2 thần đồng người Việt vào đại học lúc 11, 13 tuổi tại New Zealand

Alisa Pham (ở giữa) cùng chị gái Vicky Ngo, Đức ông Brendan Daly tại lễ tốt nghiệp đại học, tháng 12/2024.

Năm 2020, thần đồng Vicky Ngo (Ngô Ngọc Châu) gây chú ý khi vào Đại học Công nghệ Auckland (AUT, New Zealand) năm 13 tuổi. Cô bé theo học hai chuyên ngành Toán ứng dụng và Tài chính.

Hai năm sau, vượt qua kỷ lục của chị gái, Alisa Pham (Phạm Vi An) trở thành sinh viên AUT khi mới 11 tuổi.

Hai chị em là thành viên của Mensa New Zealand (cộng đồng những người có IQ thuộc nhóm 2% dân số thế giới), được công nhận là thần đồng.

Hàng nghìn email

Vicky và Alisa không phải chị em ruột. Hai em hiện sống cùng mẹ nuôi, cũng là người giám hộ hợp pháp tại New Zealand. Người này làm trong lĩnh vực tài chính, từ chối chia sẻ danh tính để tránh hiểu lầm không đáng có.

Trao đổi với Tri Thức - Znews, người giám hộ cho biết hai chị em từ Việt Nam sang New Zealand vào tháng 12/2017, khi đang học lớp 4 và lớp 7. Ở bậc phổ thông, với năng lực học tập nổi trội, Vicky rút ngắn lộ trình từ lớp 7 lên thẳng lớp 9. Trong khi đó, Alisa hoàn thành bậc tiểu học và THCS trong vòng ba năm, còn chương trình THPT chỉ trong 10 tháng.

“Vicky và Alisa vẫn học ở lớp cùng các bạn đồng trang lứa, nhưng được tạo điều kiện để học chương trình lớp trên và có giáo viên hỗ trợ. Điều này nhằm đảm bảo trẻ không bị không bị tách biệt, đồng thời đáp ứng năng lực học tập”, người mẹ nuôi chia sẻ.

Tuy nhiên, con đường vào đại học nhiều thử thách hơn. Do chưa có tiền lệ vượt cấp vào đại học khi tuổi còn quá nhỏ, người mẹ buộc phải "đấu tranh" để con không lãng phí thời gian.

Với Alisa, trong vòng 10 tháng, mẹ nuôi đã gửi hơn 1.000 email tới trường cấp ba, đại học, các nghị sĩ Quốc hội và Bộ Giáo dục New Zealand để tác động đến bộ trưởng. Bên cạnh đó, vì là học sinh quốc tế, gia đình còn phải viết hàng trăm email để hoàn tất các thủ tục visa du học với Bộ Di trú.

“Trong mỗi email, gia đình đều cung cấp đầy đủ bằng chứng về năng lực học tập, chứng chỉ Mensa để thuyết phục các cơ quan rằng đây là trường hợp đặc biệt, cần được xem xét linh hoạt”, người mẹ chia sẻ.

Theo chị, hầu hết phụ huynh bản địa thường bỏ cuộc sau vài lần liên hệ vì không biết cách “đấu tranh” hoặc không tiếp cận được với cấp lãnh đạo có thẩm quyền.

Alisa được vinh danh là một trong 100 thần đồng toàn cầu trong lĩnh vực giáo dục, tháng 6/2025.

Sau nhiều tháng trao đổi và thuyết phục, Bộ Giáo dục cùng trường đại học đã đồng ý thành lập một hội đồng tuyển sinh riêng dành cho hai em. Tuy nhiên, các tiêu chí xét duyệt rất khắt khe.

Trước hết, Vicky và Alisa phải hoàn thành 80 tín chỉ bậc THPT. Tiếp đó, trường cấp ba cần có thư giới thiệu, xác nhận rõ năng lực học tập gửi đến trường đại học. Cuối cùng, hồ sơ của học sinh phải được xem xét riêng và có sự chấp thuận của bộ trưởng Bộ Giáo dục.

Theo người giám hộ, ở tiêu chí cuối cùng, hai em và gia đình phải trải qua vòng phỏng vấn sơ loại nhằm đánh giá mức độ nhận thức và sự ổn định về sức khỏe tinh thần. Sau đó là buổi phỏng vấn với sự tham gia của 5 bên, gồm lãnh đạo trường đại học, đại diện học thuật, chuyên viên tâm lý, phụ huynh và cán bộ thuộc Bộ Trẻ em.

