Đấu thầu phim: vẫn rối như canh hẹ

Dự thảo lần cuối thông tư liên tịch giữa Bộ Văn hóa - Thể thao và Du lịch, cùng Bộ Tài chính gửi đến tất cả các hãng phim đều nhận được chung một dòng phản hồi: còn quá nhiều bất cập.

Hình ảnh trên poster phim Nụ hôn thần chết

Hãng phim tư nhân tiếp tục “kêu”

Đấu thầu sản xuất phim là chuyện đã được đề cập từ mấy năm nay, được giới trong nghề mong đợi như "bước đột phá" trong việc sử dụng hiệu quả hơn đồng tiền tài trợ của Nhà nước cho điện ảnh. Đấu thầu cũng tạo cơ hội công bằng, không phân biệt giữa hãng phim nhà nước và tư nhân. Tuy nhiên, trong thông tư, điều kiện của cơ sở điện ảnh tham gia đấu thầu sản xuất phim, bên cạnh việc "có năng lực sáng tác, sản xuất phim và có trình độ quản lý" lại phải có thêm: "trình độ kỹ thuật, công nghệ sản xuất phim".

Bà Nguyễn Thị Hồng Ngát, Giám đốc Hãng phim Hội Điện ảnh khẳng định ngay: "Nếu quy định thế này, chỉ những hãng phim nhà nước truyền thống như Hãng phim truyện Việt Nam, Hãng phim Giải phóng mới đáp ứng được. Với hàng chục các hãng phim đoàn thể, hội, ngành và không ít hãng phim tư nhân làm sao có thể trang bị được đầy đủ trang thiết bị kỹ thuật, công nghệ sản xuất phim. Vốn đầu tư quá lớn và quá lãng phí. Thời buổi sản xuất chuyên nghiệp, sẽ có những công ty chuyên kinh doanh về kỹ thuật và công nghệ sản xuất phim đáp ứng bất kỳ nhu cầu đặt hàng nào của bất kỳ hãng phim nào. Theo tôi, thông tư nên bỏ điều kiện này, chỉ cần yêu cầu bắt buộc với các hãng là phải có năng lực quản lý và tổ chức sản xuất phim. Năng lực này được chứng minh bằng chính những phim đã thực hiện trước đó, hoặc cơ cấu tổ chức dự án cụ thể của hãng phim đưa ra, nếu họ trúng thầu".

Phim Trai nhảy của Hãng  phim Thiên Ngân - Ảnh: T.N

Trúng thầu chỉ được tạm ứng 70%

Cũng trong thông tư, phần thanh toán chi phí sản xuất phim cũng được chấm theo kiểu "gọi tên ngược": phim đạt chất lượng loại 3 được thanh toán 100% chi phí sản xuất, đạt chất lượng loại 2 được thanh toán 95% và chất lượng loại 1 được thanh toán 90% chi phí sản xuất. Kiểu xếp loại ngược này đã gây không ít hiểu lầm, phản cảm với những ai đọc thông tư. Tuy nhiên, điều mà nhiều hãng phim thắc mắc hơn cả là phim nếu được trúng thầu sẽ được tạm ứng 70% chi phí sản xuất phim. Giả sử phim được đặt hàng trị giá 2 tỉ, hãng phim cũng chỉ được nhận trước 1,4 tỉ. Chờ khi hội đồng nghiệm thu xếp loại mới được thanh toán nốt số phần trăm còn lại.

Giám đốc một hãng phim nhỏ lại than thở: "Nhà nước ứng 70%, nhưng các đối tác làm việc với hãng phim đâu có chịu thế, tiền trao cháo múc, khi phim đã đóng máy rồi, họ đòi mình thanh toán 100% chứ đâu chờ được mấy tháng hay cả năm sau phim mình mới nghiệm thu. Ví dụ như việc in tráng tại Thái Lan chẳng hạn, phải thanh toán trước tiền qua tài khoản với họ rồi họ mới xếp lịch cho mình sang in tráng. Mình cần họ chứ họ đâu cần mình. Vậy là cứ co kéo, tiền nong, tất cả lại ảnh hưởng đến chất lượng phim mà thôi. Sao Nhà nước đã xếp loại 1 (loại thấp nhất) thanh toán 90%, chi phí sản xuất thì tốt nhất phải tạm ứng ít nhất là 90%. Nếu chỉ tạm ứng trước 70% vô hình trung chấp nhận 70% chất lượng phim. Còn chuyện chất lượng phim, đã trải qua đấu thầu, chưa kể bao nhiêu điều khoản ràng buộc nghiêm ngặt trong hợp đồng, làm sao nói là sợ Nhà nước bị mất tiền được".

