Một vòng xuất bản thế giới từ hội sách Frankfurt

Hội sách Frankfurt 2026 (diễn ra từ ngày 7-11/10 tại Frankfurt, Đức) là sự kiện thường niên lớn nhất của ngành xuất bản thế giới, quy tụ hàng trăm nhà xuất bản đến từ nhiều quốc gia và khu vực. Trong 5 ngày diễn ra, sự kiện tổ chức khoảng 3.800 chương trình, từ các phiên thảo luận chuyên ngành, giới thiệu sách đến những buổi giao lưu với tác giả.

Bên cạnh đó, Hội sách Frankfurt phản ánh những chuyển động đáng chú ý của thị trường xuất bản toàn cầu, từ sự thống trị của các tập đoàn lớn, tiềm năng của sách nói trên nền tảng phát trực tuyến, sự đa dạng của các giải pháp AI đến hệ sinh thái xuất bản.

Sự thống trị của những tập đoàn xuất bản

Các nhà xuất bản lớn trải rộng từ khu vực sảnh 3.1 đến 5.1. Tiêu biểu trong lĩnh vực xuất bản thương mại là nhóm Big Five, còn ở mảng học thuật có thể kể đến Wiley, Springer Nature hay Taylor & Francis.

Tại các gian hàng này, hoạt động giao dịch bản quyền diễn ra với cường độ cao. Lịch hẹn của các nhân viên phụ trách bản quyền thường kín từ sáng đến khi hội sách đóng cửa. Bên ngoài, đại diện các đơn vị xuất bản khác kiên nhẫn chờ đến lượt trao đổi, mỗi cuộc gặp đều được giới hạn trong một khoảng thời gian nhất định. Nhịp độ làm việc dày đặc ấy phần nào cho thấy sức hút của những thương hiệu lớn, đồng thời cho thấy tính cạnh tranh khốc liệt trên thị trường bản quyền quốc tế.

Không khí tại các đơn vị xuất bản lớn từ thương mại đến học thuật. Ảnh: Đức Huy.

Tuy nhiên, bức tranh xuất bản tại Frankfurt không chỉ được định hình bởi các đại diện đến từ châu Âu và Mỹ. Trung Quốc và Hàn Quốc là những cái tên đáng chú ý của châu Á, cho thấy sự vươn lên của các “thế lực ngoại vi” trong giới xuất bản vốn xoay quanh phương Tây. Trong đó, gian hàng Hàn Quốc thu hút sự quan tâm của đông đảo khách tham quan, từ các đối tác trong ngành đến những độc giả trẻ tìm kiếm trải nghiệm văn hóa. Thành công quốc tế của Han Kang góp phần đưa văn học Hàn Quốc đến gần hơn với độc giả toàn cầu.

Gian hàng của Hàn Quốc tại Hội sách Frankfurt 2026. Ảnh: Đức Huy.

Trái lại, với những đơn vị nhỏ lẻ, hoạt động trao đổi bản quyền có thể gặp nhiều rào cản hơn: Thiếu sự giới thiệu, thiếu một bộ máy marketing tốt, sự nhận diện thương hiệu còn mờ nhạt. Những khó khăn này cũng đã được nhấn mạnh bởi BTV Quỳnh Thanh (Đại diện Du Bút) khi cô chia sẻ về hành trình đến Hội sách Frankfurt.

Những tấm danh thiếp được đặt trong các cuốn sách tại gian hàng Philippines.

Trong bối cảnh đó, việc tận dụng hiệu quả từng mét vuông gian hàng và mọi cơ hội tiếp xúc với đối tác trở thành yếu tố quan trọng. Một chi tiết đáng chú ý tại gian hàng Philippines là các tấm danh thiếp được đặt sẵn, ghi thông tin về đơn vị nắm giữ bản quyền của từng cuốn sách để khách tham quan thuận tiện liên hệ. Thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào các nền tảng số, thông tin liên hệ được cung cấp trực tiếp, giúp rút ngắn quá trình kết nối và tạo điều kiện cho những cuộc trao đổi tiếp theo. Tại một hội sách quốc tế, nơi hàng nghìn cuộc gặp diễn ra trong thời gian ngắn, chính những phương thức tiếp cận đơn giản nhất lại có thể tạo ra hiệu quả.

