Con rể ông Trump thị uy lực lượng, gửi thông điệp tới Iran

Hai đặc phái viên Trung Đông của Tổng thống Mỹ Donald Trump, ông Steve Witkoff, cùng con rể Tổng thống là ông Jared Kushner, có chuyến thăm tàu sân bay USS Abraham Lincoln trong ngày 7/2. Động thái diễn ra ngay sau khi kết thúc các cuộc đàm phán giữa Mỹ và Iran.

Vừa đàm phán, vừa gây sức ép

Theo một quan chức cấp cao của Mỹ chia sẻ với CNN, chuyến thăm được thực hiện theo lời mời của Đô đốc Brad Cooper, Tư lệnh Bộ Chỉ huy Trung tâm Mỹ (CENTCOM). Mục đích của chuyến thăm là để đại diện chính quyền Mỹ bày tỏ sự cảm ơn đối với binh sĩ Mỹ đang làm nhiệm vụ tại khu vực.

Hai đặc phái viên của Mỹ, ông Jared Kushner và ông Steve Witkoff, gặp Ngoại trưởng Oman Sayyid Badr Albusaidi tại Muscat, Oman, ngày 6/2. Ảnh: Reuters.

Chuyến thăm là lời nhắc rõ ràng rằng, dù Mỹ và Iran đã nối lại đàm phán sau khi căng thẳng leo thang, chính quyền của ông Trump vẫn đang duy trì sự hiện diện quân sự đáng kể tại Trung Đông.

Sự hiện diện này đã được tăng cường trong những tuần gần đây, khi Tổng thống Trump cân nhắc các phương án quân sự đối với Iran, dù hiện chưa có dấu hiệu cho thấy Washington quyết định hành động.

Ông Witkoff gọi các binh sĩ trên tàu USS Abraham Lincoln là “những người đang bảo vệ an toàn cho nước Mỹ, thực thi thông điệp “hòa bình thông qua sức mạnh” của Tổng thống Trump”.

“Tôi tự hào đứng bên những người đang bảo vệ lợi ích của Mỹ, răn đe đối thủ và cho thế giới thấy mức độ sẵn sàng cùng quyết tâm của quân đội Mỹ”, ông Witkoff viết.

Chuyến thăm diễn ra sau khi Tổng thống Trump nói với báo giới trong ngày 6/2 rằng hai đặc phái viên Witkoff và Kushner đã có “các cuộc trao đổi rất tốt” với Iran, sau khi phái đoàn hai nước tham gia các cuộc thảo luận gián tiếp tại Oman.

Tuy nhiên, ông Trump cũng cho hay một “hạm đội lớn” vẫn đang hướng về phía Iran và sẽ sớm đến nơi. “Iran dường như rất muốn đạt được một thỏa thuận. Chúng ta cần xem thỏa thuận đó là gì”, Tổng thống Trump nói.

Các cuộc gặp tại Oman là vòng đàm phán đầu tiên giữa Mỹ và Iran kể từ khi Mỹ và Israel tiến hành tấn công nhằm vào Iran hồi mùa hè năm ngoái.

Tại Oman, ông Witkoff và ông Kushner tham gia đàm phán với Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi thông qua vai trò trung gian của Ngoại trưởng Oman Badr Albusaidi.

Sau khi các cuộc đàm phán kết thúc, Mỹ tiếp tục gia tăng sức ép kinh tế đối với Iran khi công bố các biện pháp trừng phạt mới nhằm vào dầu mỏ Iran.

Theo một nguồn tin am hiểu vấn đề, hai bên đã nhất trí sẽ tiếp tục đàm phán. Tổng thống Trump cho biết vòng đàm phán tiếp theo sẽ diễn ra “vào đầu tuần tới”, song Ngoại trưởng Iran Araghchi nói rằng chưa có ngày cụ thể được ấn định.

Có bao nhiêu dư địa cho ngoại giao?

Theo đánh giá của New York Times, dựa trên những bất đồng căn bản giữa hai bên, cũng như việc Mỹ nhanh chóng tăng cường lực lượng quân sự hiện diện tại khu vực, dư địa ngoại giao lần này có thể không nhiều.

Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi là một nhà ngoại giao giàu kinh nghiệm. Ảnh: Reuters.

Các cuộc đàm phán về chương trình hạt nhân Iran giữa Mỹ và Iran trong ngày 6/2 tại Oman được xem là thành công chủ yếu vì... không kết thúc bằng căng thẳng.

Trong một bài đăng trên Telegram ngày 7/2, Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi nhắc lại lập trường của Iran rằng nước này kiên quyết bảo vệ quyền làm giàu uranium và coi tên lửa đạn đạo là vấn đề không thể đàm phán.

Về phía Mỹ, Tổng thống Trump nói với báo giới tối 6/2 rằng Iran sẽ phải đồng ý với điều kiện “không có vũ khí hạt nhân”.

Những phát biểu này của hai bên đang tạo ra sự mơ hồ. Trước hết, Iran từ lâu đã tuyên bố không chế tạo vũ khí hạt nhân, dù đây là điều khiến phương Tây nghi vấn.

Bên cạnh đó, các nhà đàm phán của ông Trump từng khẳng định “lằn ranh đỏ” của Mỹ là Iran phải chấp nhận không làm giàu uranium ở bất kỳ mức độ nào, nhưng Iran hiện khẳng định kiên quyết bảo vệ quyền làm giàu uranium.

Theo các yêu cầu ban đầu của Mỹ, Iran sẽ phải bàn giao toàn bộ lượng uranium đã làm giàu ở mức độ cao, đặc biệt là khoảng 440 kg uranium đã gần đạt cấp độ chế tạo bom, đủ sản xuất khoảng 10 đầu đạn hạt nhân.

Iran cũng cần hạn chế tầm bắn tên lửa đạn đạo để không thể vươn tới Israel; đồng thời chấm dứt hỗ trợ các lực lượng vũ trang trong khu vực như Hamas, Hezbollah và Houthi.

Hiện Iran từ chối yêu cầu dừng hoàn toàn việc làm giàu uranium, nhưng được cho là sẵn sàng giới hạn mức làm giàu ở ngưỡng 3%, đây là mức thấp hơn nhiều so với ngưỡng 60% hiện nay.

Ông Trump nhiều khả năng sẽ muốn đạt được thỏa thuận khiến ông có thể tuyên bố như một chiến thắng, thay vì bị cuốn vào một cuộc chiến khu vực kéo dài.

Một cuộc xung đột như vậy có thể khiến hàng trăm binh sĩ Mỹ thiệt mạng, gây thiệt hại nghiêm trọng cho Israel, làm gián đoạn thị trường năng lượng toàn cầu. Đồng thời, Tổng thống Mỹ sẽ vấp phải sự phản ứng dữ dội từ trong nước, khi dư luận từ lâu đã chỉ trích gay gắt việc Mỹ tham chiến ở Trung Đông và Afghanistan.

Dù vậy, Iran có kinh nghiệm nhiều thập kỷ trong việc khiến các nước phương Tây rơi vào thế bế tắc. Khi ở vào thế yếu và bị “dồn”, Iran có thể sẽ ít kiềm chế hơn trong các hành động đáp trả. Đó cũng là lý do khiến các đồng minh của Mỹ ở vùng Vịnh như Saudi Arabia, Ai Cập và Oman đều kêu gọi giải pháp ngoại giao.

Bà Sanam Vakil, Giám đốc chương trình Trung Đông và Bắc Phi tại Viện Chatham House (Anh), nhận định: “Điều đáng chú ý là Iran vẫn đàm phán như không có gì thay đổi, như không có làn sóng biểu tình, không có sự hiện diện của hạm đội Mỹ, không có những cảnh báo từ ông Trump. Các điều kiện đàm phán của họ gần như giống hệt thời điểm trước khi xảy ra cuộc chiến 12 ngày hồi tháng 6/2025”.

Theo bà Vakil, đây là chi tiết đáng quan tâm, câu hỏi then chốt lúc này là liệu ông Trump có đủ kiên nhẫn đàm phán kéo dài hay không. Tehran có thể đang thử thách điều đó. Đàm phán mở ra dư địa ngoại giao, nhưng đàm phán kéo dài được bao lâu là dấu hỏi.