Mùa bão Đại Tây Dương năm 2026 đã chính thức bắt đầu và kéo dài đến cuối tháng 11. Tuy nhiên, khác với những năm gần đây, các nhà khí tượng dự báo mùa bão năm nay có thể "dễ thở" hơn nhờ tác động của hiện tượng El Nino.
Theo dự báo của Cơ quan Quản lý Khí quyển và Đại dương Quốc gia Mỹ (NOAA), khả năng mùa bão Đại Tây Dương năm nay hoạt động dưới mức trung bình lên tới 55%. Nguyên nhân chính được cho là sự xuất hiện của El Nino - hiện tượng khí hậu có ảnh hưởng sâu rộng tới thời tiết trên toàn thế giới.
Vậy El Nino là gì và vì sao nó có thể làm thay đổi hoạt động của các cơn bão trên toàn cầu?
Vì sao El Nino khiến nơi ít bão, nơi lại nhiều bão hơn?
Nói một cách đơn giản, El Nino là hiện tượng nước biển ở khu vực trung tâm và phía đông Thái Bình Dương nóng lên bất thường, theo Al Jazeera.
Sự thay đổi tưởng như chỉ diễn ra trên đại dương này lại có thể kéo theo hàng loạt biến động thời tiết trên phạm vi toàn cầu, từ hạn hán, nắng nóng cực đoan, lũ lụt cho tới các cơn bão nhiệt đới.
 |
Thông thường, El Nino xuất hiện theo chu kỳ khoảng 2-7 năm một lần và có thể kéo dài gần một năm hoặc lâu hơn.
Ngược lại với El Nino là La Nina - hiện tượng nước biển lạnh hơn bình thường. Hai hiện tượng này giống như "hai mặt đối lập" của cùng một hệ thống khí hậu mang tên ENSO, vốn có khả năng tác động tới thời tiết trên khắp thế giới.
Tuy nhiên, hiệu ứng kìm hãm của El Nino không diễn ra đồng đều trên tất cả các đại dương.
Tại Đại Tây Dương - nơi thường xuyên xuất hiện các cơn bão đổ bộ vào Mỹ và khu vực Caribe - El Nino thường khiến hoạt động bão suy giảm. Nguyên nhân là hiện tượng này tạo ra các dòng gió trên cao mạnh hơn, làm cản trở sự hình thành và phát triển của bão.
Thống kê lịch sử cho thấy trong những năm El Nino, số lượng bão mạnh ở Đại Tây Dương giảm đáng kể, thậm chí số ngày xuất hiện bão có thể giảm tới 60%.
Tuy nhiên, điều đó không có nghĩa mùa bão sẽ hoàn toàn yên bình.
Giám đốc Cơ quan Thời tiết Quốc gia Mỹ thuộc NOAA - ông Ken Graham lưu ý: “Dù El Nino thường có xu hướng kìm hãm sự hình thành của bão tại lưu vực Đại Tây Dương, vẫn còn nhiều yếu tố không chắc chắn về diễn biến của từng mùa bão. Chỉ cần một cơn bão cũng có thể khiến cả mùa bão trở nên vô cùng tồi tệ”. Ông đồng thời kêu gọi người dân tại các khu vực có nguy cơ chịu ảnh hưởng của bão chủ động chuẩn bị các biện pháp ứng phó.
Lịch sử đã chứng kiến nhiều cơn bão gây thiệt hại hàng trăm tỷ USD và cướp đi hàng nghìn sinh mạng tại Mỹ, như Katrina năm 2005 hay Maria năm 2017.
Câu chuyện khác ở Thái Bình Dương
Trong khi Đại Tây Dương có xu hướng "hạ nhiệt", nhiều khu vực ở Thái Bình Dương lại chứng kiến hoạt động bão gia tăng trong những năm El Nino.
Khu vực quanh Hawaii thường xuất hiện nhiều cơn bão hơn bình thường. Tại Tây Bắc Thái Bình Dương - nơi có Philippines, Nhật Bản và một phần Đông Á - tổng số lượng bão có thể không thay đổi nhiều, nhưng vị trí hình thành lại dịch chuyển ra xa hơn về phía đông.