Audiobooks liệu có một cú bắt tay với AI?

Audiobooks là mảng chuyên môn riêng thu hút nhiều sự quan tâm của giới xuất bản. Từ nhận định của các doanh nghiệp tại châu Âu và châu Mỹ, sự tăng trưởng với sản phẩm sách nói là điều có thể thấy được thông qua các con số. Riêng tại thị trường châu Âu, số giờ nghe năm vừa qua đã lên tới 1,4 triệu (dữ liệu từ BookBeat). Tuy nhiên việc ứng dụng trí tuệ nhân tạo vẫn đang là bài toán chưa có lời giải với nhiều đơn vị.

Khách tham quan trải nghiệm sản phẩm sách nói tại Hội sách Frankfurt 2026. Ảnh: Đức Huy.

Theo báo cáo Who Is Narrating the Future? do Hội sách Frankfurt kết hợp với công ty đo lường Dosdoche thực hiện, khoảng một phần ba số đơn vị tham gia khảo sát đang thiết kế lại quy trình sản xuất audio theo mô hình kết hợp: sử dụng giọng người cho các đầu sách chủ lực, ứng dụng AI vào những công đoạn kỹ thuật và dành giọng đọc tổng hợp cho các đầu sách khó thương mại hóa. Trong khi đó, 15% vẫn theo đuổi mô hình sản xuất hoàn toàn bằng giọng người, do yêu cầu về chất lượng, định vị thương hiệu hoặc quan điểm biên tập.

Tuy nhiên, thực tế thị trường cho thấy AI chưa dễ dàng thay thế người dẫn chuyện. Công ty Blinkist (ứng dụng tóm tắt sách và chuyển sang dạng audio) từng thử nghiệm giọng đọc tổng hợp trong khoảng hai năm nhưng quyết định quay lại sử dụng giọng người sau những phản hồi tiêu cực.

Từ sáng sớm gian hàng của Audible luôn chật kín người đến trải nghiệm và thảo luận về khai thác bản quyền.

“Giọng đọc AI chưa truyền tải được chiều sâu cảm xúc, khiến một bộ phận người dùng cảm thấy trải nghiệm nghe kém hấp dẫn”, ông Thomas Anders, Phó chủ tịch phụ trách nội dung của Blinkist, chia sẻ tại buổi thảo luận AI Narration Beyond the Lab (tạm dịch: Những thử nghiệm với AI và audiobooks) trong khuôn khổ hội sách Frankfurt 2026.

Cho đến nay, giọng đọc AI vẫn còn nhiều rào cản để tiếp cận thính giả. Tuy nhiên một số công ty như Storytel tại Thụy Điển đã dần áp dụng công nghệ này trong một số khâu như tạo ra thêm một số lựa chọn giọng đọc thay thế trong một số ngôn ngữ không phổ biến.

Vùng xám của các nhà xuất bản khoa học

Đi khắp các gian hàng tại Hội sách Frankfurt, có thể thấy AI đang len vào nhiều ngóc ngách của ngành xuất bản, từ sản xuất nội dung đến phân phối và tiếp thị. Bên cạnh các nhà xuất bản truyền thống, những công ty công nghệ mang đến các giải pháp giúp máy móc khai thác, xử lý và tái tổ chức tri thức.

Nhưng với xuất bản khoa học, họ đặt ra câu hỏi rằng khi tri thức trở thành nguyên liệu đầu vào cho các hệ thống AI, ai sẽ chịu trách nhiệm về cách nó được sử dụng, và ai sẽ trả chi phí cho quá trình đó? Vấn đề này dường như là một vùng xám của giới tri thức, nơi các giá trị đều có tiềm năng bị xung đột.

