 |
| Mark Zuckerberg, giám đốc điều hành của Meta, rời Tòa án Tối cao Los Angeles hôm 18/2. Ảnh: Bloomberg. |
“Tôi không biết sống sao nếu không có mạng xã hội”, Kaley (20 tuổi) bối rối nói trước bồi thẩm đoàn tại tòa án cấp cao Los Angeles (Mỹ). Cô bắt đầu dùng YouTube từ năm 6 tuổi và Instagram từ năm 9 tuổi.
Hôm 25/3, Kaley được xử thắng trong vụ kiện Meta và YouTube khi cáo buộc hai gã khổng lồ công nghệ cố tình thiết kế các sản phẩm gây nghiện, được hàng triệu người trẻ sử dụng.
Đây là vụ kiện xoay quanh nỗi đau của một cá nhân - người từng trầm cảm từ năm 10 tuổi và tự gây tổn thương - nhưng Kaley còn trở thành biểu tượng cho một cuộc chiến lớn hơn nhiều, theo The Guardian.
“Thời kỳ Big Tech bất khả chiến bại đã kết thúc”, tổ chức giám sát Tech Oversight Project tại Washington DC nhận định. Hoàng tử Harry cũng lên tiếng: “Sự thật đã được lắng nghe và tiền lệ đã được thiết lập".
Đòn giáng liên tiếp
Meta, YouTube, Snapchat và TikTok hiện cũng đối mặt với hàng nghìn vụ kiện tương tự tại Mỹ, xoay quanh việc liệu nền tảng của họ có được thiết kế gây nghiện hay không. Nếu thua kiện, khoản bồi thường có thể cực kỳ lớn.
Trên phạm vi toàn cầu, các chính phủ cũng bắt đầu siết chặt ảnh hưởng của Big Tech đối với trẻ em. Từ cuối tuần này, Indonesia nối bước Australia yêu cầu vô hiệu hóa các tài khoản mạng xã hội “rủi ro cao” của người dưới 16 tuổi. Trong khi đó, Brazil vừa ban hành luật an toàn trực tuyến nhằm bảo vệ trẻ em khỏi việc sử dụng mang tính cưỡng bức.
Điểm quan trọng của vụ kiện tại Los Angeles là nó thúc đẩy một lý thuyết pháp lý mới: sản phẩm phần mềm như ứng dụng mạng xã hội có thể bị coi là “lỗi” và gây tổn hại cá nhân.
Trước đây, các nền tảng được bảo vệ bởi Điều 230 của Đạo luật Chuẩn mực Truyền thông Mỹ, miễn trách nhiệm đối với nội dung do người dùng đăng tải. Nhưng phán quyết mới xác định trách nhiệm thuộc về chính nền tảng, không phải nội dung.
“Đây là lời kêu gọi các luật sư khởi kiện tiếp tục hành động”, Jessica Nall từ hãng luật Withers nhận định.
 |
| Các bậc phụ huynh - cho rằng mình "mất con" vì mạng xã hội - giơ cao biểu ngữ có tên con mình bên ngoài tòa án ở Los Angeles. Ảnh: Mike Blake/Reuters. |
Nhiều nhà vận động còn gọi đây là “khoảnh khắc Big Tobacco” - tương tự làn sóng kiện tụng từng buộc ngành thuốc lá Mỹ thay đổi và chi trả hàng tỷ USD.
Arturo Béjar, cựu kỹ sư Meta, hy vọng công ty sẽ thiết kế lại sản phẩm, xem xét lại các tính năng như cuộn vô hạn hay nút “like”. Ông cho rằng tài liệu nội bộ được công bố đã cho thấy Meta hiểu rõ tác hại nhưng vẫn gây hiểu lầm cho phụ huynh và cơ quan quản lý.
Tại Anh, các phán quyết càng củng cố khả năng cấm người dưới 16 tuổi dùng mạng xã hội. Một số người trong ngành cho rằng họ “có thể chấp nhận điều đó”, phần vì trẻ em không phải nguồn doanh thu lớn.