Điều này đồng nghĩa với việc đường đi và khu vực chịu ảnh hưởng của bão cũng có thể thay đổi đáng kể.
 |
Đối với Australia, El Nino thường khiến số lượng xoáy thuận nhiệt đới giảm. Tuy nhiên, các cơn bão không biến mất mà chỉ chuyển vùng hình thành về phía đông của Nam Thái Bình Dương.
Có thể hình dung quá trình hình thành bão giống như một "cỗ máy năng lượng" hoạt động trên mặt biển ấm.
Khi nước biển đủ nóng, không khí ẩm phía trên bốc lên mạnh mẽ, tạo ra vùng áp suất thấp. Không khí xung quanh liên tục tràn vào lấp đầy khoảng trống này, rồi tiếp tục bốc lên.
Chu trình lặp đi lặp lại khiến hệ thống ngày càng mạnh hơn, tạo thành vùng mây dông rộng lớn. Khi tốc độ quay tăng lên, một cơn bão nhiệt đới sẽ xuất hiện.
Nếu sức gió đạt từ 63 km/h trở lên, hệ thống được gọi là bão nhiệt đới. Khi gió mạnh trên 119 km/h, nó được xếp vào nhóm bão mạnh như hurricane, cyclone hoặc typhoon.
Thực tế, ba khái niệm này đều chỉ cùng một loại hiện tượng thời tiết: xoáy thuận nhiệt đới rất mạnh.
Điểm khác biệt duy nhất nằm ở nơi chúng hình thành.
- Hurricane là tên gọi dành cho các cơn bão xuất hiện ở Đại Tây Dương và đông bắc Thái Bình Dương.
- Typhoon là tên gọi của những cơn bão hình thành ở Tây Bắc Thái Bình Dương, khu vực thường ảnh hưởng tới Philippines, Nhật Bản và Trung Quốc.
- Cyclone là thuật ngữ được sử dụng tại Ấn Độ Dương và Nam Thái Bình Dương.
Dù mang tên gọi khác nhau, chúng đều có khả năng tạo ra mưa lớn, sóng biển cao, nước dâng do bão và gió giật cực mạnh.
 |
Thế giới vẫn phải cảnh giác
Trước đây, bão thường được gọi bằng những cái tên ngẫu nhiên. Sau này, các nhà khí tượng bắt đầu xây dựng danh sách tên cố định và sử dụng luân phiên theo từng năm.
Hiện nay, Tổ chức Khí tượng Thế giới quản lý hệ thống đặt tên bão ở nhiều khu vực. Nếu một cơn bão gây thiệt hại đặc biệt nghiêm trọng hoặc khiến nhiều người thiệt mạng, tên của nó sẽ được "nghỉ hưu" vĩnh viễn để tránh gợi lại ký ức đau thương.
Dù El Nino có thể giúp mùa bão Đại Tây Dương bớt dữ dội hơn, các chuyên gia nhấn mạnh rằng không khu vực nào nên chủ quan.
Bởi chỉ cần một cơn bão mạnh đổ bộ đúng nơi đông dân cư, hậu quả vẫn có thể rất nghiêm trọng.
Trong bối cảnh biến đổi khí hậu khiến thời tiết ngày càng khó lường, việc theo dõi sát các diễn biến khí tượng và chuẩn bị sẵn sàng cho các tình huống thiên tai cực đoan vẫn là điều cần thiết đối với mọi quốc gia.
Đọc để hiểu rõ hơn lịch sử nước Mỹ
Mục Thế giới giới thiệu cuốn sách "Lẽ thường" - cuốn sách của tác giả Thomas Paine được xuất bản lần đầu vào năm 1776 và đã có vai trò quan trọng trong thời kỳ lập quốc của Mỹ. Cho đến hôm nay, cuốn sách vẫn còn nguyên giá trị lịch sử đối với những ai quan tâm đến lịch sử nước Mỹ.
