Cuối năm là dịp nhiều đơn vị trong ngành sách tổ chức các hội sách tri ân độc giả. Gần Tết và dịp đầu năm mới, các thành phố lớn như Hà Nội, TP.HCM đều có lễ hội đường sách Tết, phố sách xuân. Bên cạnh hoạt động mua bán sách đơn thuần, làm sao để tăng hàm lượng văn hóa cho các hội sách là điều mà các đơn vị ngành sách trăn trở.
Ông Vũ Hoàng Giang - Phó tổng giám đốc Nhã Nam, đơn vị thường tổ chức hội sách cuối năm - chia sẻ về xu hướng hội sách hiện nay, cách đơn vị ngành sách có thể đóng góp vào phát triển văn hóa đọc thông qua hội sách.
Quan trọng là trải nghiệm của độc giả
- Trước đây, chúng ta có nhiều hội sách lớn: Hội sách TP.HCM ở công viên Lê Văn Tám, Hội sách mừng Ngày sách Việt Nam (nay là Ngày Sách và Văn hóa đọc), Hội sách mùa thu… Hiện nay dường như các hội sách được tổ chức với quy mô nhỏ, lẻ hơn. Ông nghĩ sao về xu hướng này?
- Tôi nghĩ các hội sách quy mô lớn, có sự tham gia của nhiều đơn vị, vẫn rất cần thiết. Đó là dịp để các đơn vị làm sách quy tụ, gặp gỡ bạn đọc, và hội sách như vậy cũng là một “bức tranh lớn” cho thấy sự phát triển của ngành xuất bản.
 |
| Ông Vũ Hoàng Giang - Phó TGĐ công ty sách Nhã Nam. Ảnh: NVCC. |
Tuy nhiên, kể cả như vậy thì một năm cũng chỉ có một đến hai dịp có thể tổ chức được hội sách lớn đúng nghĩa. Như Hội sách TP.HCM trước đây tổ chức hai năm một lần. Và mô hình này chủ yếu diễn ra ở các thành phố lớn như Hà Nội, TP.HCM. Lý do là hội sách quy mô lớn đòi hỏi sự điều phối của cơ quan quản lý, sự phối hợp chung tay của nhiều đơn vị trong ngành, cần không gian đủ lớn, và kế hoạch chuẩn bị trước trong thời gian dài.
Trong khi đó, thị trường hiện nay thay đổi rất nhanh. Ngày càng có nhiều công ty sách, nhà phát hành mới, số lượng sách mới ra mỗi ngày rất lớn, và nhu cầu giới thiệu sách trực tiếp tới bạn đọc ở nhiều địa phương cũng tăng lên.
Vì vậy, xu hướng các thương hiệu xuất bản, phát hành phải xông pha làm các hội sách nhỏ, thậm chí siêu nhỏ đang bùng nổ: hoặc một nhà, hoặc nhiều nhà cùng tổ chức, làm nhiều lần hơn trong cả năm, và quay vòng nhiều địa điểm, và không chỉ ở Hà Nội hay TP.HCM như trước, mà diễn ra lần lượt ở các tỉnh, thành, địa phương.
Câu hỏi quan trọng không nằm ở việc hội sách “lớn hay nhỏ, nhiều hay ít”, mà ở trải nghiệm của độc giả.
Ông Vũ Hoàng Giang
Đây chắc chắn là một sự bổ sung tốt cho các hội sách quy mô lớn. Nó tạo thêm cơ hội để các đơn vị làm sách gặp gỡ trực tiếp độc giả của mình, và để công chúng được chọn sách, mua với mức ưu đãi phù hợp, không quá lệ thuộc vào hệ thống phân phối truyền thống. Tuy nhiên, nếu tổ chức manh mún, thiếu chọn lọc về nội dung và thiếu chuẩn mực vận hành, thì trải nghiệm của độc giả có thể giảm, lâu dài sẽ lợi bất cập hại.
Với tôi, câu hỏi quan trọng không nằm ở việc hội sách “lớn hay nhỏ, nhiều hay ít”, mà ở trải nghiệm của độc giả. Và quan trọng hơn, làm sao để hội sách trở thành một sinh hoạt có tính văn hóa tại cộng đồng, chứ không chỉ là một điểm bán sách với giá ưu đãi.
- Khi nhắc tới “Hội sách”, không ít người nghĩ tới hai từ “giảm giá”. Ông nghĩ sao về các hiện tượng bán phá giá, sách bán cân, kí ở các hội sách?
