|
|
Những quy định thị thực mới đang khiến nhiều người nước ngoài tại Nhật Bản lo lắng. Ảnh: Reuters. |
Giữa mùi thơm của những chiếc bánh bao momo Nepal trong một nhà hàng nhỏ ở Tokyo, chị Budhathoki Samjhana lặng nhìn cơ ngơi do chính mình gây dựng suốt nhiều năm. Thế nhưng, giấc mơ ấy có nguy cơ tan vỡ khi Nhật Bản siết chặt quy định cấp thị thực cho chủ doanh nghiệp nước ngoài.
Dù Nhật Bản đang đối mặt với tình trạng già hóa dân số nghiêm trọng và thiếu hụt lao động ở nhiều lĩnh vực, làn sóng phản đối nhập cư vẫn gia tăng. Cuối năm 2025, đảng Dân chủ Tự do (LDP) cầm quyền đã ban hành các quy định mới đối với thị thực quản lý doanh nghiệp (Business Manager Visa), khiến nhiều doanh nhân nước ngoài rơi vào cảnh bất an.
Với Budhathoki, một công dân Nepal, những quy định mới đồng nghĩa nguy cơ phải rời khỏi đất nước mà chị đã dành gần một thập kỷ để gây dựng tương lai cho bản thân và gia đình.
"Tôi luôn mong trở thành cầu nối giữa Nhật Bản và Nepal... nhưng giờ giấc mơ ấy đã tan vỡ", người phụ nữ 38 tuổi chia sẻ với AFP tại khu Okubo - nơi tập trung đông đảo cộng đồng người nước ngoài với các nhà hàng Ấn Độ, Hàn Quốc và Nepal.
Làm ăn thành công vẫn có nguy cơ phải rời đi
Việc siết chặt chính sách nhập cư diễn ra trong bối cảnh ngày càng nhiều người dân Nhật Bản phàn nàn về tình trạng quá tải du lịch, giá bất động sản leo thang và dòng vốn đầu tư nước ngoài đổ vào thị trường. Những áp lực này đã thúc đẩy Thủ tướng Sanae Takaichi theo đuổi lập trường cứng rắn hơn đối với người nước ngoài.
Tháng 6 vừa qua, chính phủ Nhật Bản thông báo tăng mạnh lệ phí cấp thị thực đối với một số nhóm khách du lịch lần đầu tiên sau gần nửa thế kỷ, trong đó phí thị thực nhập cảnh một lần và nhiều lần đều tăng gấp năm lần.
Bên cạnh đó, từ ngày 1/7, thuế xuất cảnh cũng được nâng gấp ba lên 3.000 yen đối với tất cả hành khách, bao gồm cả công dân Nhật Bản. Khoản thu bổ sung này sẽ được sử dụng để giải quyết các vấn đề phát sinh từ lượng khách quốc tế ngày càng tăng.
Đối với những người đang sở hữu thị thực quản lý doanh nghiệp, chính phủ cho phép thời gian chuyển tiếp ba năm để đáp ứng các điều kiện mới. Tuy nhiên, nhiều doanh nghiệp đang hoạt động ổn định, đặc biệt là các nhà hàng nổi tiếng tại khu Okubo, cho rằng họ khó có khả năng đáp ứng các yêu cầu này.
 |
| Những quy định thị thực mới đang khiến nhiều chủ doanh nghiệp nước ngoài tại Nhật Bản lo mất quyền cư trú, dù kinh doanh ổn định và đã gắn bó với đất nước này nhiều năm. Ảnh: Reuters. |
"Rào cản lớn nhất là yêu cầu tăng vốn điều lệ tối thiểu từ 5 triệu yen lên 30 triệu yen. Điều đó gần như là bất khả thi", Budhathoki nói, vừa lật xem những tập hóa đơn vừa hương bánh momo nóng hổi lan tỏa từ căn bếp phía sau.
Budhathoki sang Nhật du học năm 2016 và dành nhiều năm làm việc, tiết kiệm để mở nhà hàng đầu tiên vào năm 2023.
Đầu năm nay, sau khi khai trương nhà hàng thứ ba, chị mới có thể đón cô con gái 14 tuổi từ Nepal sang đoàn tụ sau 10 năm xa cách. Hiện cô bé đã theo học tại một trường ở Nhật Bản.
"Điều khiến tôi lo nhất không phải bản thân mình mà là con gái. Tôi đã đưa con đến đây rồi giờ sẽ ra sao?", chị nghẹn ngào. "Mỗi khi nghĩ đến lần gia hạn thị thực tiếp theo, tim tôi lại đập liên hồi."
Không chỉ Budhathoki, ông Manish Kumar, chủ một nhà hàng Ấn Độ đã sinh sống tại Nhật gần 30 năm, cũng được thông báo thị thực quản lý doanh nghiệp của ông sẽ không được gia hạn, dù theo quy định vẫn còn thời gian chuyển tiếp.