Vừa qua tại một trường tiểu học ở Bristol, Bộ trưởng an toàn trực tuyến Kanishka Narayan đã gặp gỡ lớp học gồm các em 10-11 tuổi - tất cả đều dùng mạng xã hội.
“Mới 4 tiếng mà đã không biết thời gian đi đâu mất, cứ cuộn mãi”, một em nói về YouTube. “Nó gây nghiện. Dùng lâu là không ngủ được, thức tới 2-3h sáng, hôm sau vẫn phải đi học”, em khác nói.
Siết chặt Big Tech
Tuy vậy, vẫn còn tranh luận về việc mạng xã hội có thực sự gây nghiện hay không.
“Chúng ta có nhiều dữ liệu về thời gian sử dụng, nhưng vẫn biết quá ít về tác động tới sức khỏe và nhận thức”, nghị sĩ Chi Onwurah, chủ tịch Ủy ban khoa học và công nghệ của Hạ viện Mỹ, nhận định. Ủy ban này đã khởi động một cuộc điều tra trong tuần này về khoa học thần kinh và tuổi thơ kỹ thuật số.
Giáo sư Mark Griffiths tại Đại học Nottingham Trent (Anh) cho rằng rất ít người thực sự “nghiện”, nhưng thừa nhận các công ty đã thiết kế tính năng nhằm giữ chân người dùng lâu nhất có thể - đặc biệt ảnh hưởng đến những người dễ bị tổn thương.
Trong phiên tòa, CEO Instagram Adam Mosseri nói mạng xã hội không “gây nghiện về mặt lâm sàng”.
 |
| Một điều tra viên pháp y ở London kết luận Molly Russell qua đời do tự gây thương tích trong khi đang mắc chứng trầm cảm và chịu ảnh hưởng tiêu cực từ nội dung trực tuyến. Ảnh: Gia đình cung cấp. |
Nhưng với nhiều gia đình đã phải gánh chịu những hậu quả tồi tệ nhất từ tác hại của mạng xã hội, điều đó không quan trọng. Luật sư của Kaley, Mark Lanier, cho rằng các tính năng như thông báo, “like”, tự động phát hay cuộn vô hạn chính là “kỹ thuật hóa sự nghiện”.
“Chúng giống như con ngựa thành Troy: nhìn có vẻ tuyệt vời, nhưng khi cho vào thì nó chiếm lấy bạn”, ông nói.
Ian Russell - cha của Molly Russell, thiếu niên Anh tự tử sau khi tiếp xúc nội dung tiêu cực từ mạng xã hội - cho rằng trong 9 năm qua “không có gì thay đổi đáng kể” ở các công ty công nghệ. Ông hoài nghi việc cấm mạng xã hội, vì có thể làm giảm áp lực buộc họ cải thiện sản phẩm.
“Chúng ta cần ý chí chính trị từ các chính phủ để biến các phán quyết này thành thay đổi thực sự”, ông nói.
Trong phiên tòa ở Los Angeles, Mark Zuckerberg, giám đốc điều hành của Meta, thừa nhận “một công ty có trách nhiệm nên cố gắng giúp người dùng của mình”. Theo cựu kỹ sư Meta Arturo Béjar, giờ là lúc thế giới buộc các công ty công nghệ thực hiện điều đó.
“Đến lượt thế giới hành động. Chúng ta cần chứng minh có thể quản lý hiệu quả những công ty này", ông nói.
Phong cách phỏng vấn lập dị của Steve Jobs
Jobs đặt ra những khuôn phép chặt chẽ trong quy trình tuyển dụng. Ông thường hỏi những câu kỳ cục sở trường để xem xét ứng cử viên phản ứng thế nào trong tình huống bất ngờ. Mục tiêu là thu nhận đúng người, những con người sáng tạo, thông minh tinh quái và một chút nổi loạn.
