại địa điểm “trái tim thành phố” như đại lộ Lê Lợi, trở thành nét văn hóa đặc trưng, điểm hẹn đặc sắc được người dân và du khách mong đợi mỗi dịp xuân về.

Nhìn dòng người không ngớt vào tham quan và mua sách tại lễ hội suốt một tuần lễ trước và sau Tết, bạn sẽ thấy rõ Đường sách Tết đóng vai trò góp phần nâng cao văn hóa đọc, góp phần làm không khí vui chơi giải trí ngày xuân của công chúng nói chung và bạn yêu sách nói riêng thêm rất nhiều ý nghĩa. Trong kỷ nguyên mới vươn mình của đất nước, Lễ hội Đường sách Tết là một nhuỵ hoa xuân tươi thắm của ngành xuất bản sách và văn hóa đọc trong cộng đồng, đóng góp cho sự phát triển chung của thành phố trên bước đường xây dựng đô thị tri thức, khoa học và đổi mới sáng tạo.