- Ưu đãi hay giảm giá cho độc giả trong những dịp như hội sách, theo tôi, là một hoạt động bình thường và hợp lý. Độc giả bỏ thời gian, công sức tới hội chợ, thì việc nhà phát hành có chính sách giá tốt hơn, kèm theo một số quà tặng nhỏ để tri ân, cũng là điều dễ hiểu và là một phần không khí của “lễ hội sách”.
Tuy nhiên, khi nhắc tới “hội sách” mà nhiều người lại nghĩ ngay tới “giảm giá”, chỉ tới hội sách vì giảm giá, thì ở góc độ nào đó, đây cũng là một thiếu sót chung của chúng ta. Trong nhiều năm, các hoạt động truyền thông và marketing cho hội sách có xu hướng nhấn mạnh quá nhiều vào ưu đãi về giá, trong khi những giá trị khác của hội sách lại chưa được làm nổi bật tương xứng.
Theo tôi, mô hình hội sách mà chúng ta nên hướng tới cần có sự cân bằng: giữa khuyến mại và các hoạt động góp phần thúc đẩy sự phát triển của ngành xuất bản. Đó có thể là các hoạt động trao đổi bản quyền, gặp gỡ tác giả, giao lưu với dịch giả, biên tập viên, các buổi tọa đàm giới thiệu sách, thảo luận về xu hướng mới của ngành…
Ở nhiều hội chợ sách lớn trên thế giới, mỗi nơi có một mô hình khác nhau. Frankfurt Book Fair hay London Book Fair gần như là không gian dành cho giới chuyên môn, trong khi các hội chợ sách quốc tế ở Seoul hay Paris lại kết hợp khá hài hòa giữa hoạt động nghề nghiệp và hoạt động dành cho công chúng. Tôi mong rằng trong tương lai, Việt Nam cũng có thể từng bước xây dựng được những mô hình hội sách cân bằng và bền vững như vậy.
Về hiện tượng bán phá giá, bán sách theo cân, theo ký, hay theo trang, thậm chí còn bán sách theo kích thước túi đựng… tại một số hội sách, tôi thấy đó trước hết là một chiến lược bán hàng và truyền thông của từng đơn vị tổ chức. Tôi không phải là người chuyên sâu về marketing nên cũng không muốn mạo muội đánh giá. Riêng với Nhã Nam, chúng tôi không thấy cách làm và cách truyền thông đó phù hợp với định hướng của mình, bởi chúng tôi muốn giữ trọng tâm vào giá trị của sách và trải nghiệm đọc.
Hội sách phải là ngày hội văn hóa
- Theo ông, một hoạt động thương mại là hội sách có thể đồng thời là sự kiện văn hóa nhờ những yếu tố nào? Các đơn vị ngành sách đã làm gì để khiến các hội sách giàu tính văn hóa?
- Theo tôi, một hội sách - dù bản chất là một hoạt động thương mại - hoàn toàn có thể trở thành một sự kiện văn hóa nếu được thiết kế theo hướng kết hợp hài hòa nhiều lớp giá trị khác nhau. Bên cạnh các chương trình ưu đãi, giảm giá hay quà tặng vốn là điều độc giả mong đợi, hội sách cần có những hoạt động mà chỉ riêng ngành sách mới có thể mang lại.
Đó là các buổi giao lưu với tác giả, dịch giả, biên tập viên; các tọa đàm giới thiệu sách và thảo luận về những chủ đề tri thức, xã hội; các hoạt động trao đổi bản quyền, kết nối nghề nghiệp trong ngành; hay những buổi hỏi - đáp, chia sẻ kinh nghiệm giữa các tác giả trẻ và đơn vị xuất bản.
Với những dòng sách đặc thù, các workshop do tác giả là chuyên gia giáo dục, tâm lý, kỹ năng sống… dẫn dắt cũng mang lại giá trị rất thiết thực cho độc giả. Khi đó, người đến hội sách không chỉ “được lợi về giá”, mà còn được lợi về kiến thức, về trải nghiệm, và có cơ hội gặp gỡ những con người đứng sau các cuốn sách mà trước đây họ chỉ biết qua trang in.
 |
| Mỗi kỳ hội sách cuối năm thường thu hút đông đảo độc giả tham gia. Ảnh: N.N. |
Trong các kỳ hội sách trước, Nhã Nam và nhiều đơn vị trong ngành đã cố gắng đưa những hoạt động như vậy vào chương trình, dù phải thừa nhận là vẫn chưa đủ và chưa đồng đều. Bước sang năm 2026, chúng tôi muốn làm điều này một cách bài bản và rõ ràng hơn.
