Ảnh minh họa: kenan zhang/pexels.

Việc theo đuổi hạnh phúc và tìm kiếm ý nghĩa là hai động lực chính trong cuộc sống của mỗi người. Cả hai điều này đều cần thiết cho sự an lạc và thăng hoa, nhưng chỉ có cái thứ hai mới là đặc trưng của con người. Như nhà tâm lý học Roy Baumeister chỉ ra, “Chúng ta giống nhiều tạo vật khác về việc phấn đấu vì hạnh phúc, nhưng cuộc truy tìm ý nghĩa là một phần quan trọng tạo nên con người chúng ta, và điều đó thật vô song”.

Hạnh phúc và ý nghĩa thường hình thành dựa trên nhau, nhưng không phải lúc nào cũng vậy. Sống một cuộc sống có ý nghĩa khác với, thậm chí có thể trái ngược với, hạnh phúc. Hãy lấy “nghịch lý làm cha mẹ” làm ví dụ. Cha mẹ của những đứa con đã trưởng thành có thể nói rằng họ rất hạnh phúc khi có con, nhưng những bậc cha mẹ còn đang sống chung với con cái lại có chỉ số hạnh phúc thấp.

Có vẻ như việc nuôi dạy con đang làm cho hạnh phúc giảm dần nhưng lại tăng thêm ý nghĩa. Hoặc hãy xem xét những tình nguyện viên cứu nạn, những người thường trải qua thử thách lớn lao và trải nghiệm đau thương để giúp đỡ những người gặp phải tai nạn hoặc thiên tai.

Việc chịu đựng những cảm xúc tiêu cực vì một mục đích cao cả đã mang lại ý nghĩa cho cuộc sống của họ, nhưng sự chịu đựng ấy không làm họ hạnh phúc.

Vậy, điểm khác biệt là gì? Hạnh phúc, được hiểu là niềm vui và cảm xúc tích cực, liên quan nhiều hơn đến việc thỏa mãn nhu cầu và đạt được những gì bạn muốn. Ý nghĩa, được hiểu là tầm quan trọng và tác động tích cực, liên quan đến việc phát triển bản sắc cá nhân và hành động có mục đích có nguyên tắc.

Bạn có thể thấy mình hạnh phúc nếu thấy cuộc sống dễ dàng và đạt được một số thành công nhất định, nhưng bạn có thể không cảm thấy cuộc sống có nhiều ý nghĩa. Mặt khác, việc suy ngẫm về quá khứ và tương lai, đối mặt với nghịch cảnh và lập gia đình sẽ làm tăng ý nghĩa nhưng không nhất thiết là hạnh phúc.

Mức độ ý nghĩa cao hơn có liên quan đến suy nghĩ sâu, điều này lại liên quan đến mức độ lo lắng, căng thẳng và bất an cao hơn. Tuy nhiên, ý nghĩa gắn liền với các khả năng như kiên trì, biết ơn và biểu lộ cảm xúc.

Ý nghĩa bao gồm hai thành phần chính: Hiểu được ý nghĩa của cuộc sống (nhận thức) và có mục đích sống (động lực). Thành phần nhận thức bao gồm việc tích hợp các trải nghiệm thành một câu chuyện mạch lạc như thể đó là một câu chuyện, nhìn nhận cuộc sống của một người theo góc nhìn của ngôi thứ ba.

Thành phần động lực bao gồm việc tích cực theo đuổi các mục tiêu dài hạn, những mục tiêu phản ánh bản sắc của một người, và vượt qua những lợi ích cá nhân hẹp hòi. Chúng ta thấy hài lòng nhất khi tham gia vào các hoạt động có ý nghĩa và có giá trị phù hợp với cái tôi tốt đẹp nhất của mình.