|
|
Một thành viên dàn hợp xướng hát trong lễ đón giao thừa năm mới 2015 theo lịch Ethiopia, tức năm 2022 dương lịch. Ảnh: Reuters. |
Trong khi cả thế giới hân hoan chào đón năm 2026, một quốc gia vẫn đang ở năm 2018. Đó chính là Ethiopia - một quốc gia tại châu Phi. Sự chênh lệch này không phải do Ethiopia lạc hậu, mà xuất phát từ một hệ lịch cổ xưa, gắn liền với truyền thống tôn giáo và bản sắc dân tộc.
Một hệ lịch khác biệt, có 13 tháng
Trong khi hầu hết quốc gia trên thế giới sử dụng lịch Gregory (dương lịch), Ethiopia lại dùng lịch Ge’ez. Điểm đặc biệt của hệ lịch này là chậm hơn khoảng 7-8 năm so với lịch Gregory và có mối liên hệ chặt chẽ với lịch Coptic của Ai Cập.
Khác với lịch Gregory chỉ có 12 tháng, lịch Ethiopia có tới 13 tháng. Trong đó, 12 tháng đầu đều có 30 ngày, còn tháng thứ 13 có 5 ngày trong năm thường và 6 ngày trong năm nhuận.
Hệ lịch này được xây dựng dựa trên Mặt Trời, tức là bám sát chu kỳ Trái Đất quay quanh Mặt Trời. Chính vì vậy, Ethiopia còn được gọi là vùng đất của 13 tháng nắng.
Sự chênh lệch 7-8 năm giữa lịch Ethiopia và lịch Gregory bắt nguồn từ cách xác định năm Chúa Jesus ra đời. Khi lịch Gregory ra đời vào năm 1582, các nhà làm lịch đã dựa vào tính toán của tu sĩ Dionysius Exiguus, ông chọn thời điểm Chúa Jesus ra đời làm mốc “năm 1”.
Trong khi đó, các nhà thờ Ethiopia và Coptic lại dựa trên hệ thống tính toán Kitô giáo Alexandria cổ, xác định thời điểm này muộn hơn vài năm. Do đó, mốc khởi đầu của lịch Ethiopia cũng khác đi.
Một điểm đáng chú ý khác là Ethiopia không đón năm mới vào ngày 1/1. Tết năm mới của Ethiopia được gọi là Enkutatash, rơi vào ngày 11/9 theo lịch Gregory (hoặc ngày 12/9 trong những năm Gregory nhuận).
Tiếp theo là các tháng Tikimt (11/10-9/11), Hidar (10/11-9/12), Tahsas (10/12-8/1), Tir (9/1-7/2), Yekatit (8/2-9/3), Megabit (10/3-8/4), Miazia (9/4-8/5), Ginbot (9/5-7/6), Sene (8/6-7/7), Hamle (8/7-6/8) và Nehase (7/8-5/9).
Một năm kết thúc bằng Pagume, kéo dài từ ngày 6/9 đến 10/9, hoặc sẽ kéo dài đến ngày 11/9 trong những năm nhuận.
Không dừng lại ở đó, Ethiopia còn có cách tính giờ riêng. Trong khi hầu hết quốc gia trên thế giới bắt đầu một ngày mới vào lúc nửa đêm, người Ethiopia lại sử dụng hệ thống đồng hồ 12 giờ tính từ lúc mặt trời mọc.
Theo cách tính này, mốc 7h sáng theo chuẩn quốc tế chỉ tương đương 1h sáng trong cách tính thời gian của người Ethiopia. Với người dân bản địa, đây là cách tiếp cận hợp lý do quốc gia này nằm gần xích đạo, có lượng ánh sáng ban ngày ổn định.
 |
| Việc Ethiopia duy trì hệ lịch riêng cũng gắn liền với lịch sử. Ảnh: Abel Gashaw. |
Lý do Ethiopia vẫn dùng lịch riêng
Việc Ethiopia duy trì hệ lịch riêng cũng gắn liền với lịch sử. Theo đó, khi lịch Gregory ra đời vào năm 1582 và dần được chấp nhận, Ethiopia đã có một hệ thống lịch hoàn chỉnh và ổn định.
Bên cạnh đó, Ethiopia là một trong số ít quốc gia châu Phi chưa từng bị thực dân hóa một cách chính thức, nên không chịu áp lực phải thay đổi lịch theo phương Tây.
Có rất nhiều hiểu lầm cho rằng lịch Ethiopia không chính xác, nhưng điều đó không đúng. Sự khác biệt này xuất phát từ các mốc lịch sử được lựa chọn khác nhau, chứ không phải do sai sót khoa học.
Thực tế, Ethiopia không phải là đất nước duy nhất có hệ lịch khác thế giới. Bà Verena Krebs, nhà sử học người Đức chuyên nghiên cứu lịch sử châu Âu và châu Phi thời Trung cổ, cho biết với lịch Ai Cập cổ đại, năm 2024 theo lịch Gregory sẽ tương ứng với năm 6266.
Từ lâu, Saudi Arabia cũng ưu tiên sử dụng lịch Hijri gồm 12 tháng và 354 ngày, nhưng gần đây đã chấp thuận áp dụng lịch Gregory cho các hoạt động hành chính chính thức. Trong khi đó, lịch Do Thái hiện vẫn là lịch chính thức của Israel.
Ngày nay, Ethiopia vẫn dùng lịch Gregory cho các hoạt động đối ngoại, nhưng trong nước, lịch Ge’ez tiếp tục giữ vai trò quan trọng. Vì thế, Ethiopia không “chậm” hơn thế giới, họ chỉ đang đi theo dòng thời gian của riêng mình.
Dù vậy, nhiều chuyên gia nhận định việc sử dụng song song cả lịch truyền thống và lịch phương Tây khiến người dân quốc gia này gặp không ít rắc rối.
Nhà khảo cổ học Ethiopia Goitom W. Tekle, hiện sinh sống và làm việc tại Đức, chia sẻ với CNN Travel rằng nhiều cơ quan, tổ chức phải liên tục chuyển đổi giữa hai hệ lịch khi trao đổi với người Ethiopia, đặc biệt là những người sống ở vùng nông thôn hoặc đang sinh sống ở nước ngoài.
Ngay cả những thủ tục tưởng chừng đơn giản - chẳng hạn như xin giấy khai sinh - cũng có thể trở nên phức tạp khi phải kết hợp giữa hệ thống thời gian Ethiopia và phương Tây.
Thị trường lao động thay đổi chóng mặt, để tồn tại, con người cần học tập suốt đời. Trong bối cảnh đó, tạp chí Tri Thức - Znews giới thiệu tới độc giả cuốn Học tập suốt đời của tác giả Michelle R.Weise.
Tác phẩm cung cấp cho độc giả những đánh giá về thị trường lao động tương lai, những giải pháp cho nhu cầu vừa học vừa làm đang ngày một tăng, cùng với đó là đưa ra những cách kết nối để quá trình chuyển đổi “học-làm” diễn ra thuận lợi hơn. Từ đó, tác giả nêu lên vai trò của việc học tập suốt đời.
