Thế giới chuẩn bị gì trước khi đưa kỳ thi lên máy tính?

Nhiều kỳ thi chuẩn hóa đã được tổ chức trên máy tính. Ảnh minh họa: Pexels.

Tháng 3/2024, hàng trăm nghìn học sinh Mỹ bước vào kỳ thi SAT trong một khung cảnh hoàn toàn khác. Không còn những tập đề dày hay phiếu trả lời trắc nghiệm, trước mặt mỗi thí sinh là một chiếc máy tính với phần mềm Bluebook do College Board phát triển.

Đối với nhiều người, năm 2024 đánh dấu sự chuyển đổi của một trong những kỳ thi tuyển sinh đại học có ảnh hưởng lớn nhất thế giới. Nhưng với College Board, hành trình này đã bắt đầu từ rất lâu.

Không thể chuyển hình thức thi chỉ sau một đêm

Trước khi Digital SAT chính thức được triển khai, College Board đã dành nhiều năm thử nghiệm tại hàng chục quốc gia nhằm đánh giá độ ổn định của hệ thống, trải nghiệm của người học và khả năng bảo mật. Chỉ sau khi các tiêu chí được kiểm chứng, SAT mới được triển khai trên diện rộng.

Mục tiêu của việc số hóa không chỉ là rút ngắn thời gian làm bài hay trả kết quả nhanh hơn. Digital SAT còn được thiết kế để tăng cường an ninh khảo thí, giảm nguy cơ lộ đề và nâng cao hiệu quả vận hành. Trong suốt thời gian làm bài, phần mềm Bluebook khóa các chức năng không liên quan, tự động lưu bài để hạn chế rủi ro nếu xảy ra sự cố kỹ thuật.

IELTS đã tổ chức thi trên máy và và bỏ thi giấy từ giữa năm 2026. Ảnh: IELTS.

SAT không phải trường hợp duy nhất lựa chọn cách tiếp cận thận trọng. IELTS cũng vận hành song song hai hình thức thi trên giấy và trên máy trong nhiều năm và chính thức bỏ thi giấy từ giữa năm 2026.

Ở châu Á, Nhật Bản mới áp dụng thi trên máy đối với môn Tin học trong kỳ thi Common Test for University Admissions từ năm 2025, trong khi các môn còn lại vẫn thi theo phương thức truyền thống.

Trung Quốc chưa số hóa kỳ thi gaokao - kỳ thi có hơn 13 triệu thí sinh mỗi năm. Nhưng ở nước này, nhiều kỳ thi ngoại ngữ, đánh giá năng lực hay tuyển sinh sau đại học đã chuyển sang thi trên máy tính.

Điểm chung giữa các mô hình này là không quốc gia nào coi công nghệ là lời giải duy nhất. Trước khi thay đổi phương thức làm bài, họ đều dành nhiều năm xây dựng quy trình, kiểm thử hệ thống và đánh giá rủi ro.

Kinh nghiệm quốc tế cho thấy máy tính chỉ là phần dễ nhìn thấy nhất của một kỳ thi số. Yếu tố quyết định chất lượng lại nằm ở hạ tầng công nghệ và ngân hàng câu hỏi.

Theo Educational Testing Service (ETS) - đơn vị tổ chức GRE và TOEFL, mỗi câu hỏi trước khi được đưa vào ngân hàng đề đều phải trải qua quá trình thử nghiệm để đánh giá độ khó, khả năng phân loại và tính phù hợp. Sau mỗi kỳ thi, dữ liệu tiếp tục được phân tích để loại bỏ những câu hỏi hoạt động không ổn định hoặc không còn đáp ứng yêu cầu đo lường.

Nhờ ngân hàng câu hỏi lớn và được chuẩn hóa, hệ thống có thể tạo ra nhiều mã đề khác nhau nhưng vẫn bảo đảm cùng cấu trúc kiến thức và độ khó tương đương. Đây là nền tảng để tổ chức nhiều ca thi mà vẫn duy trì sự công bằng giữa các thí sinh.

Song song với đó là yêu cầu về hạ tầng. Reuters cho biết các quốc gia triển khai kỳ thi số quy mô lớn đều đầu tư hệ thống máy chủ dự phòng, đường truyền Internet ổn định, nguồn điện liên tục và quy trình xử lý sự cố.

