Cuộc chiến chống gian lận ở kỳ thi khắc nghiệt bậc nhất hành tinh

Thiết bị gian lận siêu nhỏ được phát hiện trong kỳ thi gaokao. Ảnh: IBTimes.

Tháng 6 hàng năm, hơn 10 triệu thí sinh Trung Quốc bước vào kỳ thi tuyển sinh đại học (gaokao) - kỳ thi được đánh giá là khắc nghiệt bậc nhất thế giới. Trong lúc hàng triệu học sinh tập trung làm bài, tại các trung tâm điều hành, lực lượng giám sát dõi theo diễn biến kỳ thi qua hàng chục màn hình kết nối trực tiếp với các phòng thi.

Đó chỉ là một phần trong cuộc chiến bảo vệ tính công bằng cho kỳ thi gaokao. Bởi mỗi năm, hơn chục triệu thí sinh cạnh tranh cơ hội vào đại học. Bất kỳ hành vi gian lận nào cũng có thể làm lung lay niềm tin vào hệ thống tuyển sinh.

Vì vậy, từ khâu bảo mật đề thi, tổ chức thi, giám sát phòng thi đến chấm điểm và công bố kết quả, Trung Quốc xây dựng một quy trình kiểm soát nhiều tầng, kết hợp các quy định nghiêm ngặt với công nghệ hiện đại nhằm bịt kín mọi kẽ hở có thể bị lợi dụng.

Gian lận có thể đi tù

Với hơn 10 triệu thí sinh tham dự mỗi năm, gaokao không chỉ là kỳ thi lớn nhất Trung Quốc mà còn thuộc nhóm kỳ thi có quy mô lớn nhất thế giới. Quy mô khổng lồ khiến việc bảo đảm tính công bằng trở thành ưu tiên hàng đầu.

Cổng an ninh được lắp đặt tại một điểm thi ở tỉnh Cam Túc. Ảnh: China Daily.

Ngay từ khâu đầu tiên là bảo mật đề thi, nước này đã áp dụng chế độ an ninh ở mức cao nhất. Theo Washington Post, đề gaokao được xếp vào nhóm tài liệu bí mật quốc gia trước thời điểm mở đề. Các túi đề được lưu giữ trong kho chuyên dụng với nhiều lớp khóa bảo mật. Muốn mở kho phải có đồng thời nhiều người được ủy quyền cùng sử dụng các chìa khóa khác nhau. Quá trình vận chuyển đề thi cũng được giám sát nghiêm ngặt bằng camera và lực lượng an ninh đi kèm.

Việc chống gian lận thi gaokao không chỉ là nhiệm vụ của ngành giáo dục Trung Quốc. Sau hàng loạt vụ gian lận gây chấn động trong thập niên 2010, đặc biệt là các đường dây thi hộ và sử dụng thiết bị điện tử tinh vi, Trung Quốc đã sửa đổi Luật Hình sự. Luật này quy định gian lận trong các kỳ thi quốc gia là hành vi phạm tội, có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự và phạt tù.

Trước mỗi mùa thi, Bộ Giáo dục Trung Quốc phối hợp với lực lượng công an, cơ quan quản lý không gian mạng và chính quyền các địa phương mở chiến dịch truy quét trên phạm vi toàn quốc.

Các lực lượng chức năng đồng thời xử lý các đường dây bán thiết bị gian lận, dịch vụ thi hộ, quảng cáo "chạy điểm", đồng thời gỡ bỏ những thông tin giả mạo hoặc rao bán đề thi trên Internet.

Khi đến điểm thi, thí sinh tiếp tục phải trải qua nhiều vòng kiểm tra. Những năm gần đây, nhiều địa phương triển khai mô hình cổng an ninh thông minh kết hợp kiểm tra thủ công. Thí sinh trước tiên đi qua cổng dò kim loại có khả năng phát hiện thiết bị điện tử, sau đó tiếp tục được kiểm tra bằng máy quét cầm tay trước khi vào phòng thi.

Bộ Giáo dục Trung Quốc cũng nhấn mạnh chỉ cần mang điện thoại, đồng hồ thông minh hoặc kính thông minh vào phòng thi, dù chưa sử dụng, thí sinh vẫn bị coi là vi phạm quy chế và có thể bị xử lý như hành vi gian lận.

Ở một số địa phương, công tác xác minh danh tính thậm chí còn được tăng cường bằng công nghệ nhận diện khuôn mặt hoặc sinh trắc học nhằm ngăn chặn tình trạng giả danh đi thi hộ.

AI giám sát từ phòng thi đến phòng chấm

Vượt qua các vòng kiểm tra trước giờ thi chưa phải là kết thúc. Khi kỳ thi bắt đầu, một lớp giám sát khác được kích hoạt. Khi đó, công nghệ trở thành lực lượng theo dõi liên tục mọi diễn biến trong phòng thi.