Lúc này, nội dung phỏng vấn tập trung vào các kỹ năng sống như sở thích cá nhân, khả năng tự di chuyển, nấu ăn, quản lý tài chính cũng như mức độ thích nghi với môi trường đại học.

Ở chiều ngược lại, hội đồng tuyển sinh cũng xem xét công việc, tài chính và nhận thức tâm lý của người giám hộ nhằm đảm bảo trẻ không chịu áp lực học tập quá mức. Thậm chí, mỗi năm hai lần, các nhân viên xã hội sẽ đến nhà để theo dõi chế độ dinh dưỡng, sinh hoạt và việc học tập của hai em.

Đồng hành

Chia sẻ thêm, người mẹ cho biết việc được tiếp nhận vào học đi kèm với cơ chế hỗ trợ và theo dõi kỹ lưỡng, nhằm giúp Vicky và Alisa phát huy năng lực, đồng thời vẫn bảo đảm quyền lợi và sự phát triển tâm lý đúng lứa tuổi.

Đại học Công nghệ Auckland đã xây dựng một hệ thống hỗ trợ riêng cho hai thần đồng. Do còn nhỏ tuổi, hai sinh viên được một nhóm hỗ trợ (khoảng 10 người) đồng hành, giúp các em di chuyển giữa các giảng đường và tham gia các hoạt động trong khuôn viên trường.

Bên cạnh đó, nhà trường triển khai các biện pháp bảo đảm an toàn như hệ thống camera nhận diện và cài đặt phần mềm định vị trên điện thoại, phòng trường hợp trẻ bị lạc trong khuôn viên trường rộng lớn. Ngoài ra, hai em cũng được sắp xếp sinh viên cùng tiến để động viên và quan sát quá trình học tập, sau đó báo cáo độc lập với nhà trường.

Trong khi đó, người mẹ phải cam kết đi học cùng con, có mặt tại giảng đường hoặc chờ bên ngoài lớp học cho đến khi các em đủ 14 tuổi. Chị cho biết ngay khi nhận hai thần đồng vào học, nhà trường đã rà soát để loại bỏ các nội dung không phù hợp lứa tuổi, như bạo lực, giới tính và thay thế bằng các khối lượng kiến thức tương đương.

Cứ 6 tháng một lần, hội đồng tâm lý sẽ tiến hành đánh giá lại. Trong trường hợp phát hiện trẻ có dấu hiệu bất ổn hoặc không còn cảm thấy hạnh phúc, việc học sẽ bị đình chỉ ngay lập tức theo cam kết ban đầu.

Alisa và chị gái Vicky Ngo (Ngô Ngọc Châu) trong cuộc gặp Phó thủ tướng New Zealand David Seymour.

Hiện tại, ở tuổi 15, Alisa vừa hoàn thành việc học thạc sĩ ngành Trí tuệ nhân tạo và An ninh mạng tại AUT và đang trong quá trình học thạc sĩ Tâm lý học tại Đại học Harvard (học từ xa).

Trong khi đó, Vicky (hiện 18 tuổi) đang là nghiên cứu sinh tiến sĩ trẻ nhất New Zealand, đồng thời làm việc toàn thời gian tại bộ phận an ninh mạng của hãng hàng không Air New Zealand.

Nhìn lại hành trình học vượt cấp của hai con, người mẹ nuôi mong muốn xã hội có cái nhìn cởi mở hơn về giáo dục dành cho trẻ có năng lực đặc biệt, thay vì các quy định cứng nhắc về độ tuổi.

Bên cạnh đó, chị cho rằng không phải tài năng nào cũng có thể được đo lường bằng những thước đo truyền thống. Nếu Vicky thuận lợi nhờ thành tích nổi bật ở các kỳ thi, thì Alisa lại gặp khó khi thiếu các chứng chỉ chuẩn hóa để chứng minh năng lực. Điều này cho thấy nền giáo dục cần sự linh hoạt, sẵn sàng xem xét từng trường hợp cụ thể thay vì rập khuôn theo một lộ trình chung.

“Nếu buộc những đứa trẻ tài năng đi theo lộ trình thông thường, chúng có thể phải lãng phí nhiều năm chỉ để ‘chơi’, trong khi trí tuệ đã sẵn sàng cho những bậc học cao hơn”, người mẹ nhìn nhận.