|
|
Béo phì là một trong những nguyên nhân làm tăng nguy cơ dậy thì sớm ở trẻ. Ảnh: Shutterstock. |
Dậy thì thường bắt đầu ở bé gái từ khoảng 8-13 tuổi và bé trai từ 9-14 tuổi. Khi các biểu hiện như phát triển ngực, mọc lông mu, tăng trưởng chiều cao nhanh, thay đổi giọng nói hoặc xuất hiện kinh nguyệt xảy ra sớm hơn, trẻ có thể đang gặp tình trạng dậy thì sớm. Đây không chỉ là vấn đề về thể chất mà còn có thể ảnh hưởng đến tâm lý, chiều cao trưởng thành và sức khỏe lâu dài của trẻ.
Theo Mayo Clinic, một trong những nguyên nhân phổ biến nhất gây dậy thì sớm là do hệ thống hormone trong cơ thể bị kích hoạt quá sớm. Ở một số trẻ, não bắt đầu gửi tín hiệu đến tuyến yên và tuyến sinh dục khiến cơ thể sản xuất hormone sinh dục (estrogen ở bé gái, testosterone ở bé trai) sớm hơn bình thường. Tình trạng này được gọi là dậy thì sớm trung ương. Tuy nhiên, phần lớn trường hợp, đặc biệt ở bé gái, các bác sĩ không tìm thấy nguyên nhân cụ thể và được gọi là dậy thì sớm trung ương vô căn.
Các bất thường ở não cũng có thể là yếu tố dẫn đến dậy thì sớm. Một số bệnh lý như u não, dị dạng vùng hạ đồi, não úng thủy, chấn thương não hoặc từng điều trị xạ trị vùng đầu có thể làm rối loạn hoạt động của trung tâm kiểm soát hormone.
Một số trẻ có thể bị dậy thì sớm do các cơ quan sản xuất hormone sinh dục hoạt động bất thường. Đây được gọi là dậy thì sớm ngoại biên, xảy ra khi buồng trứng, tinh hoàn hoặc tuyến thượng thận tạo ra quá nhiều hormone giới tính dù não chưa phát tín hiệu bắt đầu quá trình dậy thì. Các nguyên nhân có thể bao gồm u buồng trứng, u tinh hoàn, u tuyến thượng thận hoặc các rối loạn hormone bẩm sinh.
Một rối loạn di truyền có thể liên quan đến dậy thì sớm là tăng sản thượng thận bẩm sinh (CAH). Bệnh khiến tuyến thượng thận sản xuất quá nhiều androgen - hormone có vai trò trong phát triển đặc điểm giới tính nam. Trẻ mắc bệnh có thể xuất hiện tình trạng mọc lông sớm, tăng trưởng nhanh hoặc có những dấu hiệu dậy thì khi còn nhỏ.
Yếu tố di truyền cũng được các nhà khoa học quan tâm trong những năm gần đây. Một số đột biến gene như MKRN3 và DLK1 đã được phát hiện có liên quan đến dậy thì sớm trung ương. Trẻ có bố mẹ hoặc người thân từng dậy thì sớm có nguy cơ cao hơn so với những trẻ khác.
Bên cạnh các nguyên nhân bệnh lý, môi trường sống và lối sống hiện đại cũng có thể góp phần thúc đẩy dậy thì sớm. Trẻ thừa cân, béo phì được xem là một trong những yếu tố nguy cơ quan trọng, đặc biệt ở bé gái. Mô mỡ không chỉ là nơi dự trữ năng lượng mà còn tham gia vào quá trình sản xuất và chuyển hóa hormone. Lượng mỡ cơ thể tăng có thể làm thay đổi nồng độ estrogen, từ đó khiến một số trẻ xuất hiện dấu hiệu dậy thì sớm hơn.
Ngoài ra, việc tiếp xúc với hormone từ bên ngoài như kem bôi chứa estrogen, thuốc bôi testosterone hoặc các sản phẩm hormone của người lớn cũng là yếu tố cần quan tâm. Những hormone này có thể hấp thụ qua da hoặc đi vào cơ thể, gây ra các thay đổi giống như quá trình dậy thì.
Trẻ em không phải sinh ra đã khỏe mạnh về cảm xúc, trẻ phải được tôi luyện. Trẻ cần được nuôi dưỡng và dạy bảo các kỹ năng xác định cảm xúc của mình và thể hiện ra theo cách tích cực, từ đó, trẻ có thể kết nối với những người khác theo cách thông minh về cảm xúc.
Cuốn sách Đứa trẻ khỏe mạnh về cảm xúc mang tới cái nhìn toàn diện hơn về vai trò của việc giáo dục trong quá trình định hình tính cách của con trẻ. Trong hành trình nuôi dưỡng một đứa trẻ việc xây dựng một thế giới tinh thần phong phú, quan trọng không kém gì quá trình phát triển về thể chất tới cho các bà mẹ nhiều kiến thức hữu ích trong năm đầu nuôi con.