Trong phiên thảo luận Định vị AI trong chuỗi giá trị xuất bản ngày 8/10, ông Chris Reid, đại diện NXB Wiley, nhận định ngành đang chuyển từ giai đoạn kỳ vọng công nghệ sang ứng dụng thực tiễn. Nhu cầu của các nhà nghiên cứu muốn tiếp cận nội dung học thuật qua công cụ AI ngày càng tăng, kéo theo áp lực lên hạ tầng và mô hình kinh doanh.

Chuyên viên tại nhà xuất bản học thuật Springer Nature thảo luận với đối tác. Ảnh: Đức Huy

“Với các nhà xuất bản, vấn đề là tìm cách duy trì giá trị của nội dung trong một hệ sinh thái nơi máy móc ngày càng đóng vai trò trung gian giữa tri thức và người sử dụng”, ông Chris Reid chia sẻ.

Vùng xám có thể là xung đột giữa bản quyền và độ tin cậy. Bà Caroline Sutton, đại diện Hiệp hội các nhà xuất bản học thuật và chuyên nghiệp (STM), lưu ý rằng tri thức khoa học không phải một kho dữ liệu bất biến. Một nghiên cứu có thể được đính chính hoặc thu hồi khi phát hiện sai sót. Nếu AI đã tiếp nhận phiên bản cũ, làm thế nào để thông tin được cập nhật? Nếu một kết luận sai tiếp tục được hệ thống trích dẫn, ai sẽ chịu trách nhiệm?

Những vấn đề nêu trên cho thấy một bối cảnh phức tạp của AI và xuất bản. Trong khi ứng dụng này vẫn đang trên đà phát triển, ngành xuất bản thế giới vẫn đang phải vận động từng bước để bảo vệ chuỗi giá trị của sách.

Khi xuất bản là ngành công nghiệp phụ trợ

Đến gian hàng Trung Quốc tại Hội sách Frankfurt 2026, khách tham quan có thể chú ý đến những hình ảnh đồ họa trông rất giống với phong cách trò chơi Nhật Bản và Hàn Quốc. Nhưng đó lại là trò chơi Genshin Impact được phát triển bởi đội ngũ đến từ Thượng Hải.

Với cộng đồng game thủ, Genshin Impact là cái tên quen thuộc, nổi bật nhờ đồ họa giàu tính thẩm mỹ, thế giới giả tưởng rộng lớn và hệ thống cốt truyện được xây dựng nhiều lớp. Nhưng sức sống của một tựa game đình đám không nhất thiết dừng lại trên màn hình.

Khi các nhân vật, vùng đất và câu chuyện đã tạo dựng được cộng đồng người hâm mộ, chúng có thể tiếp tục được khai thác qua những hình thức xuất bản khác nhau.

Các sản phẩm được trưng bày tại gian hàng Trung Quốc, trong đó có các cuốn sách dựa trên tựa game Genshin Impact. Ảnh: Đức Huy.

Những ấn phẩm lấy cảm hứng từ các trò chơi như Genshin Impact cho thấy ranh giới giữa xuất bản và công nghiệp giải trí ngày càng trở nên linh hoạt. Sách có thể mở rộng trải nghiệm của người chơi thông qua hình ảnh, tư liệu về thế giới trò chơi, thiết kế nhân vật hoặc những câu chuyện bên lề. Với độc giả vốn đã gắn bó với trò chơi, đây không đơn thuần là một sản phẩm đọc, mà còn là cách lưu giữ và khám phá sâu hơn thế giới mà họ yêu thích. Còn với nhà xuất bản, cộng đồng người hâm mộ sẵn có tạo ra một lợi thế đáng kể trong việc tiếp cận khách hàng.