Tại các trung tâm tổ chức SAT hay IELTS, máy tính được cài đặt phần mềm chuyên dụng, không cho phép truy cập Internet hoặc mở các ứng dụng ngoài bài thi. Nếu xảy ra lỗi thiết bị, dữ liệu được lưu tự động để thí sinh có thể tiếp tục làm bài trên máy khác.

Muốn thi trên máy, phải khiến xã hội tin vào kết quả

Nếu hạ tầng là điều kiện để kỳ thi vận hành, bảo đảm công bằng là yếu tố quyết định mức độ tin cậy của kết quả.

Khác với kỳ thi trên giấy, thi trên máy có thể được tổ chức thành nhiều ca hoặc nhiều đợt khác nhau để giảm áp lực về cơ sở vật chất. Tuy nhiên, sự linh hoạt này cũng đặt ra câu hỏi là làm thế nào để thí sinh ở các ca khác nhau được đánh giá trên cùng một chuẩn mực.

Theo các chuyên gia khảo thí, lời giải nằm ở ngân hàng câu hỏi đã được chuẩn hóa. Thay vì sử dụng cùng một đề thi, hệ thống sẽ tạo ra các bộ đề khác nhau nhưng có cùng ma trận kiến thức, tỷ lệ câu hỏi và mức độ khó tương đương. Đây là nguyên tắc đang được áp dụng ở nhiều kỳ thi chuẩn hóa quốc tế như SAT, GRE hay TOEFL, giúp điểm số giữa các ca thi vẫn có thể so sánh trên cùng một thang đo.

Thí sinh kiểm tra an ninh trước khi thi đánh giá tư duy tại Đại học Bách khoa Hà Nội. Ảnh: Trần Hiền.

Bên cạnh việc chuẩn hóa đề thi, các tổ chức khảo thí quốc tế còn xây dựng nhiều lớp bảo mật xuyên suốt trước, trong và sau kỳ thi.

Ví dụ, trong kỳ thi IELTS trên máy, thí sinh phải trải qua quy trình xác minh danh tính nghiêm ngặt trước khi vào phòng thi. Tùy từng quốc gia, trung tâm khảo thí có thể chụp ảnh, quét vân tay hoặc áp dụng các hình thức xác thực sinh trắc học khác. Phòng thi được giám sát bằng camera, kết hợp với giám thị trực tiếp và quy trình kiểm soát vật dụng cá nhân.

Đối với Digital SAT, phần mềm Bluebook trở thành môi trường làm bài duy nhất. Trong thời gian thi, thí sinh không thể truy cập Internet, mở phần mềm khác hay sử dụng các công cụ AI. College Board cũng quy định mọi hành vi cố tình can thiệp vào phần mềm hoặc thiết bị đều bị xem là vi phạm quy chế khảo thí.

Đáng chú ý, quy trình bảo mật chưa kết thúc khi bài thi được nộp. Theo ETS, dữ liệu làm bài tiếp tục được phân tích sau kỳ thi nhằm phát hiện các dấu hiệu bất thường.

Các chuyên gia sẽ kết hợp thống kê, dữ liệu thao tác và kết quả điều tra để xác minh những trường hợp nghi ngờ gian lận trước khi công bố điểm. Reuters cũng cho biết nhiều tổ chức khảo thí đang ứng dụng phân tích dữ liệu để nhận diện các mô hình trả lời bất thường hoặc hành vi gian lận có tổ chức.

Song song với đó là các kịch bản xử lý sự cố kỹ thuật. Máy tính được thiết lập chế độ tự động lưu bài theo từng khoảng thời gian hoặc sau mỗi thao tác quan trọng. Nếu mất điện hoặc thiết bị gặp lỗi, thí sinh có thể chuyển sang máy dự phòng và tiếp tục làm bài mà không mất dữ liệu.

Nhìn chung, việc chuyển đổi sang thi trên máy không chỉ là câu chuyện đầu tư công nghệ. Thách thức lớn hơn là xây dựng một hệ thống khảo thí đủ ổn định, minh bạch và đáng tin cậy để mọi thí sinh, dù làm bài ở ca thi hay địa điểm nào, đều được đánh giá theo cùng một chuẩn mực.