Mở đầu là Hội sách Xuân Bính Ngọ 2026, chúng tôi dự kiến tổ chức chuỗi sự kiện song hành với hội sách, bao gồm ra mắt sách mới, gặp gỡ tác giả, các buổi trò chuyện chuyên đề và workshop.
Mục tiêu của chúng tôi là để khi độc giả đến với hội sách, họ cảm nhận đây thực sự là một ngày hội văn hóa, nơi có không khí trao đổi tri thức và kết nối cộng đồng đọc, nơi độc giả gặp mặt tác giả mình mến mộ, nơi tác giả trực tiếp giao lưu với chính những người đọc sách của mình, chứ không chỉ là một dịp mua sách giảm giá.
- Trong những năm qua, Dọn kho đón Tết mà Nhã Nam thực hiện đã trở thành sự kiện quen thuộc với độc giả. Năm nay đơn vị ông mang tới điểm gì đặc biệt cho “Dọn kho đón Tết”?
- Trong suốt cả chục năm qua, “Dọn kho đón Tết” đã trở thành một sự kiện quen thuộc với bạn đọc của Nhã Nam, với chúng tôi, đây không chỉ là một hoạt động bán sách cuối năm mà còn là một dịp gặp gỡ, tri ân độc giả. Năm nay, Dọn kho đón Tết Bính Ngọ có một số điểm mới và cũng là một bước thử nghiệm nghiêm túc hơn về mặt nội dung và trải nghiệm.
Trước hết, về quy mô và không gian, năm nay chúng tôi tổ chức đồng thời tại cả Hà Nội và TP.HCM, trong cùng một khung thời gian từ 8h đến 22h, từ ngày 27/1 đến 1/2/2026. Tại Hà Nội, hội sách diễn ra ở Học viện Thanh Thiếu niên Việt Nam, số 3 Chùa Láng; tại TP.HCM là Cung Văn hóa Lao động, 55B Nguyễn Thị Minh Khai. Đây đều là những địa điểm thuận tiện, đủ rộng để vừa trưng bày sách, vừa tổ chức các hoạt động giao lưu song song.
Tất nhiên, Dọn kho đón Tết vẫn giữ tinh thần quen thuộc: độc giả sẽ được hưởng nhiều mức ưu đãi, quà tặng và tham gia các trò chơi tương tác, kết nối cả gia đình... Nhưng điểm chúng tôi muốn nhấn mạnh năm nay là nội dung sách mới và các hoạt động văn hóa đi kèm.
Dịp này, chúng tôi giới thiệu nhiều đầu sách đặc sắc, có thể coi là những “điểm nhấn” đầu xuân mới, như Kim Vân Kiều của Nguyễn Du trong bản dịch và chú giải của học giả Nguyễn Văn Vĩnh, kèm bộ tranh Kiều chưa từng công bố của danh họa Nguyễn Tư Nghiêm; công trình khảo cứu Họ và Tên - Một lịch sử nhìn qua danh tính người Việt của nhà nghiên cứu Trần Quang Đức; Thương, cuốn sách thứ hai của bác sĩ Nguyễn Lân Hiếu; tiểu thuyết mới nhất của nhà văn Hồ Anh Thái: Bản thảo để lại trong sảnh lễ tân; hay Những món ăn nuôi ta lớn, một cuốn sách ẩm thực nhưng chứa đựng rất nhiều ký ức và chiều sâu văn hóa Việt.