Ông không được giải thích rõ nguyên nhân. Tuy nhiên, các chuyên gia về thị thực cho biết cơ quan xuất nhập cảnh Nhật Bản hiện kiểm tra hồ sơ khắt khe hơn nhiều, yêu cầu bổ sung hàng loạt giấy tờ như chứng từ thuế, bảo hiểm xã hội và các tài liệu tài chính khác.
"Các con tôi chỉ biết nói tiếng Nhật... vậy mà giờ chúng tôi bị yêu cầu quay về Ấn Độ", ông Kumar bật khóc khi phát biểu tại một cuộc gặp về vấn đề thị thực hồi tháng 6.
Đến nay, hơn 67.800 người đã ký tên vào bản kiến nghị yêu cầu chính phủ tạm dừng áp dụng các quy định mới.
"Những gì xảy ra với ông ấy thật sự gây sốc", ông Taro Tsurugashima, người khởi xướng kiến nghị, nói về Kumar - người đã điều hành một nhà hàng tại tỉnh Saitama suốt 18 năm. "Ông ấy là bạn tôi và là một thành viên đáng tin cậy của cộng đồng doanh nghiệp."
Nghịch lý
Việc siết chặt quy định diễn ra sau khi Bộ Tư pháp Nhật Bản công bố kế hoạch hướng tới mục tiêu "không còn người nước ngoài cư trú bất hợp pháp" vào tháng 5/2025 nhằm xoa dịu những lo ngại trong dư luận.
Đây là nghịch lý đối với Nhật Bản - quốc gia có tỷ lệ sinh thuộc hàng thấp nhất thế giới và đang đối mặt với tình trạng già hóa dân số nghiêm trọng. Nhiều chuyên gia cho rằng gia tăng nhập cư là một trong những giải pháp quan trọng để bù đắp lực lượng lao động và làm chậm đà suy giảm dân số.
Tuy nhiên, vấn đề người nước ngoài đã trở thành chủ đề nổi bật trong cuộc bầu cử Thượng viện năm 2025, khi đảng Sanseito với khẩu hiệu "Người Nhật là trên hết" vươn lên mạnh mẽ.
 |
| Giữa lúc già hóa dân số và khát nhân lực, Nhật Bản lại nâng mạnh điều kiện cấp thị thực quản lý doanh nghiệp. Ảnh: Reuters. |
Kể từ khi nhậm chức vào tháng 10, Thủ tướng Sanae Takaichi cũng cam kết tăng cường kiểm soát và siết chặt quy trình xét duyệt thị thực.
Theo ông Kazuki Yuda, cố vấn về thủ tục hành chính, thị thực quản lý doanh nghiệp vốn được thiết kế để thu hút các doanh nhân nước ngoài, nhưng thời gian qua đã bị nhiều người lợi dụng như một con đường định cư mà không thực sự có kế hoạch kinh doanh.
Số người sở hữu loại thị thực này đã tăng nhanh lên khoảng 46.000 vào giữa năm 2025, cao hơn 70% so với năm 2020. Trong đó, khoảng một nửa là công dân Trung Quốc.
Ông Yuda cho biết từng xuất hiện tình trạng một số môi giới bất động sản thiếu đạo đức quảng bá rằng chỉ cần mua nhà tại Nhật Bản là có thể dễ dàng được cấp thị thực.
Ông Daisuke Komori, một chuyên gia khác về thủ tục hành chính, cũng cho biết ông đã từ chối nhiều khách hàng muốn chuyển đến Nhật chủ yếu để con cái được học tập.
Tuy nhiên, cả ông Yuda và Komori đều cảnh báo rằng các quy định mới đang gây ảnh hưởng nặng nề không chỉ với những trường hợp lợi dụng chính sách mà còn với các chủ nhà hàng nhỏ và những doanh nhân trẻ thực sự muốn đầu tư, kinh doanh lâu dài tại Nhật Bản.
Một trong những yêu cầu mới là người sở hữu thị thực quản lý doanh nghiệp phải tuyển dụng ít nhất một công dân Nhật Bản hoặc người có quyền cư trú dài hạn.
Thế nhưng, theo một doanh nhân Bangladesh 30 tuổi đang điều hành công ty thương mại tại Tokyo, chính điều kiện này lại rất khó thực hiện trong bối cảnh Nhật Bản đang thiếu lao động trầm trọng.
"Ngay cả người Nhật còn không đủ để tuyển dụng. Vậy ai sẽ muốn làm việc cho một công ty mà chủ doanh nghiệp phải gia hạn thị thực mỗi năm và tương lai cư trú luôn trong tình trạng bấp bênh?", người này đặt câu hỏi.
Lý giải vận mệnh của các nền kinh tế
Mục Thế giới giới thiệu cuốn “Quốc gia thăng trầm: Lý giải vận mệnh của các nền kinh tế” được NXB Thế giới cho ra mắt vào năm 2018. Tác phẩm làm rõ sự phát triển và đi xuống của nền kinh tế thế giới từ cuối thập niên 1990 đến đầu những năm 2000. Cuốn sách vạch ra 10 quy luật để nhận diện về chu kỳ kinh tế dẫn đến vận mệnh tăng trưởng hay suy thoái của một quốc gia.
> Độc giả có thể xem thêm tại đây.