Thông tư chỗ thiếu chỗ thừa

Với thông tư này, rất nhiều người trong ngành điện ảnh kêu than càng đọc càng rối, càng khó hiểu, chỗ thiếu chỗ thừa. Thông tư hoàn toàn thiếu việc hướng dẫn hình thức và phương pháp đấu thầu, thành phần tham gia đấu thầu, thành phần tham gia hội đồng nghiệm thu phim... Người phụ trách dự án của một hãng phim tư nhân tiếp tục kêu: "Thông tư phải hướng dẫn rất cụ thể chứ. Chúng tôi có được tham gia phản biện dự án của mình khi tham gia đấu thầu một cách công khai không hay chỉ nộp hồ sơ lên rồi ngồi "tù mù" chờ kết quả? "Cơ quan có thẩm quyền xếp loại chất lượng và cho phép phổ biến phim" sẽ là ai, chúng tôi có được biết không, có được công khai danh sách thành viên hội đồng thẩm định phim không? Hơn nữa, thông tư còn quy định: "Cơ quan nào phê duyệt kết quả đấu thầu sẽ tự thẩm định và phê duyệt quyết toán sản xuất phim". Với một chu trình khép kín như vậy, có chắc chắn mọi việc là công bằng, vô tư, không nảy sinh tiêu cực không? Tại sao không có một hội đồng thẩm định phim độc lập với chủ dự án sản xuất phim, độc lập với cơ quan tổ chức đấu thầu, cơ quan phê duyệt kết quả đấu thầu?".

Vậy là nếu không cẩn thận, thông tư hướng dẫn việc đấu thầu sản xuất phim sẽ làm nản lòng các nhà sản xuất tư nhân, và vô hình trung, phim sản xuất từ nguồn kinh phí nhà nước thông qua đấu thầu vẫn chỉ là "lãnh địa" của các hãng phim nhà nước, nơi mà được đánh giá là "giàu truyền thống” đi liền với bộ máy quản lý trì trệ, cồng kềnh, kém hiệu quả so với các hãng phim tư nhân.

Nên đấu thầu kịch bản trước! "Nhà nước muốn hạn chế những phim chất lượng kém nên đưa ra hình thức đấu thầu kịch bản trước. Nếu sử dụng vốn nhà nước mà cho ra đời những tác phẩm điện ảnh không đạt chất lượng thì rõ ràng các hãng phim không làm tròn chức năng. Khi sản xuất, người làm phim phải tính toán chi phí hợp lý. Việc tạm ứng 70% chi phí làm phim nếu hãng phim trúng thầu theo tôi là khá ổn. Còn việc có hội đồng duyệt để phân loại phim sau khi hoàn tất để hạn chế những sản phẩm điện ảnh không đạt chất lượng theo chủ trương là đúng, vấn đề là làm sao cho khách quan, công bằng. Nếu quy chế được Nhà nước thông qua thì Hãng phim Á châu sẵn sàng tham gia đấu thầu" - ông TRƯỜNG HOÀNG HẢI - Giám đốc Hãng phim Á châu Đấu thầu sẽ tạo môi trường cạnh tranh lành mạnh! "Hiện nay, các hãng phim tư nhân tự bỏ tiền ra làm phim, Nhà nước chỉ duyệt phim đã hoàn thành mà không duyệt kịch bản trước. Công bằng mà nói nếu Nhà nước duyệt kịch bản trước và ứng 70% tiền để hãng trúng thầu thực hiện phim mà sản phẩm làm ra không đúng tinh thần kịch bản hoặc không đạt chất lượng nghệ thuật thì việc không thanh toán đủ 100% chi phí làm phim là đương nhiên. Đấu thầu sẽ tạo môi trường cạnh tranh lành mạnh giữa các hãng phim nhà nước và tư nhân để cho ra đời nhiều tác phẩm điện ảnh xứng đáng với chi phí hợp lý, khoa học nhất. Còn vấn đề nảy sinh tiêu cực trong đấu thầu và xét duyệt thì miễn bàn ở đây. Nhà nước đưa ra phương hướng mới cho việc sản xuất phim là rất tốt. Các hãng phim nhà nước cũng sẽ phải "vận động" nhiều hơn để tồn tại" - bà ĐINH THANH HƯƠNG - Phó giám đốc Hãng phim Thiên Ngân Cơ chế thực hiện nhập nhằng! "Tôi đã đọc Luật Điện ảnh trong đó có quy định về đấu thầu khi làm phim. Theo tôi, chủ trương này rất hay nhưng cơ chế thực hiện lại nhập nhằng. Hiện nay, Hội đồng duyệt kịch bản đấu thầu gồm Ban Văn hóa-Tư tưởng T.Ư, Hội Nhà văn, Cục Điện ảnh, đại diện các hãng phim nhà nước... Khó ở chỗ làm sao để chọn đúng kịch bản hay và khách quan? Việc đấu thầu kịch bản đã tiến hành từ năm ngoái. Hãng Sena có gửi kịch bản phim Đoạn đầu đài dù được mọi người đánh giá tốt nhưng cơ hội được chọn là quá thấp. Nếu đấu thầu mà hội đồng duyệt kịch bản chỉ quanh đi quẩn lại chọn các hãng phim nhà nước thì lâu dần các hãng phim tư nhân sẽ từ chối không tham gia nữa" - bà NGUYỄN THỊ BÍCH THỦY - Phó giám đốc Hãng phim Sena

Theo TNO