Theo China Daily, hầu hết phòng thi gaokao đều được lắp camera ghi hình toàn bộ quá trình làm bài. Hình ảnh được truyền trực tiếp về trung tâm điều hành - nơi các cán bộ theo dõi hàng trăm phòng thi cùng lúc.

Cơ quan chức năng giám sát thí sinh thông qua camera. Ảnh: The Guardian.

Điểm mới trong những năm gần đây là việc ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) trong công tác giám sát. Theo Washington Post, hệ thống AI được huấn luyện để nhận diện những hành vi bất thường như nhìn bài quá lâu về một hướng, trao đổi với người khác, chuyền giấy hoặc có những cử động đáng ngờ.

Tuy nhiên, AI không tự động kết luận vi phạm. Khi phát hiện dấu hiệu bất thường, hệ thống chỉ gửi cảnh báo để cán bộ giám sát kiểm tra lại hình ảnh và đưa ra quyết định cuối cùng. Cách làm này giúp giảm tải cho lực lượng giám thị nhưng vẫn bảo đảm yếu tố con người trong quá trình xử lý.

Song song đó, các điểm thi còn sử dụng máy phá sóng nhằm ngăn chặn việc truyền nhận dữ liệu trái phép. Lực lượng công an cũng kiểm tra các thiết bị vô tuyến hoạt động quanh khu vực thi để phát hiện những đường dây hỗ trợ gian lận từ bên ngoài.

Một biện pháp khác mới xuất hiện từ năm 2025 là sự tham gia, đồng thuận của chính các công ty công nghệ. Cụ thể, trong thời gian diễn ra gaokao, nhiều nền tảng AI lớn của Trung Quốc như DeepSeek, Doubao (ByteDance), Tencent Yuanbao hay các sản phẩm của Alibaba đồng loạt tạm khóa chức năng nhận diện ảnh đề thi hoặc giải bài tập.

Khi người dùng tải ảnh đề lên trong khung giờ thi, hệ thống sẽ từ chối xử lý và hiển thị thông báo rằng tính năng này tạm dừng để bảo đảm công bằng cho kỳ thi.

Không chỉ khâu tổ chức thi, quy trình chấm điểm cũng được thiết kế nhằm hạn chế nguy cơ can thiệp chủ quan. Theo People's Daily, ngay sau khi bài thi được số hóa, toàn bộ thông tin cá nhân của thí sinh sẽ được mã hóa. Giám khảo chỉ nhìn thấy nội dung bài làm mà không biết đó là bài của ai.

Đối với các môn tự luận, bài thi không được giao nguyên vẹn cho một người chấm. Thay vào đó, hệ thống cắt thành từng câu hỏi và phân phối ngẫu nhiên cho các giám khảo khác nhau. Mỗi giám khảo chỉ phụ trách một phần rất nhỏ. Họ không thể biết toàn bộ nội dung bài thi cũng như điểm số cuối cùng của thí sinh.

Mỗi câu trả lời đều được ít nhất hai giám khảo chấm độc lập. Nếu điểm số chênh lệch vượt ngưỡng cho phép, bài sẽ tự động được chuyển sang giám khảo thứ ba hoặc hội đồng trọng tài để quyết định.

Ngoài ra, cơ quan quản lý còn lấy mẫu ngẫu nhiên để kiểm tra chất lượng chấm thi, đồng thời rà soát toàn bộ những bài phải chấm lần ba nhằm bảo đảm tính thống nhất.

Khu vực chấm thi cũng được quản lý theo chế độ khép kín. Máy chủ lưu trữ dữ liệu được đặt trong phòng riêng, có camera hoạt động 24/24 và lực lượng bảo vệ thường trực. Những người có quan hệ thân nhân với thí sinh hoặc có nguy cơ phát sinh xung đột lợi ích sẽ không được tham gia hội đồng chấm thi.

Sau khi hoàn tất chấm điểm, kết quả chỉ được công bố thông qua các cổng thông tin chính thức của từng địa phương. Bộ Giáo dục Trung Quốc đồng thời cảnh báo thí sinh, phụ huynh không truy cập các website giả mạo, không tin vào những lời quảng cáo "xem điểm sớm" hay "chạy điểm" xuất hiện trên mạng để tránh bị lừa đảo, chiếm đoạt tài sản.

Thế giới chuẩn bị gì trước khi đưa kỳ thi lên máy tính? Từ SAT, IELTS đến GRE, các kỳ thi quốc tế đều mất nhiều năm thử nghiệm trước khi chuyển sang máy tính. Công nghệ hay hạ tầng mới chỉ là một phần của bài toán. 25:1483 hôm qua