|
|
Nhiều đứa trẻ bộc lộ tài năng sớm, nhưng khi trường thành lại dễ tụt lại phía sau. Ảnh: Pexels. |
Chúng ta thường lớn lên với niềm tin rằng sự thành công được bộc lộ từ rất sớm. Hình ảnh những thần đồng cờ vua, nghệ sĩ violin nhí hay vận động viên Olympic tuổi teen đã trở nên quen thuộc, chi phối cách xã hội hình dung về sự thành công. Từ đó, nhiều người mặc định rằng để trở thành người giỏi nhất, con đường duy nhất là bắt đầu từ khi còn rất nhỏ.
Tuy nhiên, một nghiên cứu mới được công bố trên Nature lại đưa ra một góc nhìn hoàn toàn khác. Sau khi phân tích cuộc đời của hàng loạt nhà vô địch Olympic, người đoạt giải Nobel, kỳ thủ cờ vua đỉnh cao và các nhạc sĩ huyền thoại, nhóm tác giả tại các trường đại học Mỹ và Đức phát hiện phần lớn những cá nhân đạt tới đỉnh cao sự nghiệp vốn không phải người xuất chúng từ nhỏ.
Thần đồng chưa chắc đã thành công
Để làm rõ các yếu tố dẫn tới thành công, nhóm tác giả đã tổng hợp dữ liệu từ 19 công trình với gần 35.000 người trưởng thành thuộc nhóm tinh hoa, cùng 66 nghiên cứu khác tập trung vào thanh thiếu niên tài năng và các đối tượng dưới mức tinh hoa.
Các nhà khoa học thậm chí phân tích cách cá nhân được đào tạo khi còn nhỏ, tốc độ tiến bộ và mức độ duy trì thành tích từ tuổi trẻ sang giai đoạn trưởng thành.
Đáng chú ý, nhóm nghiên cứu quy tụ các chuyên gia về khoa học thể thao, kinh tế học và tâm lý học. Điều này cho phép họ so sánh sự thành công giữa những lĩnh vực khác nhau, từ thể thao, âm nhạc, cờ vua cho tới nghiên cứu khoa học.
Kết quả nghiên cứu cho thấy sự nhất quán thú vị. Cụ thể, chỉ khoảng 10% những người đạt đỉnh cao khi trưởng thành từng là người nổi trội ở giai đoạn trẻ. Ở chiều ngược lại, cũng chỉ khoảng 10% trẻ em có thành tích cao sau này chạm tới đỉnh cao sự nghiệp khi trưởng thành.
Phát hiện này gần như không thay đổi giữa các lĩnh vực. Trong thể thao và cờ vua, đỉnh cao phong độ thường rơi vào độ tuổi 20-30. Với khoa học và âm nhạc, thời điểm này thường muộn hơn, khoảng 40-50 tuổi.
Sự khác biệt nằm ở cách họ khởi đầu. Thay vì tập trung tuyệt đối vào một hoạt động từ khi mới 5 tuổi, những người đạt đỉnh cao thường dành tuổi thơ để khám phá. Họ theo đuổi nhiều mối quan tâm, có năng lực ở các lĩnh vực khác nhau, luyện tập với cường độ vừa phải và tiến bộ theo cách chậm rãi nhưng bền vững.
 |
| Những đứa trẻ xuất phát sớm đôi khi dễ kiệt sức và bỏ cuộc khi trưởng thành. Ảnh: Pexels. |
Phát hiện này đặt dấu hỏi lớn đối với những quan niệm phổ biến như “quy tắc 10.000 giờ” - vốn cho rằng luyện tập sớm và tập trung cao độ là con đường duy nhất để đạt tới trình độ bậc thầy. Dù phương pháp này có thể mang lại tiến bộ nhanh và thành tích ấn tượng ở độ tuổi rất trẻ, nghiên cứu chỉ ra rằng nó cũng dễ dẫn tới kiệt sức, chấn thương do quá tải hoặc việc gắn bó lâu dài với một lĩnh vực không thực sự phù hợp.
Ngược lại, những đứa trẻ được khuyến khích thử sức với nhiều hoạt động thường phát triển kỹ năng học tập tốt hơn, linh hoạt hơn trong việc thích nghi. Quan trọng nhất, các em có nhiều cơ hội hơn để tìm ra lĩnh vực mà bản thân thực sự phù hợp.
Cần thay đổi cách nuôi dưỡng nhân tài
Nhóm nghiên cứu nêu rằng những phát hiện này mang ý nghĩa lớn đối với phụ huynh, huấn luyện viên và nhà trường. Cụ thể, các hệ thống tập trung phát hiện sớm và nuôi dưỡng thiên tài trẻ có nguy cơ bỏ lỡ những nhà vô địch thực sự trong tương lai.
Dữ liệu nghiên cứu đồng thời khuyến khích trẻ theo đuổi một mối quan tâm chính, cùng với đó là trải nghiệm thêm một hoặc hai lĩnh vực khác trong thời gian dài, thay vì tự ép mình phải trở nên chuyên nghiệp từ quá sớm.
“Các bằng chứng gần đây cho thấy việc khuyến khích người trẻ tham gia ít nhất một, thậm chí hai lĩnh vực khác trong nhiều năm sẽ mang lại triển vọng tốt hơn”, ông Arne Güllich, trưởng nhóm nghiên cứu và là giáo sư tại Đại học RPTU Kaiserslautern (Đức), chia sẻ với New Scientist.
Dù đưa ra những phát hiện mới, nhóm nghiên cứu nhấn mạnh rằng nghiên cứu vẫn tồn tại những hạn chế nhất định về tính chính xác của những thông tin do người tham gia cung cấp. Dù vậy, nghiên cứu này vẫn đưa ra thông điệp rằng yếu tố "thần đồng" không quyết định số phận. Một bông hoa nở muộn không hoàn toàn gặp bất lợi bởi nhiều người giỏi nhất cũng bắt đầu theo cách như vậy.
Thị trường lao động thay đổi chóng mặt, để tồn tại, con người cần học tập suốt đời. Trong bối cảnh đó, tạp chí Tri Thức - Znews giới thiệu tới độc giả cuốn Học tập suốt đời của tác giả Michelle R.Weise.
Tác phẩm cung cấp cho độc giả những đánh giá về thị trường lao động tương lai, những giải pháp cho nhu cầu vừa học vừa làm đang ngày một tăng, cùng với đó là đưa ra những cách kết nối để quá trình chuyển đổi “học-làm” diễn ra thuận lợi hơn. Từ đó, tác giả nêu lên vai trò của việc học tập suốt đời.