Bên cạnh đó là nhiều đầu sách dành cho các nhóm độc giả khác nhau, từ văn học kinh điển và đương đại, sách tri thức - khoa học, đến thiếu nhi, như De Profundis & Bài ballad về nhà ngục Reading của Oscar Wilde, Ánh đèn nơi bến cảng của Banana Yoshimoto, Tam Quốc cơ mật của Mã Bá Dung, Lược sử kinh tế của kinh tế gia Pháp Daniel Cohen, Khoa học về dinh dưỡng rất hữu ích của DK, hay các tác phẩm của các nhà văn nổi tiếng như Han Kang, Matt Haig, Kevin Chen…
Điểm đặc biệt nhất của Dọn kho đón Tết năm nay là lần đầu tiên chúng tôi tổ chức tới 9 sự kiện chỉ trong 5 ngày hội sách. Đây là một nỗ lực rất lớn của đội ngũ biên tập và truyền thông. Chuỗi sự kiện này trải dài từ giao lưu ra mắt sách với bác sĩ Nguyễn Lân Hiếu, gặp gỡ chuyên gia pháp y Trần Ngọc Sơn, workshop ẩm thực Những món ăn nuôi ta lớn - mà chính tôi cũng tò mò xem các tác giả nấu nướng như thế nào các món ăn trong kí ức của họ, rồi các buổi trò chuyện về kỹ năng sống, tâm lý học chữa lành, văn hóa Tết, cho tới những chương trình mang đậm tính học thuật và nghệ thuật như Ngày xuân kể chuyện Kiều, trưng bày tranh Nguyễn Tư Nghiêm, hay tọa đàm Sự an ủi của triết học…
Chúng tôi hy vọng rằng với mật độ hoạt động cao như vậy, độc giả đến với Dọn kho đón Tết Bính Ngọ sẽ không chỉ mua được sách hay với giá tốt, mà còn cảm nhận được một bầu không khí văn hóa thực sự “đậm đặc”, nơi sách là trung tâm của các cuộc đối thoại, trải nghiệm và kết nối cộng đồng đọc ngay trong những ngày xuân về.
- Cuối năm là dịp bận rộn. Việc có các hội sách cuối năm, lễ hội đường sách Tết cho chúng ta thấy điều gì về văn hóa đọc cũng như nhu cầu đọc sách, phát triển tri thức hiện nay?
- Tôi nghĩ việc các hội sách cuối năm và lễ hội đường sách Tết vẫn thu hút được sự quan tâm của công chúng cho thấy một thực tế: nhu cầu đọc và nhu cầu tiếp cận tri thức vẫn tồn tại bền bỉ, ngay cả trong bối cảnh đời sống ngày càng bận rộn và có rất nhiều hình thức giải trí khác cạnh tranh sự chú ý của người đọc.
Hội sách, đường sách Tết cần được coi như một thành tố trong một chiến lược dài hạn về phát triển văn hóa đọc.
Ông Vũ Hoàng Giang
Tuy nhiên, chúng ta cũng cần thẳng thắn thừa nhận rằng văn hóa đọc hiện nay đang đứng trước nhiều khó khăn và thách thức. Thời gian dành cho việc đọc không còn dồi dào như trước, thói quen tiếp nhận thông tin thay đổi nhanh, ngày càng ưu tiên nội dung ngắn, và sách không còn là lựa chọn “mặc định”.
Chính vì vậy, việc các hội sách, đường sách Tết vẫn được duy trì và phát triển cho thấy nỗ lực rất lớn từ nhiều phía: cơ quan quản lý, các đơn vị xuất bản, phát hành, và cả cộng đồng làm sách, trong việc tạo ra không gian, thời điểm và động lực để việc đọc tiếp tục hiện diện trong đời sống xã hội.
Ở góc độ chính sách, tôi cho rằng các hoạt động này cũng phản ánh định hướng đúng đắn của Chính phủ trong việc thúc đẩy Ngày Sách và Văn hóa đọc, xây dựng thói quen đọc bền vững trong toàn xã hội, hướng tới một xã hội học tập suốt đời như chủ trương của Đảng và Nhà nước.
Hội sách, đường sách Tết cần được coi như một thành tố trong một chiến lược dài hạn về phát triển văn hóa đọc: bao gồm cả các chương trình hỗ trợ hệ thống thư viện, hỗ trợ xuất bản các đầu sách có giá trị, tạo điều kiện để sách đến được với nhiều vùng miền và thực sự đến tay những nhóm độc giả có nhu cầu.
Đọc được sách hay, hãy gửi review cho Tri Thức - Znews
Bạn đọc được một cuốn sách hay, bạn muốn chia sẻ những cảm nhận, những lý do mà người khác nên đọc cuốn sách đó, hãy viết review và gửi về cho chúng tôi. Tri Thức - Znews mở chuyên mục “Cuốn sách tôi đọc”, là diễn đàn để chia sẻ review sách do bạn đọc gửi đến qua Email: books@znews.vn. Bài viết cần gửi kèm ảnh chụp cuốn sách, tên tác giả, số điện thoại.
Trân trọng.
