Tranh luận về dùng AI 'kiểm duyệt văn chương bừa bãi'

Trong một bài viết trên tạp chí The Atlantic, nhà báo Vauhini Vara cho rằng phần mềm phát hiện AI là Pangram đánh giá The Blue Fighter (tạm dịch: Chiến binh xanh), truyện ngắn vừa đoạt giải Caine, gần như được tạo ra bởi trí tuệ nhân tạo. Giải thưởng Caine được xem là giải Booker của châu Phi với phần thưởng trị giá 10.000 bảng Anh.

Nghi vấn tác phẩm đoạt giải Caine sử dụng AI

Tại chương trình Front Row của BBC, nhà báo Vauhini Vara cho hay bà đã kiểm tra tất cả tác phẩm đoạt giải Caine bằng phần mềm Pangram và đều được công cụ đánh giá “100% do con người viết”.

Ngoài ra, bà cũng sử dụng phán đoán cá nhân để xác định vấn đề này. Theo bà, The Blue Fighter có “sự xuất hiện dày đặc của những cách diễn đạt đặc trưng của AI: cấu trúc câu ‘không phải x, mà là y’; mật độ ẩn dụ dày đặc; những câu văn mang tính khái quát, dễ tạo cảm giác sáo rỗng”.

Vara cũng khẳng định văn phong của Simbarashe Kundizeza trong The Blue Fighter khác hoàn toàn truyện ngắn The Whistleblower (tạm dịch: Người tố giác) bà từng đọc năm 2021.

“Tôi đã kiểm tra tác phẩm này qua Pangram và kết quả cũng là 100% do con người viết. Điều khiến tôi chú ý là tác phẩm thực sự hay và thú vị. Giọng điệu khác hẳn The Blue Fighter, như thể hai truyện không phải do cùng một người viết”, bà nói.

Nhà văn Simbarashe Kundizeza phủ nhận cáo buộc sử dụng AI để sáng tác. Ảnh: BellaNajia.

Tác giả phủ nhận cáo buộc

Ngày 14/10, nhà văn Simbarashe Kundizeza, tác giả của The Blue Fighter, lên tiếng phủ nhận cáo buộc. Ông viết trên mạng xã hội X: “The Blue Fighter là tác phẩm của riêng tôi chứ không phải do AI viết và tôi hoàn toàn chịu trách nhiệm về điều này”.

Vụ việc dấy lên làn sóng tranh luận dữ dội trên mạng xã hội trong bối cảnh các tác phẩm được đề cử ở những giải thưởng văn học danh giá vướng phải cáo buộc liên quan AI.

Bên dưới bài đăng của Simbarashe Kundizeza, nhiều ý kiến ủng hộ nhà văn và cho rằng nên chấm dứt hành động “kiểm duyệt văn chương” bừa bãi bằng các phần mềm phát hiện AI.

Nhà văn Simbarashe Kundizeza cảm thấy khó hiểu khi Vara nghi ngờ quyền tác giả của ông dựa trên sự thay đổi văn phong.

“Tiểu thuyết đầu tay của tôi - Freelance và truyện ngắn được bà Vara nhắc đến - The Whistleblower đều là những tác phẩm giật gân xoay quanh các âm mưu. Tuy nhiên, The Blue Fighter là câu chuyện về sự sụp đổ kinh tế và các mối quan hệ gia đình, mang tính cá nhân hơn. Giọng văn thay đổi vì chủ đề đòi hỏi điều đó”.

Theo Simbarashe Kundizeza, bà Vara đã hiểu sai về bản chất nghề viết khi cho rằng một nhà văn không thể viết theo nhiều phong cách hoặc thể loại khác nhau cũng như cải thiện kỹ năng viết lách trong thời gian dài.

Trong thông cáo báo chí, nhà văn Simbarashe Kundizeza cho rằng quá trình sáng tác The Blue Fighter được ghi chép đầy đủ. Ý tưởng cho truyện ngắn bắt đầu trong thời gian ông tham gia trại sáng tác LOATAD Black Atlantic tại Ghana.

Sau khi đọc bài thơ my father’s hands của Vangile Gantsho, ông đã được truyền cảm hứng và quyết định viết câu chuyện về thời gian khó khăn của gia đình mình. Nhân vật, bối cảnh và những sự kiện trong tác phẩm cũng được xây dựng từ cuộc đời của ông.

Văn chương có đang bị "kiểm duyệt bừa bãi"?

Bà Ellah Wakatama, Chủ tịch hội đồng quản trị giải Caine, cho biết trong khuôn khổ của cuộc điều tra, nhà văn Simbarashe Kundizeza sẽ nộp tài liệu về các bản thảo khác nhau của mình. Ban tổ chức cũng đang trao đổi với toàn bộ giám khảo và The Shallow Tales Review, ấn phẩm đầu tiên đăng The Blue Fighter năm 2025.

Bà Ellah Wakatama, Chủ tịch hội đồng quản trị giải Caine, nhấn mạnh bà không muốn tác phẩm của các nhà văn trở thành “chuột bạch” thí nghiệm cho phần mềm phát hiện AI. Ảnh: Zenas Ubere.

Bà Ellah Wakatama cảm thấy thất vọng khi đọc bài viết của The Atlantic.

“Với tư cách là người đứng đầu hội đồng quản trị của giải thưởng Caine, tôi không phản đối việc The Atlantic sử dụng Pangram, một phần mềm được chạy bằng AI, để kiểm tra tác phẩm dự thi. Tuy nhiên, tôi không chấp nhận việc The Atlantic xem nó như cơ sở duy nhất và tuyên bố người chiến thắng của chúng tôi là kẻ gian lận trong khi chưa điều tra thỏa đáng. Điều này làm hoen ố giải thưởng và danh tiếng của nhà văn”, bà nói.

Bà Ellah Wakatama nhấn mạnh không muốn tác phẩm của các nhà văn trở thành “chuột bạch” thí nghiệm cho Pangram - một phần mềm công nghệ vẫn còn thô sơ và chưa hoàn thiện.

Trước kia, có nhiều nghi vấn đặt ra về độ chính xác của Pangram cũng như các phần mềm phát hiện AI. Theo Hiệp hội Tác giả Mỹ, mặc dù Pangram là một trong những công cụ hoạt động hiệu quả nhất nhưng một số công cụ phổ biến khác “cho kết quả rất thiếu chính xác, mang lại rủi ro lớn cho các tác giả”.

Ngoài ra, không có nhiều nghiên cứu độc lập từ bên thứ ba về độ chính xác của các phần mềm phát hiện AI.

Trao đổi với AP, nhà văn Simbarashe Kundizeza cho rằng đã tới lúc các nhà văn phải lên tiếng chống lại hình thức kiểm duyệt văn chương bừa bãi.

“Công nghệ nên được sử dụng một cách có trách nhiệm chứ không phải tạo ra định kiến đối với những nhà văn muốn viết về trải nghiệm và văn hóa của chính mình”, ông nói.