Theo dữ liệu từ công ty thống kê website EOG, Genshin Impact là game gacha có doanh thu 38 triệu, đứng thứ hai thế giới, chỉ sau Fate/Grand Order của đại diện Nhật Bản. Trước đó, từ khoảng 2021-2023, dòng game này đã đem lại doanh thu hơn 1 tỷ đôla cho công ty phát triển HoYoverse.

Liên minh khu vực như một giải pháp tiềm năng

Với nền tảng là khoảng cách phát triển công nghệ khá đồng đều, các quốc gia Đông Nam Á hoàn toàn có thể xích lại gần nhau để hình thành một khối liên minh khu vực vững chắc.

Dữ liệu từ các phiên thảo luận tại hội chợ sách Frankfurt 2026 cho thấy những nét tương đồng rõ rệt trong bức tranh xuất bản tại khu vực. Các quốc gia như Philippines, Myanmar, Thái Lan hay Malaysia đều sở hữu quy mô dân số trẻ, lượng lớn học sinh - sinh viên và sự bùng nổ mạnh mẽ của văn hóa đọc trên các nền tảng mạng xã hội như TikTok, Shopee hay Lazada.

Gian hàng của Thái Lan và Phillipines tại Hội sách Frankfurt 2026. Ảnh: Đức Huy.

Tại Philippines với hơn 118 triệu dân, thị trường xuất bản đạt giá trị ước tính từ 400 đến 700 triệu USD, nổi bật với dòng văn học mang đậm tính cộng đồng (kapwa), văn hóa lãng mạn, các tiểu thuyết LGBTQ+ cùng khát vọng phản biện xã hội. Trong khi đó, ngành xuất bản Myanmar vẫn kiên cường duy trì hoạt động với hàng nghìn đầu sách được phát hành, minh chứng qua thành công vang dội của các tựa sách như The Guys of Rangoon.

Tại Thái Lan và Malaysia, văn hóa đọc tiếp tục chuyển dịch mạnh mẽ sang hình thức trực tuyến. Malaysia ghi nhận doanh thu ấn tượng lên tới hàng tỷ ringgit, đồng thời chứng kiến sự thay đổi ngoạn mục trong phương thức tiếp cận độc giả. Thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào các hiệu sách truyền thống, các nhà xuất bản trẻ giờ đây đầu tư mạnh vào các studio livestream, tận dụng sức mạnh của các nhà sáng tạo nội dung trên TikTok để bán sách.

Bên cạnh bối cảnh công nghệ, các quốc gia Đông Nam Á cùng chia sẻ những bài toán như chi phí sản xuất tăng, hạn chế về phân phối, ngân sách mua sách của thư viện còn eo hẹp và sự cạnh tranh giữa các kênh phát hành. Đây là cơ sở để thúc đẩy hợp tác thực chất, từ trao đổi bản quyền, dịch thuật, đồng xuất bản đến chia sẻ dữ liệu thị trường và tham gia hội chợ sách trong khu vực.

Với Việt Nam, liên kết xuất bản Đông Nam Á có thể trở thành bước đệm quan trọng để đưa sách Việt ra thế giới. Một thị trường khu vực được kết nối hiệu quả sẽ giúp các đơn vị xuất bản từng bước hoàn thiện năng lực khai thác bản quyền, dịch thuật và phát hành quốc tế.

Anthropic bồi thường 1,5 tỷ USD bản quyền sách huấn luyện AI Công ty trí tuệ nhân tạo (AI) Anthropic của Mỹ bị cáo buộc sử dụng trái phép tác phẩm của nhiều nhà văn Hàn Quốc, trong đó có Han Kang và Hwang Sok Yong, để huấn luyện Claude. 33:1993 hôm qua

Người nghe đã có thể trò chuyện trực tiếp với nhân vật trong sách nói Nền tảng sách nói Audible tích hợp công nghệ AI tạo sinh, mang đến tính năng cho phép người nghe đối thoại thời gian thực với nhân vật và khám phá nội dung tương tác. 47:2826 hôm qua